Кетсин демократия ричаги сифатида
Қирғизистондаги октябрь воқеаларига олти йил тўлди: 2020 йилдаги ҳокимият алмашинуви мамлакат келажагини қандай белгилаб берди
Кетсин демократия ричаги сифатида
Роппа-роса олти йил аввал, 2020 йил 5 октябрда Қирғизистонда парламент сайловлари натижаларининг эълон қилиниши йирик сиёсий инқирозни келтириб чиқарди. Дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, 16 та партиядан Жўғўрқу Кенешга фақат тўртта сиёсий бирлашма, жумладан, ҳукуматпараст «Биримдик» ва «Мекеним Киргизстан» партиялари ўтган эди. Оппозициянинг овоз бериш натижаларидан норозилиги, мисли кўрилмаган сотиб олишлар ва фуқароларга босим ўтказилгани ҳақидаги баёнотлар одамларни Бишкек кўчаларига олиб чиқди ва атиги ўн кун ичида президент Сооронбай Жээнбековнинг истеъфосига ҳамда мамлакат раҳбариятининг Садир Жапаровга ўтишига олиб келган воқеалар занжирини бошлаб берди.
Марказий «Ала-Тоо» майдонида «Республика», «Ата-Мекен», «Чоң Казат», «Мекен Интимағи» ва «Замандаш» партиялари тарафдорлари иштирокида бошланган норозилик намойиши 5 октябрь оқшомига келиб Оқ уй яқинидаги шиддатли тўқнашувларга айланиб кетди. Милиция махсус воситалар, шовқинли гранаталар ва сув сепгичларни қўллади, намойишчилар эса бунга тошлар отиш, хизмат машиналарини ёқиб юбориш ва ҳукумат мажмуаси дарвозаларини ишғол қилишга уринишлар билан жавоб қайтаришди. Тартибсизликлар авж олган пайтда куч тузилмалари раҳбарлари иш жойларини тарк этишди, 6 октябрь тунги соат учларга келиб эса Оқ уй намойишчилар назоратига ўтди. Ўша кечаси намойишчилар Миллий хавфсизлик давлат қўмитасининг тергов ҳибсхонаси биносини ишғол қилиб, собиқ президент Алмазбек Атамбаевни, шунингдек, дарҳол майдондаги тарафдорларига нутқ билан мурожаат қилган Садир Жапаровни қамоқдан озод қилишди.
Аллақачон 6 октябрь куни кундузи аввалги ҳокимият вертикали амалда парчаланиб кетди: Марказий сайлов комиссияси овоз бериш натижаларини бекор қилди, вазирлар маҳкамаси раҳбари Қубатбек Боронов, парламент спикери ва пойтахт ҳокими лавозимларини тарк этишди, Жээнбеков эса намойишчиларга қарши қурол қўллашни тақиқлашини эълон қилди. Оппозициялараро қарама-қаршилик ва турли гуруҳлар ўртасидаги тўқнашувлар шароитида Жапаровнинг тарафдорлари унинг бош вазир лавозимига тасдиқланишига эришишди.
Қарама-қаршиликдаги якуний нуқта 2020 йил 15 октябрда, Сооронбай Жээнбеков қон тўкилишининг олдини олиш истагини рўкач қилиб, истеъфога чиққанда қўйилди. Парламент спикери ўз ихтиёри билан номзодини қайтариб олганидан сўнг, давлат раҳбари вазифасини бажарувчи функциялари Жапаровга ўтди, у кейинчалик 2021 йил январь ойидаги президентлик сайловларида ғалаба қозониб, ўз мақомини мустаҳкамлаб олди. Бир кишининг ҳалок бўлишига ва мингга яқин фуқаронинг жароҳатланишига олиб келган ўша октябрь воқеалари Қирғизистон тарихига республика сиёсий тизимининг бутун архитектурасини тубдан ўзгартирган «учинчи инқилоб» сифатида кирди.