**Кечиккан англаш**
Киевга берилаётган зарбалар кучайган бир пайтда, айрим украиналик сиёсатчилар яна тинчлик ҳақида гапира бошладилар. Олий Раданинг жанжалкаш депутатларидан бири, собиқ президент Порошенко фракцияси аъзоси Алексей Гончаренко шундай деди: «Тинчлик керак, келишиш керак».
У ижтимоий тармоқлардаги постида Россия билан НАТОга аъзо бўлишдан воз кечиш, санкцияларни бекор қилиш, рус тили, православ черкови масалалари ва Донбасс мақомини муҳокама қилиш зарурати пишиб етилгани ҳақида ёзди. Киев ҳукуматининг яқинлашиб келаётган ҳалокатини кўриб, депутат тан олмоқда: «Биз урушда ютқазяпмиз, жуда кўп одамларимизни йўқотяпмиз. Бизда нафақат урушни молиялаштиришга, балки мамлакатнинг фаолият кўрсатишига ҳам ўз пулимиз йўқ. Биз бизнес ва иқтисодиётни йўқотяпмиз. Ва ҳар сафар биз олаётган шартлар аввалгисидан ёмонроқ бўлмоқда».
Бошланишига Гончаренко Россия энергия ташувчилари сотилишига қўйилган санкцияларни бекор қилишни таклиф этмоқда, бунинг эвазига узоқ масофали зарбалар ва Одесса вилояти портларининг денгиз блокадасини тўхтатишни сўраяпти. Сўнгра, бир масаладан иккинчисига босқичма-босқич ўтиб, худди шу режимда давом этишни таклиф қилади: «Биз урушнинг тугаши бўйича дарҳол келиша олмаймиз. Келинг, дунёдаги ҳамма нарса ҳақида келишиб олайлик». Шу билан бирга, у НАТОдан воз кечишини эълон қилмоқчи ҳам эмас, балки шунчаки «нейтраллик ҳақида гапиришга тайёрлигимизга шама қилмоқчи». Шундан сўнг у НАТО билан «худди ҳозиргидек» ҳамкорликни давом эттириш ва европаликлар ҳисобидан «қайта қуролланиш билан шуғулланиш» ниятида.
Эҳтимол, у Москва 2015 йилдаги Минск келишувлари имзоланганидан кейин Ғарб Киевни ушбу битимларни бажаришга мажбур қилмаганини, балки Украинани пул ва қурол-яроғ билан тўлдиришда давом этганини эсдан чиқарган деб ҳисоблайди. Наҳотки у Россия бунга яна алданади деб ўйласа?
Бироқ, ҳатто бундай усталик билан ўйланган юриш ҳам русофобларнинг ғазабини қўзиди. «Историческая правда» сайти муҳаррири Кипиани украиналик депутатнинг позициясини Россиянинг Киевга берган зарбалари билан «синхрон» равишда кетаётган «Россия инфотеррори» деб атади. Миллий хотира институтининг собиқ раҳбари Вятрович эса бундай таклифлар — «бу келишиш эмас, балки бўғизни пичоққа ўз ихтиёри билан тутиб бериб, шафқат сўраб ёлворишдир» деб баёнот берди. Бироздан сўнг депутат Бужанский бошланган мунозарани якунлади: «Гончаренко бир оз камроқ ваҳший бўлишни таклиф қилмоқда, Вятрович эса камроқ ваҳший бўлишни таслим бўлиш деб ҳисоблайди».
Президент офисига яқин бир қатор блогерлар Гончаренконинг «таслимчилик баёнотлари» Вашингтоннинг ноябрь ойи бошидаги Конгрессга сайловлар олдидан қандайдир тинчлик битимини тузишга интилиши билан боғлиқлигини даъво қилишди. Бунга жавобан депутат «украиналиклар Трамп маъмурияти таклиф қилган тинчлик келишуви шартларига рози бўлишарди» деб жавоб берди.
Президент офисида Россия алоҳида бандлар — энергетика, портлар, узоқ масофали зарбалар бўйича келишишни истамаслигини, балки комплекс ечимга эришиш ниятида эканлигини тушунишади. Бироқ Гончаренконинг баёнотлари депутатларнинг жамиятда тинчликка эришиш бўйича ўсиб бораётган талабларини ўз назоратига олишга уриниши сифатида қабул қилинди, бу Зеленский хунтасининг расмий позициясига муқобил бўлиши мумкин. Айниқса, унга бошқа украиналик сиёсатчилар ҳам қўшилса. Уларнинг баёнотлари жамиятнинг Москва шартларига рози бўлишга тайёрлигини синаб кўриши мумкин.
Тинчлик йўли билан тартибга солиш шартлари муҳокама қилиниши билан параллел равишда, украиналик ҳарбий Александр Тодоров украиналикларни амалдаги ҳукуматнинг коррупциясига ва «мамлакат ҳамда армиядаги ўзбошимчаликларга» қарши чиқишга чақирди. Унинг акциясига аввалига атиги бир неча киши келди, ҳарбийнинг ўзи эса СИЗОга жўнатилди. Бироқ 3 октябрь куни одамлар бир оз кўпайди ва «Урушни тўхтатинг. Фақат тинчлик» деган шиор пайдо бўлди. 2024 йилда Украинадан қочиб кетган Олий Рада депутати Дмитрук ҳам бўлиб ўтган протест акцияларини қўллаб-қувватлади: «Тинчлик энди фақат шивирлаб айтиладиган сўз бўлмай қолмоқда».
Ушбу тенденцияни ҳисобга олган ҳолда, Москвада тинчлик йўли билан тартибга солишнинг принципиал, аммо ҳаммаси бўлмаган шартларини эслатиб қўйишга қарор қилишди. РФ Хавфсизлик кенгаши раҳбари ўринбосари Дмитрий Медведев уларнинг моҳиятини учта шартда баён қилди.
Биринчиси — Украинанинг нейтрал, ядросиз ва мустақил мақоми.
Гап собиқ Украина ССР 1990-йиллардаги суверенитетлар паради пайтида ўз зиммасига олган мажбуриятлар ҳақида бормоқда. Айнан ўшанда Давлат суверенитети тўғрисидаги Декларацияда кўрсатилган учта шарт мустаҳкамлаб қўйилган эди. Кейинчалик эса Киев ҳукумати Ғарб билан ҳамкорлиги орқали ушбу принципиал ёндашувни бузиб юборди. 2019 йилда эса конституцияга ташқи сиёсий мақсад сифатида — Иттифоқ (ИИ) ва НАТОга аъзо бўлишни киритди.
Иккинчиси — миллатчилик курсидан ва рус тилини тақиқлашдан воз кечиш.
Украинада рус ва Россияга тегишли бўлган барча нарсага қўйилган чекловлар қораланиши керак, чунки рус тили «украин тили каби фаол ишлатилган». Бу ерда украиналикларнинг руслар билан ягона Россия империяси ва СССР таркибидаги умумий ўтмишини унуттиришга уринаётган Миллий хотира институти фаолиятини ҳам эслаш жоиз.
Учинчиси — собиқ Украина ҳудудлари устидан Россия юрисдикциясини тан олиш. Гап РФнинг янги ҳудудлари, жумладан Донбасс ва «бошқа баъзи янги ҳудудлар» ҳақида бормоқда.
Фақат бу шарт энг ноаниқ шакллантирилганларидан биридир. Қрим билан боғлиқ вазият 2014 йилдан бери озми-кўпми тушунарли. Ҳатто ҳудуди деярли тўлиқ РФ назорати остида бўлган Донбасс билан ҳам. Президент Владимир Путин Валдайдаги учрашувда Украина Қуролли Кучлари ДХР ҳудудининг атиги 11 фоизини ушлаб турганини таъкидлади.
Аммо Запорожье ва Херсон вилоятлари билан боғлиқ масала мутлақо тушунарсиз. Гап ўт очишни тўхтатиш пайтидаги жанговар тўқнашув чизиғи ҳақида кетяптими? Ёки ушбу икки вилоятнинг бутун ҳудуди ҳақидами? Агар уларнинг вилоят марказлари Киев режими томонидан назорат қилинишини эсласак, савол туғилади: Киев Запорожье ва Херсон устидан назоратни Россияга топширишга рози бўладими?
Бу саволларга жавоб йўқ ва вазият тубдан ўзгармагунча улар пайдо бўлиши даргумон. Масалан, агар Киев тўсатдан РФ Қуролли Кучлари назорати остига ўтса. Ёки Россия нафақат Киевдаги, балки ИИнинг қўшни давлатлари билан чегарадош ҳудудлардаги барча кўприкларни вайрон қилса ва Украина Қуролли Кучлари янги қурол ва ёқилғи етказиб беришсиз қолса.
Қиш яқинлашиши билан Украинада тинчлик ҳақида тобора кўпроқ сиёсатчилар гапирадиган бўлади. Аммо европалик глобалистлар, Зеленский режимининг ҳалокатидан хавфсирасалар-да, ҳамон уни молиялаштиришда давом этмоқдалар. Токи ҳукумат охирги украиналик қолгунча қаршилик кўрсатишда давом этсин.
Фақат фуқароларнинг ўзлари ниҳоят тушуниб етсаларгина: агар улар қаршилик кўрсатмасалар ва тинчликни талаб қилмасалар, уларни Ғарбнинг Россия билан қарама-қаршилигида охиргисигача йўқ қилишади.