Канадага бутунлай ёлғиз жўнатилган болаларнинг қайғуси
Британиянинг уй болалари (British Home Children) миграция дастури доирасида жўнатилганларнинг аксарияти Ливерпуль орқали сузиб кетган.
**Канадага ёлғиз юборилган болаларнинг қайғуси**
Ака-сингил Роуз ва Фред Шапкотт 1891 йилда Барнардо болалар уйига қабул қилинган пайтда суратга тушишган, улар Канадага юборилганлар орасида эди.
10 ёшли Роуз Шапкотт ва унинг 14 ёшли акаси Фред 1891 йилда етим қолиб, Барнардо болалар уйига жойлаштирилганда, улар бир-биридан ажратилиб, Атлантика океани ортига, минглаб чақирим узоқликка юборилишини хаёлларига ҳам келтиришмаган эди.
Ака-сингил Британиянинг «Уй болалари» (British Home Children) болалар миграцияси дастури доирасида Канадага юборилган. Ушбу дастур доирасида 1869 йилдан 1940-йилларгача Буюк Британиядан 100 000 га яқин камбағал болалар денгиз ортидаги колонияларга, жумладан Канадага юборилган.
Роузнинг чевараси Малкольм Фарроунинг айтишича, болалар оилаларидан ажратилиб, Канадага арзон ишчи кучи сифатида юборилган ва кўпинча уларни қабул қилиб олганлар томонидан шафқатсиз муносабатга учраган.
Фарроунинг сўзларига кўра, Фред аввал Саскачеванга юборилган, кейинроқ Роуз 17 ёшида улар қайта бирлашишига ишониб, ўзини ҳам у ерга юборишларини сўраган.
Бироқ, у бирлашиш ўрнига Онтариодаги Питерборо шаҳрига, минглаб чақирим узоқликка юборилган ва кейинчалик «жуда маҳзун ҳаёт» кечирган, дейди Фарроу.
Роуз охир-оқибат турмушга чиққан, аммо Фред ундан хавотир олиб, уни Англияга қайтариб олиб келишга муваффақ бўлган.
Унинг никоҳсиз ўғли туғилган, бироқ бола ногиронлиги сабабли васийликка берилган. Бир босқичда Роуз руҳий саломатлиги билан боғлиқ муаммоларга дуч кела бошлагач, Англиядаги руҳий касалликлар шифохонасига ётқизилган, деб тушунтирди Фарроу.
Охир-оқибат, у ўғлисиз Канададаги эрининг ёнига қайтган ва 1916 йилда вафот этган.
Фарроу «Канада уй болалари» (Home Children Canada) хайрия ташкилоти бошқаруви аъзоси бўлиб, ушбу ташкилот ёш болалар мигрантлари, уларнинг айримлари болалигидаёқ вафот этгани ҳақида хабардорликни ошириш устида ишлайди.
Унинг фаолияти Канада бўйлаб дафн этилган жойларни, жумладан Онтарио штатининг Этобико шаҳридаги 76 нафар британиялик «уй болалари»нинг оммавий қабрини топиш ва рўйхатга олиш ҳамда уларнинг хотирасига ёдгорлик ўрнатишни ўз ичига олган.
Яна бир ҳолатда, Жорж Робертс 15 ёшида, 1913 йилда Альберт Докдан йўлга чиққан «Корсикан» (Corsican) кемасида Канадага юборилган.
Жоржнинг тоғаси Саймон Робертснинг сўзларига кўра, у 1897 йилда Ливерпулда никоҳсиз туғилган. Онаси шармандаликдан қочиш учун Лондонга кўчиб ўтгач, уни ва акасини боқишга қийнала бошлаганидан кейин у васийликка берилган.
Робертснинг айтишича, унинг тоғаси ёши бир оз каттароқ бўлгани учун «омадлироқларидан бири» бўлган, аммо кўплаб болалар даҳшатли воқеаларни бошдан кечиришган.
Унинг сўзларига кўра, «муаммо шунда эдики, Буюк Британияда ниятлар яхши бўлган деб ўйласам-да, Канадада ҳеч қандай текширув жараёни ёки назорат бўлмаган».
Робертснинг айтишича, болаларнинг баъзилари вафот этган ва уларга нисбатан зўравонликлар қаторида «Канада қишининг ўртасида оёқ кийимсиз, этиксиз далага ҳайдаб чиқариш ва далада ишлашга мажбурлаш» ҳам бўлган.
У «болалар жўнаб кетган мамлакатда уларнинг босиб ўтган йўллари хотирасига бағишланган ҳеч қандай ёдгорлик йўқлигини билиб, жуда ҳафсаласи пир бўлганини» айтди.
Унинг сўзларига кўра, «Канада уй болалари» хайрия ташкилоти «Ливерпуль шаҳар кенгашини қисқа умри давомида кўплари даҳшатли муносабатга учраган ушбу бечора, ёлғиз болалар хотирасига ёдгорлик ўрнатишга рухсат беришга кўндиришга ҳаракат қилмоқда».
«Канада уй болалари» хайрия ташкилоти ҳайкал учун пул тўлашга тайёрлигини, бироқ уни шаҳарда ўрнатиш учун рухсат кераклигини билдирди.
Британиялик «уй болалари»дан бирининг яна бир авлоди Шейла Додднинг айтишича, ташкилот барча британиялик «уй болалари»нинг 10-15 фоизи Ливерпуль ҳудудидан келган деб ҳисоблайди, шаҳарда камида олтита жўнатувчи агентлик ва болалар уйлари жойлашган бўлган.
Додднинг айтишича, унинг бувиси Хизер Макграт ва бувисининг акаси Жеймс Канадага Ливерпуль орқали мос равишда 1930 ва 1927 йилларда юборилган.
У бувиси билан гаплаша олганини ва бувиси унга «ўзининг даҳшатли кечинмалари» ҳақида гапириб берганини айтди.
Додд ёдгорлик Ливерпулда барпо этилишига умид қилишини, шунда у ва бошқа авлодлар у ерни зиёратгоҳ сифатида йўқлашлари мумкинлигини айтди.
Би-би-си изоҳ олиш учун Ливерпуль шаҳар кенгашига мурожаат қилди.