Жанубий Кореяни ларзага солган ногиронлиги бўлган фуқароларнинг жинсий зўрланиши

Жанубий Кореяни ларзага солган ногиронлиги бўлган яшовчиларнинг жинсий зўрланиши

«Ичим оғриётган эди, шунинг учун ўз тарихимни айтиб беришга келдим».

Булар Со Ми Хённинг полицияга айтган илк сўзлари эди.

Ақлий ногиронлиги бўлган Со узун жумлалар тузишга қийналади ва фақат қисқа сўзлар ҳамда имо-ишоралар орқали мулоқот қила олади. Шунга қарамай, унга нисбатан қилинган зўравонлик хотиралари жуда ёрқин эди.

У Жанубий Кореядаги давлат қарамоғидаги интернат уйининг директори томонидан жинсий тажовузга учраган уч нафар яшовчидан бири бўлиб, бу ҳолат мамлакатни ҳайратда қолдирди ва ногиронлар учун давлат ғамхўрлиги борасида жиддий саволларни келтириб чиқарди.

Шу ой бошида Сеул суди фақат Ким фамилияси билан танилган директорни 15 йилга озодликдан маҳрум қилди. Ким ҳукм устидан апелляция бермоқда.

Судда баъзи яшовчилар директорни «дада» деб чақиришга мажбурлангани эшитилди, бу эса прокурорларнинг фикрича, Ким ва унинг қарамоғидаги одамлар ўртасидаги тенг бўлмаган муносабатларни кўрсатади.

Ушбу қарор 40 ёшлардаги Со ўз онасига зўравонлик ҳақида биринчи марта гапириб берганидан деярли икки йил ўтиб қабул қилинди.

Шахсини ҳимоя қилиш мақсадида ушбу мақолада Со ва бошқа бир жабрланувчининг исмларини ўзгартирдик.

Со биринчи марта 2016 йилда ақлий ногиронлиги бўлган шахслар учун мўлжалланган «Секдонгвон» интернат уйига кўчиб ўтган.

Инчхон шаҳридаги ушбу муассаса тўлиқ давлат томонидан молиялаштирилади ва ушбу воқеа туфайли ёпилиш сўралганига қарамай, у ерда ҳали ҳам 33 га яқин яшовчи истиқомат қилмоқда.

Сонинг сўзларига кўра, зўравонлик у келганидан кўп ўтмай бошланган, Ким тунда ёки эрта тонгда унинг олдига келиб, номусига теккан.

Ўз адвокати Ко Ин Ёнг орқали гапирган Со муассасада зўравонлик ҳақида айта оладиган бирорта ҳам катта ёшли одам бўлмаганини ва бошқа ходимлар унга ёрдам бермаслигига ишонганини қўшимча қилди. Интернат уйи бу даъвога жавоб бермади.

Бу унинг деярли 10 йиллик ҳаёти эди, токи 2025 йил февралида Со бош жароҳати олганидан кейин бу иш ошкор бўлгунга қадар.

Унинг айтишича, бу воқеа Ким унга жинсий тажовуз қилишга уринган пайтлардан бирида содир бўлган. У Кимни қўллари билан тўсган, Ким эса унга қарата шиша идиш улоқтирган.

Адвокатнинг судда айтишича, интернат уйи Сони шифохонага олиб борган ва унинг онасига воқеа ҳақида фақат бошидаги жароҳат тикилганидан кейингина хабар берган.

Сонинг адвокатига кўра, Сонинг онаси қизи қандай жароҳат олганини билиш учун кузатув камераси тасвирларини кўришни сўраган, бироқ муассаса буни тақдим этишга ваколати йўқлигини айтиб, рад этган.

Натижада, онаси уни уйига олиб кетган ва муассасадан бутунлай чиқариб олишга қарор қилган. Фақатгина Сога қайтиб бориши шарт эмаслиги айтилганидан кейингина у онасига жинсий зўравонлик ҳақида сўзлаб берган, онаси эса бу ҳақда полицияга хабар қилган.

«Мен гапириш хавфсиз деб ўйладим, чунки менга Секдонгвонга қайтиб боришим шарт эмаслиги айтилганди», — деди Со BBC’га ўз адвокати орқали.

Шунча йил давомида қандай қилиб ёлғиз чидагани ҳақида сўралганда, у: «Шунчаки чидадим», деб жавоб берди.

Шундан сўнг полиция Сонинг кўрсатмалари асосида терговни кенгайтириб, бошқа яшовчиларни ҳам қамраб олди.

Улар камида яна икки нафар жабрланувчини аниқладилар, жумладан, Ли Ми На ҳам Ким томонидан зўрланганини айтди.

Шу ой бошида судья уччала жабрланувчининг ҳам кўрсатмаларини ишончли деб топди.

Ким Ли ва Сони зўрлагани учун 15 йилга озодликдан маҳрум этилди, бу прокурорлар дастлаб сўраган жазодан беш йилга камроқдир. У барча айбловларни рад этди ва ҳукм устидан апелляция берди.

Учинчи жабрланувчига нисбатан Ким енгилроқ жинсий зўравонлик айблови бўйича айбдор деб топилди, судьянинг айтишича, зўрлаш айблови олиб ташланган, чунки «жабрланувчини қаршилик кўрсата олмайдиган ҳолатга келтирган куч ишлатиш ёки таҳдидлар бўлгани» ҳақида ишончли далиллар топилмаган.

Ногиронлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш гуруҳлари ва бошқа жамоат ташкилотларидан иборат қўшма жавоб қўмитаси қарорни танқид қилиб, жабрланувчининг тажовузга қаршилик кўрсатиш қобилияти чиқариладиган ҳукмга таъсир қилмаслиги кераклигини айтди.

Қўмита, шунингдек, терговни ҳам танқид қилиб, унда бошқа эҳтимолий жабрланувчиларни аниқлаш имкони бўлмаганини таъкидлади.

Ўтган йилнинг ноябрь ойида, биринчи зўравонлик айбловларидан сўнг, Гангхва округи маҳаллий ҳокимияти Усук университети жамоасига Секдонгвон яшовчиларини батафсил баҳолашни топширди.

Судга далил сифатида тақдим этилган ҳисоботда яна кўплаб яшовчилар — камида 10 киши — Ким томонидан жинсий зўравонликка учраган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги белгилар аниқланган.

Бироқ суд жараёнида бу хулоса кўриб чиқилмади.

Маҳаллий ОАВ хабарларига кўра, полиция яшовчилар билан суҳбатлашганда гумон қилинаётган зўравонлик тафсилотларини аниқлашга қийналган, чунки уларнинг аксарияти оғир ногиронликка эга бўлиб, мулоқот қилишда қийинчиликларга дуч келган. Баъзи яшовчилар саволларга алоқаси бўлмаган жавоблар берган ёки умуман жавоб бермаган.

Ким кўпроқ яшовчиларни зўрлаган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги айбловларга жавоб бермади.

Усук тадқиқот гуруҳига раҳбарлик қилган профессор Чон Жи Су BBC’га терговчилар «фақат зўравонликни тўлиқ жумлалар билан тасвирлаб бера оладиган одамларнинг кўрсатмаларини» қабул қилганини айтди.

Аммо фаолларнинг таъкидлашича, оғзаки кўрсатмаларга бундай таяниш полициянинг мулоқотда каттароқ қийинчиликларга эга бўлган яшовчиларни жабрланувчи сифатида тан олмаслигига олиб келган.

«Агар жабрланувчилар ўз бошидан кечирганларини биз кутгандан бошқача тарзда ифодалашса, давлат уларнинг овозини эшитиш учун кўпроқ ҳаракат қилиши керак эмасми?» — деди ногиронлиги бўлган жинсий зўравонлик қурбонлари учун маслаҳат маркази — «Хансахоэ» вакили Пэк Ин Сонг.

Полиция «айрим ҳолатларда камчиликлар бўлган бўлиши мумкин бўлса-да, буларни умумий терговнинг ифодаси сифатида қабул қилмаслик керак», деб билдирди.

Ҳуқуқ ҳимоячилари Ким учун енгиллик сўраган бошқа шахсларни ҳам танқид қилишди.

Ҳукм чиқарилишидан олдин судга енгиллик сўраб жами 13 та илтимоснома тақдим этилгани айтилди. Улардан бири, ижтимоий таъминот ташкилотидан келган бўлиб, суддан судланувчининг «ижтимоий соҳага қўшган ҳиссасини» ҳисобга олишни сўраган.

«Гёл» ижтимоий ҳимоя гуруҳи илтимосномалар ортида турган ташкилотларни қоралаб: «Ижтимоий соҳадаги ўтмишдаги хизматлар ҳеч кимни жавобгарликдан озод қилмайди», деди.

Судьянинг Кимга нисбатан чиқарган ҳукмида унинг қилмиши «айниқса қораланиши лозим» деб айтилган, чунки «унинг [жабрланувчиларнинг] ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш, қўллаб-қувватлаш ва зўравонликнинг олдини олиш бўйича касбий бурчи бўлишига қарамай, у ўз жинсий эҳтиёжларини қондириш учун» кучлар мувозанатининг бузилганлигидан фойдаланган.

Бу воқеа Жанубий Кореяда кўпчиликни ҳайратда қолдирди ва нима учун зўравонлик аввалроқ тўхтатилмагани ҳақида саволлар туғдирди. Бундан ҳам ҳайратланарлиси шундаки, бу воқеа 2011 йилда ногиронларни жинсий зўравонликдан ҳимоя қилувчи қонунларни кучайтириш чоралари кўрилганига қарамай содир бўлган.

Ўша йили кар болалар мактабидаги жинсий зўравонликнинг ҳақиқий тарихига асосланган «Догани» бадиий фильми экранларга чиққан эди. Жамоатчиликнинг кучли назорати ва норозиликлари ортидан мактаб ёпилган ва натижада қаттиқроқ қонунлар қабул қилинган эди.

Бу қонунлар ногиронларга нисбатан жинсий жиноятларнинг аниқроқ тоифаларини, муассаса директорлари ва ходимлари томонидан содир этилган жиноятлар учун қаттиқроқ жазоларни ҳамда ногирон жабрланувчилар иштирокидаги баъзи зўрлаш жиноятлари учун даъво муддатини бекор қилишни ўз ичига олган эди.

Аммо Секдонгвон ҳолатида, муассасани назорат қилиш учун масъул бўлган маҳаллий ҳокимият — Гангхва округи томонидан мунтазам текширувлар ўтказилишига қарамай, зўравонлик давом этган.

Округ расмийси BBC’га бундай текширувлар асосан ҳужжатларга қаратилганини ва яшовчилар билан фақат аниқ муаммолар юзага келгандагина суҳбат ўтказилганини айтди.

Мулозимнинг сўзларига кўра, ташқи мониторинг гуруҳи ҳам бўлган, бироқ у ходимлардан ҳеч қандай хабар олмаган ва у расмийлар вазиятни чуқурроқ ўрганмаганидан афсусда эканини билдирди.

Секдонгвоннинг айрим жабрланувчиларини қўллаб-қувватлаган маслаҳат маркази миллий кенгаши вакили Жо Ханинг айтишича, у суҳбатлашган баъзи оилалар зўравонликдан шубҳаланган, бироқ хавотирларини билдира олмаган.

Муассасани тарк этиш оиланинг барча парвариш масъулиятини ўз зиммасига олишини англатади, чунки муқобил жой топиш жуда қийин.

Ногиронлар учун интернат муассасаларида яшовчи шахслар ота-оналарининг миллий ассоциацияси томонидан ўтказилган сўровнома шуни кўрсатдики, бундай муассасадан жой олган ҳар 10 кишидан олти нафари камида уч йил кутган, бу эса муносиб парваришдан фойдаланиш қанчалик қийинлигини кўрсатади.

Усук университети Когнитив фанлар институти раҳбари, профессор Ким Юн Тэнинг айтишича, бундай муассасалар яшовчиларнинг ҳаёти устидан, улар нима ейиши ва қаерда ухлашидан тортиб, тиббий хизматдан фойдаланиши ва ҳатто ташқарига чиқишига рухсат берилишигача кенг назорат ўрнатади.

Секдонгвон зўравонликнинг кўлами ва давомийлиги туфайли «муҳим воқеа» бўлса-да, бу ягона ҳолат эмас, дея қўшимча қилди Жо.

2023 йилда апелляция суди ўтган йили Ёнгчхондаги муассасада ақлий ногиронлиги бўлган икки аёлни зўрлаган ёки жинсий тажовуз қилган ходимга нисбатан саккиз йиллик қамоқ жазосини ўз кучида қолдирди.

Ансонг шаҳридаги бошқа бир ҳолатда, яқинда интернат уйи ходими 2022 йилда ногиронлиги бўлган аёл яшовчини бир неча бор зўрлагани учун олти йилга озодликдан маҳрум этилди.

«Ногиронлиги бўлган аёллар дуч келадиган зўравонлик шахсий муаммо эмас», — деди Жо. «Бу гендер, ногиронлик, институционализация, қашшоқлик ва ижтимоий яккаланишнинг бир-бирига боғлиқ қатламларидан шаклланган тизимли зўравонликдир».

Бу иш юзага чиққанидан бери Жанубий Корея бош вазири ушбу воқеани «давлат мавжудлигининг асл сабабини шубҳа остига қўядиган жиддий масала» деб атаб, ҳукуматлараро қўшма жавоб гуруҳини тузишни буюрди.

Апрель ойида ҳукумат мамлакат бўйлаб ногиронлар учун мўлжалланган 1507 та интернат муассасасини текширганини ва 33 та гумон қилинаётган зўравонлик ҳолатини аниқлаганини маълум қилди. Ҳозиргача улардан саккизтаси бўйича тергов бошланган.

Ҳукумат, шунингдек, хавф омилларига асосланган мақсадли текширувларни, шунингдек, маҳаллий ҳокимият органлари, полиция ва ногиронлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентликлари иштирокидаги қўшма текширувларни кучайтиришини билдирди.

Гангхва округи Секдонгвонни ёпишни буюрди ва маҳаллий ҳокимият уни бошқарган жамғарманинг лицензиясини бекор қилди.

Бироқ, қолган яшовчилар кўчирилгунга қадар ва мустақил яшаш учун шароитлар яратилгунга қадар ёпилиш кечиктирилди.

Маҳаллий ҳокимият Секдонгвоннинг барча 33 нафар яшовчиси учун алоҳида мустақил яшашни қўллаб-қувватлаш режаларини тайёрлашини маълум қилди. Бу жараён ҳали ҳам давом этмоқда.

Секдонгвон лицензиясининг бекор қилиниши устидан маъмурий даъво аризаси билан чиқди. У Кимнинг ҳукми бўйича ҳали изоҳ бермади.

Секдонгвонни тарк этганидан бери энг кўп нима ўзгаргани ҳақида сўралганда, Со: «Мен шунчаки хотиржамликни ҳис қиляпман. Ҳар куни хурсандман», деди.

У, шунингдек, энг яхши нарса хоҳлаган вақтида ейиш ва ухлаш имконияти эканини айтди.

Ҳозир у энг кўп хоҳлаётган нарса «директор билан алоқаларни бутунлай узиш ва у билан бошқа ҳеч қачон ҳеч қандай алоқада бўлмаслик» эди.

Аммо, дея қўшимча қилди Со, ногиронлиги бўлган одамларга ҳали ҳам ўзларини хавфсиз ҳис қилишлари мумкин бўлган жой керак.

«Умид қиламанки, жинсий зўравонлик бўлмаган, биз каби ногиронлар тинч-тотув яшай оладиган муассаса бўлади».