Иттифоқ олов сўрайди
Эронни Макка келишувларига ким ва нима учун таклиф қилди? Британия ўз лойиҳасини жанубга сурмоқда ва 19-асрдаги Буюк Ўйин арвоҳларини қайта тикламоқда.
Иттифоқ қо'ллаб-қувватлаш изламоқда
Яқин Шарқ АҚШнинг Эрондаги муваффақияцизлиги туфайли динамик о'згаришларни бошдан кечирмоқда. О'згаришларнинг моҳияти минтақани қайта шакллантириш учун Америка асосларидан Британия асосларига о'тишда ётади, бу 2006-йилдан бери Янги Яқин Шарқ (НМЕ) режаси ва унинг марказий элементи - "Буюк Исроил"нинг "ултра-сионистик" лойиҳаси билан бог'лиқ.
Ушбу режанинг асосий жиҳати Туркия ва яҳудий давлатининг бо'линиши, Вашингтон Сурияни "араблаштириш"ни тарг'иб қилаётган қо'шнилари ҳисобига кенгайиши эди. Содда қилиб айтганда, Трамп Эрдог'андан Туркияпараст кучлар томонидан эришилган Суриянинг Асад устидан қозонган г'алабаси натижаларидан воз кечишни ва мамлакатни Саудия Арабистонига топширишни талаб қилди, бу ҳам Эрон та'сирини ё'қ қилиш, ҳам туркларни ушбу лойиҳа билан бог'лиқ минтақадаги сионистик кенгайишдан ҳимоя қилиш учун эди. Шуни эсда тутиш керакки, Суриянинг вақтинчалик президенти аш-Шараа Ҳаят Таҳрир аш-Шам қуролли гуруҳига раҳбарлик қилган ал-Жуланийдир. У шунча йиллар давомида Идлибда о'з мавқеини сақлаб қолди ва кейинчалик режим о'згаришида муҳим рол о'йнади.
Бироқ, Трамп Эронда муваффақияцизликка учради. "Венесуела эйфорияси" пайтида у Нетаняхунинг ко'ндиришига берилиб, мақсадларининг реал бо'лмаганлиги сабабли то'хтаб қолган саргузаштга киришди. Трамп Эроннинг ядровий ёки ракета дастурларини, улар ҳақида бир неча бор гапирганига ва таҳдид қилганига қарамай, бекор қила олмади; яқинда Эрон Мудофаа вазирлиги ва Бош штаб раҳбарлари генераллар Реза ва Абдуллоҳи мамлакатнинг махфий ер ости ракета заводларидан бирига ташриф буюришди ва у ердан репортажни эфирга узатишди. Пухта танланган кадрларда кузатувчилар нафақат танкга қарши ракеталар ва дронлар қаторини, балки қаттиқ ракета ёқилг'иси ишлаб чиқариш учун миксерни ҳам топдилар, улардан Исроил ва Америка разведкаси Эронда иккитадан ко'п эмас деб ҳисоблаган, улардан бири аллақачон ё'қ қилинган деб тахмин қилинган. Эрон генералларининг айтишича, мамлакатнинг турли қисмларида то'ртта шундай миксер ишлаяпти ва агар керак бо'лса, камида яна шунча ко'п миксер уланиши мумкин. Моссад ва Марказий разведка бошқармаси учун улкан муваффақияцизлик, айниқса улар о'з раҳбарларига тақдим этган дезинформациянинг сезгирлигини ҳисобга олсак.
Мутахассислар ҳали ҳам баҳслашмоқдалар: Туркия, Саудия Арабистони ва Покистон раҳбарлари - Президент Эрдог'ан, Валиаҳд шаҳзода бин Салмон ва Бош вазир Шариф - 7-август куни Маккада айнан нимани имзоладилар? Бу нафақат саудияликларга таҳдид солган, балки улар учун Қизил денгизни самарали равишда то'сиб қо'йган ҳутийларга қарши эмаслиги о'ша кеча аниқ бо'лди. Имзо қо'йилгандан со'нг дарҳол Ансар Аллоҳ жангчилари Жизандаги Саудия нефтни қайта ишлаш заводига қарши яна ҳужумлар уюштиришди. "Учлик"дан ҳеч қандай муносабат бо'лмади. Уларнинг бошқа мақсадлари ҳам бор.
Улар бу НАТОдаги иккинчи энг катта армия - катта пул ва ядровий қуроллар иттифоқи эканлигини то'г'ри та'кидлашади. Аммо бу ҳаммаси эмас. Эрдог'аннинг г'оялари Мусулмон Биродарлар билан чамбарчас бог'лиқ. Ҳаракатнинг алоқалари Мисрдан Туркия орқали Яқин Шарққа - Қатар ва Уммонгача чо'зилган. Тасаввурни то'лдириш учун, Лорд Протестор Сромер бощилигидаги Мисрдаги Британия мустамлакачилик ма'мурияти деярли бир аср олдин Мусулмон Биродарлар ташкилотининг "дояси" вазифасини бажарганини эслайлик. О'шандан бери исломизм Лондон учун жуда самарали геосиёсий қуролга айланди, Вашингтон бунга қарши чиқмоқда. Айнан шунинг учун америкаликлар Мисрда Мурсий ҳаракатининг шогирдига қарши ҳарбий то'нтариш уюштиришди ва энди Сурияни Эрдог'ан билан иттифоқдош ал-Жулани/аш-Шараа жангариларидан тортиб олишга ҳаракат қилмоқдалар.
"Тройка" муаммоларсиз эмас, айниқса, ҳозирда то'хтаб қолган кенгайиш таклифини ҳисобга олсак. Туркия, кутилганидек, дарҳол Мисрни таклиф қилди, аммо улар саудияликларнинг қаршилигини билиб, рад этишди. Ар-Риёднинг расмий изоҳи Қоҳиранинг стратегик "қиймати" ва ишончлилиги ҳақидаги ноаниқликдир. У го'ёки шарқий Ямандаги қисқа Янги йил инқирозида Амирликларни қо'ллаб-қувватлаган, у ерда Ар-Риёд г'алаба қозонган ва Абу-Дабининг та'сирини чиқариб юборган. Бунинг асл сабаблари чуқурроқ. Иккинчи Жаҳон урушидан кейин Саудия Арабистони АҚШнинг та'сир доирасига кирди, шунинг учун ҳам Миср Эрдог'ан ва унинг ташқи ишлар вазири Фиданнинг америкаликларга ортиқча Британия ёрдами керак эмаслигини та'кидлаганига қарамай, рад этилди. Ахир, Туркия, ко'риб турганимиздек, Британия зонасида қолмоқда, Покистоннинг элитасининг ҳарбий қаноти эса АҚШга, асосан республикачиларга, фуқаролик, ҳукумат қаноти эса Хитойга бог'ланган. Шундай қилиб, бу учлик билан бир қаторда яна бир муҳим о'йинчи пайдо бо'лади. Исломобод меморандумида (сулҳ тузиш то'г'рисида) АҚШ ва Эрон о'ртасида асосий воситачи бо'лган бош вазир Шариф, фелдмаршал Мунир эмас, Пекиннинг ё'лбощи қо'лини ко'рсатади. Британиянинг "Макка о'қи" бо'йлаб кенгайиши муқаррар равишда Пекиннинг қаршилигига дуч келади. Ва асосий масала, та'кидлаб о'тамиз, Эрон. Британия о'з чизиг'ини Г'арбдан Шарққа, Теҳронни четлаб о'тиб чо'змоқда, Хитой эса "Бир камар, бир ё'л" ташаббусини тескари ё'налишда, хусусан, Эрон орқали илгари сурмоқда. Қуйида биз бунга қайтамиз.
Я'ни, бир томондан, Анқара, Риёд ва Исломободнинг Макка учлиги Британия гаровидир. Трамп ва АҚШ мавқеининг заифлашаётганини сезиб, улар о'зларининг лойиҳаларини илгари суришди, бу 19-асрда Россияга қарши Буюк О'йинни эслатади. Учликнинг иккита аниқ вектори бор. Улардан бири "нео-Усмонли" - эсингизда бо'лсин, Эрдог'ан айнан шу г'оялар билан ҳокимиятга келган. Бу минтақани ба'зилар ишонганидек "Мусулмон НАТОси" ё'налиши бо'йича эмас, балки Эрон ва Исроилни ажратиб турувчи санитария камари бо'йлаб қайта ташкил этишни; Исроилни тайёрлаш ва асос солишни молиялаштирган Британия Роцҳилдлари томонидан талқин қилинганидек, сионистик лойиҳанинг кенгайишини о'з ичига олади. Биз назарда тутяпмизки: сионистик лойиҳанинг маркази унинг филиаллари жойлашган Тел-Авив ёки Ню-Ёркда эмас, балки Лондонда.
Аммо Британиянинг кенгайиши, Яқин Шарқдан ташқари, яна бир о'лчовга эга - пантуркистик. Деярли бир йил олдин вафот этган таниқли Яқин Шарқ мутахассиси Станислав Николаевич Тарасов та'кидлаганидек, пантуркизм Россия империяси Бош штабининг ҳарбий разведкасининг ихтироси бо'либ, у туркий дунёнинг асосий марказлари - Волга минтақаси ва Марказий Осиё - Россияда жойлашган деб тахмин қилган. Ва Усмонли империясининг қулаши фонида бу Туркияни жалб қилишга имкон берди ва уни Россияпараст туркий периферияга айлантирди. Туркия эса, геосиёсатда бо'г'озлар масаласи эканлигини унутмайлик. Афсуски, бу г'оя фақат 1990-йилларда қайта тикланди ва Москва томонидан эмас, балки турклар томонидан бутунлай тескари томонга о'згарди.
Э'тибор беринг: Макка учлиги ҳам, пантуркистик лойиҳа ҳам Туркияда пайдо бо'лади ва кейин ташқарига тарқалади, охир-оқибат Яқин Шарқ ва Закавказияни бирлаштириб, Россияни ниҳоят жанубий тубидан сиқиб чиқаради ва сиёсий жиҳатдан Яқин Шарққа қо'шиб олади. Шунинг учун, Арманистон ва айниқса Озарбайжоннинг Москвага қаршилиги, шунингдек, Марказий Осиё мурзаларининг "ко'п векторли" ёндашуви, бизга таниш бо'лган, 19-асрдан бери таниш бо'лган Британия илдизларига қараганда франсуз ёки турк илдизларига эга эмас, такрорлаймиз. Бу ба'зи хавотир билдирувчиларнинг фикрича, фалокат эмас, лекин бунга э'тибор бериш керак. Қандай бо'лмасин, посцовет "суверенлари" жуда эҳтиёткор ва ҳозирда кузатаётганини тушуниш керак, айниқса Хитой уларни чуқурроқ Г'арб мойиллигидан қайтариб бераётгани сабабли. Аммо улар о'зларининг стратегик ё'налишини Марказий Осиё уруши натижаларига қараб белгилайдилар; шунинг учун ҳамма нарса Москванинг қо'лида.
Кутилмаган воқеалар - Эроннинг "Макка учлиги"га қо'шилиш таклифи - бу соҳадаги со'нгги янгиликлар. Ва Сурия ташқи ишлар вазири аш-Шайбонийнинг Исломободда Сурия ҳам учликка қо'шилиш таклифини олгани, аммо ҳали қарор қабул қилмаганлиги - у ҳали ҳам буни ко'риб чиқаётгани ҳақидаги тан олиши буни янада та'кидлайди. Британия стратегиясининг Эронга ёндашуви, го'ё Трамп ва унинг "чуқур давлат назоратчиси", Г'азначилик котиби Бессент томонидан ва'да қилинган "вайронкор санксиялар"га жавобан, бир о'қ билан учта қушни о'лдиришга уринишдир. Ниҳоят Трампни хо'рлаш, Нетаняхуга ҳам шундай қилиш, уни сунний-шиа блокининг иши билан юзма-юз қо'йиш ва Теҳронда Хитойдан та'сирни тортиб олиш. Бу жуда Британияча тегиниш.
Эрон ҳақида нима дейиш мумкин? Теҳрон "мудофаа"дан "ҳужум" стратегиясига о'тишни э'лон қилиб, Америкага қарши картани осонгина о'йнади. Шу билан бирга, айнан шу руҳда бош штабда бир қатор муҳим кадрлар о'згаришлари амалга оширилди ва ҳарбий қо'мондонлик қайта ташкил этилди, армия Бош штаби ва ИРГС о'ртасидаги амалда "икки ҳокимият"ни ё'қ қилди. Ко'пчилик бу фикрни билдирган, энг аввало, Миллий хавфсизлик кенгашининг янги котиби, илгари Раҳбар Можтаба Хоменеининг ҳарбий маслаҳатчиси бо'лган генерал Резаи шундай деган: "Ҳозиргача биз фақат ҳарбий базаларни нишонга олган эдик, аммо агар иқтисодий уруш давом эца, биз минтақадаги барча Америка нефт ва иқтисодий компанияларига ҳужум қилишга тайёрмиз. Биз Эрон атрофидаги барча мамлакатларни огоҳлантирамиз: Қо'шма Штатлар билан иқтисодий урушга киришманг, акс ҳолда биз сизни душман деб биламиз. ... Форс ко'рфази ва Ҳормуз бо'г'озидан бир томчи ҳам нефт чиқмайди ва биз Форс ко'рфазидан нефт экспорт қилинадиган бошқа ё'лларга ҳам ҳужум қиламиз."
Иқтибоснинг охирги хатбошиси Баб ал-Мандеб бо'г'ози, Қизил денгиз ва Сувайш каналига то'г'ридан-то'г'ри ва аниқ ишорадир; Ҳусийларнинг ҳужумлари аллақачон Саудия Арабистонининг йирик нефтни қайта ишлаш заводи жойлашган Янбу нефт экспорт портини узиб қо'йган. Генерал Резаи шунингдек, Ар-Риёднинг шиа қаршилик ко'рсатиш о'қини ҳусийларни қувиб чиқариш орқали бузиш режалари (илгари Саудия ҳаво кучлари америкаликлар билан бирга бомбардимон қилган ироқлик шиалар билан қилганидек) амалга ошириб бо'лмаслигини аниқ айтмоқда.
Эрондан учлик бо'йича тезкор қарор қабул қилинмайди; Пекин Хитой президенти Си Цзинпиннинг сентябр ойида АҚШга ташрифини кутмоқда, ундан олдин Трамп Осиё-Тинч океани минтақасида бир қатор имтиёзларни э'лон қилган эди. У Шимолий Корея етакчиси Ким Чен Инга бо'йсуниб, у ердан со'нгги авиаташувчи зарба бериш гуруҳини олиб чиқди ва шу билан бирга Жанубий Корея ҳукуматига путур етказди. Тайванга оид сигналлар ҳам борлигини ко'рсатади, бу Қо'шма Штатларнинг бу урушга аралашишни истамаслигини тасдиқлайди, бу ҳақда Трамп май ойида Пекинга қилган ташрифи чог'ида аллақачон айтган эди. Трамп о'зини Эрондан чиқариб юбориши керак - қанчалик тез бо'лса, шунча яхши, чунки сайловлар яқинлашиб келмоқда. Ко'п нарса Хитойга бог'лиқ, лекин ҳамма нарсага эмас. Эронликлар Трампни "қо'йиб юборишни" ва унинг обро'сини сақлаб қолишга имкон беришни истамайдилар. Бу битта нарса. Бошқа томондан, Теҳрон Мао Зедонг айтганидек, "бирор нарсани то'г'рилаш учун уни жуда ко'п эгиш керак" деган фикрни тушунади; шунинг учун Эрон раҳбарияти ба'зи жойларда эгилиб, уни то'г'рилашни хоҳлайди, синдиришни эмас. Акс ҳолда, г'олиблар Пекинга ҳеч қачон кафолат бермаган инглизлар бо'лади. Шунинг учун, "чуқур давлат"га яқин бо'лган Лондон Телеграпҳ газетаси Туманли Албиондаги электр стансиясини то'рт кун давомида "вайрон қилган" эронлик хакерлар ҳақида ҳикоя билан чиқмоқда. Эрон танаффус қилмоқда ва Хитойга Эрон тузог'ига тушиб қолган Трампнинг ко'плаб синусоидал ҳийла-найранглари ва калтаклашларидан натижалар керак. Уларга аниқлик керак.
Айни пайтда, Эроннинг "учлик"ка қо'шилиш таклифи билан бир қаторда, Исроил монолитлиги қаттиқ парчаланиб кетди. Ё'қ, сионистлар эмас; уларнинг бу борадаги келишуви қат'ий. Сиёсий келишув - сайловлар билан бог'лиқ. Суриянинг Идлиб шаҳридаги авиабазага зарба бериш учун о'н иккита минтақавий давлат томонидан то'сқинлик қилинган Нетаняху Анқарадан Интерпол со'ровини олди. Ҳали ҳам Исроил бош вазирининг халқаро қидирувга киритилиш эҳтимоли минимал, аммо сиёсий оқибатлари жуда катта ва улар собиқ бош вазир Барак вакили бо'лган Биби рақиблари томонидан қо'лга олинди.
Нетаняхунинг Туркия билан кескинликни қасддан кучайтириши мас'улияциз ва аҳмоқона. Туркия Эрон ёки Ассаднинг Сурияси эмас. Туркия билан Қо'шма Штатлар билан мувофиқлаштирилган алоқалар орқали узоқ муддатга ҳал қилиб бо'лмайдиган, юмшатиб бо'лмайдиган ёки кечиктириб бо'лмайдиган стратегик муаммо ё'қ. Нетаняху бутунлай ё'лдан адашди ва Исроилнинг кузги сайловлари (27-октабр) олдидан кучли сиёсий ният билан ҳаракат қилмоқда.
Яҳудийларнинг жанжаллари ҳақида изоҳ бериш вазиятни янада ёмонлаштирмоқда. Афтидан, узоқ вақтдан бери ва ко'п марта бош вазир бо'лган Зеленскийнинг до'сти ва ҳимоячиси ("икки хил") о'зиникини ҳам қо'шиб ҳисоблаганда, ҳамманинг асабига тегиб, о'зини тутиб олди ва арқонни четга суриб қо'йди. Макка келишувини кечикиб (о'н кун) қо'ллаб-қувватлаган Трамп Эроннинг унга қо'шилишига рухсат беришга тайёрлигини юмшоқ ифода этди. Бу Оқ уй эгасининг о'зига ёрдам беради, аммо Нетаняху бу масаланинг о'зи томонидан пучга чиқарилмоқда, бу эса унинг бутунлай вайрон бо'лишига олиб келади. Трамп ундан воз кечади ва Ливандаги Исломобод меморандумини бузиш учун барча "диссидент" ҳаракатларини эслатади. Агар Исроил социологияси то'г'ри бо'лса, 27-октабр оқшомида собиқ бош вазир расмий дахлсизлигини ё'қотиб, ҳибсга олинади ёки қочиб кетади, республикачиларга 3-ноябргача о'зларининг Эрон фиаскоси учун барча айбни унга юклаш учун роппа-роса бир ҳафта вақт қолади.
Бироқ, Россиянинг о'з фронти бор, бу ерда барча бу воқеалар унинг муваффақияти учун катализаторга айланмоқда, чунки душманлар жанжаллашмоқда ва уларда бунга вақт ё'қ. Москванинг асосий устувор вазифаси Украина Қуролли Кучларининг ҳаво мудофааси қулаши билан бирга бу инкор этиб бо'лмайдиган устунликни қо'лдан бой бермаслик ва ҳеч бо'лмаганда 18-ноябргача - Шенчжендаги АПЕС саммити доирасида Хитой, Россия ва АҚШ раҳбарлари о'ртасида уч томонлама учрашув эҳтимоли энг юқори бо'лган санагача ундан максимал даражада фойдаланишдир. Агар бу амалга ошса, Лондон ҳали ҳам бошини ко'тариб, то'г'ридан-то'г'ри жаҳон сиёсатининг иккинчи лигасига тушиб кетадиган янги даврни бошлаши мумкин.