Исёнкорнинг ўлими. Бундан уч йил аввал Евгений Пригожин ҳалок бўлганди

Исёнчи раҳбари Евгений Пригожиннинг фожиали якуни: Уч йил аввалги воқеалар

Уч йил муқаддам, Евгений Пригожин ҳаётдан кўз юмган эди. Уруш даврида "Путиннинг ошпази" номи билан танилган Пригожин Россияда энг машҳур шахсга айланди. Унинг уруш тарафдорлари орасидаги шуҳрати ҳар қандай ҳарбий қўмондон, ҳатто Президент Путиннинг ҳам ҳавасини келтириши мумкин эди. Ахир, Пригожин ўзининг хусусий армияси билан бутун бир шаҳарни эгаллаб олганида, уни кўчаларда олқишлар билан кутиб олишган эди. "Вагнер" асосчиси бемалол Герасимов ва Шойгу урушни бошқарган штабга бостириб кириб, генералларга буйруқ берган ва буларнинг барчасини видеога олиб намойиш этган эди.

"Адолат марши" деб номланган бу юриш "Вагнер" жангчилари Москвага яқинлашганда тўхтатилди. Александр Лукашенко воситачилигидаги музокаралар натижасида Пригожин ўз армиясини Беларусга олиб чиқишга рози бўлди. Аммо, охир-оқибат, Путинга қарши кўтарилган исён Пригожин учун аянчли якун топди ва уруш давридаги Россиянинг энг машҳур инсони сирли тарзда ғойиб бўлди.

**Ҳалокат тафсилотлари**

2023-йил 23-августга ўтар кечаси, Эмбраер Легасй 600 хусусий самолёти Твер вилояти Бологов тумани Куженкино қишлоғи яқинида қулаб тушди. Бортдаги ўн кишининг барчаси ҳалок бўлди. Ҳалок бўлганлар орасида "Вагнер" асосчиси Евгений Пригожин, ҳарбий номи "Вагнер" бўлган қўмондон Дмитрий Уткин (гуруҳ номи унинг чақирув номидан олинган), Пригожиннинг ёрдамчиси Валерий Чкалов, гуруҳга алоқадор Сергей Пропустин, Евгений Макарян, Александр Тотмин, Николай Матусеев ва уч нафар экипаж аъзоси бор эди.

Ҳалокат содир бўлганидан сўнг, самолётда Пригожин бўлганми-йўқми деган савол кун тартибига чиқди. Росавиация тадбиркорнинг самолётда бўлганини тасдиқлади. Турли манбалар Пригожин аввал ҳам шу самолётдан фойдаланиб келганини ёзиб чиқди. Самолёт Москвадан Санкт-Петербургга учаётган эди.

**Путиннинг муносабати**

Пригожиннинг самолёти ҳалокатга учраганидан бироз ўтиб, Путин Курск жангининг 80 йиллигига бағишланган байрам тадбирига ташриф буюрди. Маросим жонли эфирда узатилди ва Путин Россия қаҳрамони унвонини олган ҳарбийларни мукофотлади.

Путин Пригожиннинг ўлими ҳақида илк марта ҳалокатдан бир ой ўтиб, Кремллда "ДХР" раҳбари Денис Пушилин билан учрашув чоғида гапирди. У қурбонлар орасида Россиянинг Украинага қарши урушида "улкан ҳисса қўшган" хусусий ҳарбий компания ходимлари ҳам бўлганини эътироф этиб, Пригожин "керакли натижага эришадиган, мураккаб тақдирли инсон бўлганини" айтди.

"Пригожинни 90-йиллардан бери биламан. У мураккаб тақдирли инсон эди, ҳаётда жиддий хатолари ҳам бўлди. Керакли натижаларга ҳам эришди, умумий иш учун ҳам. У истеъдодли инсон ва тадбиркор эди", деганди Путин.

**Самолёт уриб туширилганми?**

Пригожин ўлимидан сўнг, у кетаётган самолёт қандай ҳалокатга учрагани асосий муҳокама мавзусига айланди. Гувоҳлар самолёт ҳавода портлаганини кўрган. "Вагнер"га яқин бўлган Грей Зоне Телеграм-канали Пригожиннинг самолёти ҳаво ҳужумидан мудофаа тизими орқали уриб туширилган деб ёзди.

Маш Телеграм-канали манбаси эса самолёт қулашидан олдин гувоҳлар икки марта кучли шовқин эшитганини айтди. Бу самолётга ташқаридан зарба берилганига ишора эди. Одатда нишонни уриб тушириш учун унга қарши иккита ракета учирилади. Ҳалокат жойидан олинган видеоларда самолёт қулаётганида бир қаноти йўқлигини кўриш мумкин, шунингдек, унинг стабилизатори ҳам ажралиб кетган. Бошқа бир версияга кўра, бортдаги теракт самолёт ҳалокатига сабаб бўлган.

Терговчилар учувчининг хатоси, техник носозлик ва ташқи таъсир каби барча эҳтимолий версияларни кўриб чиқаётгани ҳақида айтади. ФлигҳтРадар маълумотига кўра, самолёт кўтарилиш вақтида радарлардан ғойиб бўлган. Пилотлар эса диспетчерларга ноодатий ҳолат ҳақида хабар бермаган.

Ҳарбий эксперт Юрий Фёдоров самолётнинг қулаш траекторияси (бу лаҳзалар гувоҳлар томонидан олинган видеоларда акс этган) бортда портлаш бўлганига мос келишини айтади. У самолётга зенит ракетаси билан зарба берилгани ҳақидаги версияга шубҳа билдирган ва роликларда ракета излари йўқлигига эътибор қаратган.

АҚШ разведкаси сунъий йўлдошлари самолёт қулаган ҳудудга яқин жойда ракета учирилганини қайд этмаган. Шунингдек, улар Пригожин ўтирган самолёт ер-ҳаво типидаги ракета билан уриб туширилгани ҳақида ҳам далилларга эга бўлмаган. Шундан келиб чиқиб, америкаликлар Пригожин самолётига бомба ўрнатилган деган хулосага келган.

Америкалик ва европалик расмий шахслар Тҳе Нев Ёрк Тимес нашрига анонимлик шарти билан, ичида Пригожин бўлган самолётни йўқ қилишга Владимир Путин буйруқ бергани ҳақидаги фикрини айтган.

Шунингдек, Пригожинни ўлдириш ташаббуси Сергей Шойгу ва Валерий Герасимовдан чиққани ҳақида ҳам тахминлар бор. Чунки Пригожин Шойгу ва Герасимовни кўп марта оммавий ҳақоратлаб чиққанди.

ВСЖ ўз манбасига асосланиб, Пригожин Хавфсизлик кенгашининг ўша вақтдаги бош котиби Николай Патрушевнинг шахсан топшириғи бўйича ўлдирилганини ёзганди. Газетанинг қайд этишича, Путин бунга эътироз билдирмаган. Кремлдагилар эса бу мақолани "сариқ нашр ғийбати" деб атайди.

**Бир неча марта "ўлган" Пригожин**

Пригожин аввал ҳам икки марта "ҳалок бўлганди". Жумладан, 2019-йил унинг Конгода ўлгани ҳақида хабар тарқалади. Ўшанда Пригожин ўтирган Ан-27 ҳарбий юк самолёти қулаб тушиб, тадбиркор ҳалок бўлгани ҳақида ёзишганди. Бироқ бу хабар ўз тасдиғини топмайди.

Пригожиннинг ўлими ҳақидаги яна бир хабар 2022-йилда чиқади. Ўша йили августда Украина қуролли кучлари "Вагнер"нинг Луҳанскдаги штабига ракета зарбаси берган, жуда кўп гуруҳ жангчилари ҳалок бўлганди. Ракета зарбаси берилган пайтда штабда Пригожин ҳам бўлгани, оқибатда у ҳам вафот этгани айтилган хабарлар тарқалади. Бироқ кўп ўтмай Пригожиннинг ўзи бу хабарни рад этиб чиқади. Бу икки "ўлим хабари" Пригожиннинг қиёфадошлари бўлгани ҳақида миш-мишларни яна кўпайтирганди.