Исроил Ғарбий Соҳилни қайта шакллантириш мақсадида аҳоли пунктларини қандай кенгайтирмоқда

**Исроилнинг кенгайтирилган аҳоли пунктлари: Г'арбий Соҳилни қайта шакллантириш стратегияси**

Сентябр ойида босиб олинган Г'арбий Соҳилдаги Исроил аҳоли пунктида бо'либ о'тган маросимда Бош вазир Бенямин Нетаняху о'з қарашларини баён қилди: "Биз Фаластин давлати бо'лмайди деган ва'дамизни бажарамиз", деб э'лон қилди у. "Бу жой бизга тегишли". Унинг баёноти Қуддуснинг шарқида жойлашган Э1 ҳудудида аҳоли пунктини кенгайтиришни илгари суриш бо'йича келишув имзоланиши билан бирга келди.

Яқинда ушбу стратегик жиҳатдан муҳим ерда тахминан 1200 та аҳоли пункти уйлари учун тендер э'лон қилиниши кенг қоралашга сабаб бо'лди. Барча аҳоли пунктлари халқаро ҳуқуққа ко'ра ноқонуний ҳисобланади ва о'нлаб йиллар давомида глобал босим Исроилни Э1 ҳудудида қурилишдан то'хтатиб келган.

Яқинда э'лон қилинганидан со'нг, БМТ Бош котиби бу режалар келажакдаги Фаластин давлати учун "мавжудлик таҳдиди" туг'дириши ҳақида огоҳлантирди. Буюк Британия, Франсия, Германия, Италия ва Канаданинг қо'шма баёнотида режалар "қабул қилиб бо'лмайдиган" деб топилди ва улар "Г'арбий Соҳил бо'йлаб низо чиқариши" башорат қилинди, бу фикр Европа Иттифоқи томонидан ҳам қо'ллаб-қувватланди. Фаластин ма'мурияти президенти Маҳмуд Аббос ушбу баёнотларни олқишлади ва имзоловчиларни "Э1 режасини амалга оширишни то'хтатиш учун аниқ чоралар ко'ришга" чақирди.

Г'арбий Соҳил, Г'азо ва Голан тепаликлари билан бирга, 1967-йилда араб давлатлари коалициясига қарши уруш пайтида Исроил томонидан босиб олинган ва о'шандан бери Исроил назорати остида қолмоқда. Халқаро ҳуқуқ Исроилга босиб олинган ерларни жойлаштиришни тақиқлайди. Шунга қарамай, Г'арбий Соҳилда Исроил аҳолиси доимий равишда о'сиб бормоқда, Исроил 1967-йилдан бери 700 000 яҳудий яшайдиган 160 га яқин аҳоли пунктларини қурмоқда.

2022-йилдан бери аҳоли пунктлари қурилишида сезиларли тезлашув кузатилмоқда, бу Нетаняхунинг о'нг қанот, ко'чманчилар тарафдори бо'лган коалиция раҳбарлигида ҳокимиятга қайтиши билан бир вақтга то'г'ри келди. Бу эскалация Г'азо уруши бошланганидан кейин, Ҳамаснинг 2023-йил 7-октабрда Исроилга ҳужуми натижасида янада кучайди.

Масалан, ББС Верифйънинг сунъий йўлдош тасвирларини таҳлил қилиш натижасида 2022-йилдан бери ҳудуднинг шимоли-ғарбидаги Тзофим аҳоли пунктида тахминан 185 та янги бино қурилгани аниқланган. Худди шундай, Кочав Хашаҳар атрофида мавжуд аҳоли пункти бир неча йўналишда кенгайиб, атрофдаги ерларда янги йўллар, уйлар ва кўчманчилар пости пайдо бўлди. 1990-йиллардан бери Исроил ва халқаро қонунларга кўра ноқонуний бўлган юзлаб постлар ташкил этилган, кейинчалик ўнлаб постлар ҳукумат томонидан қонунийлаштирилган.

Э1 аҳоли пункти, эҳтимол, энг баҳсли бўлиб қолмоқда. Хариталарда кўрсатилганидек, унинг таклиф қилинган жойлашуви Ғарбий Соҳилни иккига бўлиб, Шарқий Қуддусни ҳудуднинг қолган қисмидан ажратиб қўяди. Мухолифларнинг таъкидлашича, бу қурилиш шимолий Ғарбий Соҳилни жанубдан ажратиб, Рамаллаҳ, Шарқий Қуддус ва Байтлаҳмни боғлайдиган узлуксиз Фаластин шаҳар ҳудудининг ривожланишига тўсқинлик қилиб, қўшни Фаластин давлатининг ташкил этилишига тўсқинлик қилади.

Исроилнинг аҳоли пунктларига қарши курашувчи ташкилоти Пеасе Нов режаларга қонуний равишда э'тироз билдириб, шундай деди: "Ҳукумат (яқинлашиб келаётган октябр) сайловларидан олдин пудратчилар билан шартномалар имзолашга ҳаракат қилмоқда, шунда кейинги ҳукумат учун қурилишни бекор қилиш анча қийин бо'лади".

Аҳоли пунктларидан ташқари, Г'арбий Соҳил ма'мурияти тобора ко'проқ ҳарбий назоратдан Исроилнинг о'нг қанот молия вазири Безалел Смотрич бощилигидаги фуқаролик ҳокимиятига о'тмоқда. Бу о'згариш Г'арбий Соҳилни кесиб о'тувчи, аҳоли пунктларини бог'лайдиган ва Фаластин шаҳарлари ва қишлоқларини иккига бо'ладиган ё'лларнинг сезиларли даражада ко'пайишига олиб келди. Смотричнинг та'кидлашича, бу "аҳоли пунктлари қог'озда қолмаслигини, балки ерда о'рнатилишини та'минлайди". Жорий йилнинг май ойида Исроил ҳукумати Г'арбий Соҳилда янги ё'л қурилиши учун бир миллиард шекелдан (360 миллион доллар; 246 миллион фунт стерлинг) ортиқ маблаг' ажратишини э'лон қилди, расмий пресс-релизда "ҳудуддаги о'з та'сирини кучайтириш" ниятида айтилган.

Шунингдек, фаластинликларга қарши ко'чманчиларнинг зо'равонлиги кучайган. Яқинда иккита фаластинлик уйи ко'чманчилар томонидан қамал қилинган, сув ва электр энергияси узилган воқеа АҚШ элчиси Майк Хакабини, одатда аҳоли пунктларининг кучли тарафдори бо'лганини, ҳужумни "жиноий ва террористик ҳаракат" деб қоралашга ундади.

Умуман олганда, бу воқеалар Г'арбий Соҳилдаги фаластинликлар ва Фаластин давлатчилиги тарафдорлари орасида "маҳаллий фактлар" келажакдаги Фаластин давлатини яроқсиз ҳолга келтириши мумкинлигидан қо'рқувни кучайтирди. Ба'зи юқори лавозимли Исроил вазирлари буни о'зларининг стратегияси сифатида очиқ тан олишди. 2024-йилда со'злаган нутқида Смотрич Э1 қурилиши "аввал Яҳудия ва Самарияда (босиб олинган Г'арбий Соҳил учун Исроил номи) суверенитетни о'рнатишга ёрдам беради" деб айтди, аввало жойларда, кейин эса қонунчилик орқали... Менинг ҳаётимдаги вазифам Фаластин давлатининг ташкил этилишига то'сқинлик қилишдир".

Э1 қурилиш тендери ҳақидаги со'нгги янгиликлар Исроилда муҳим ва қизг'ин баҳсли сайловлардан бир неча ой олдин пайдо бо'лди. Бенямин Нетаняху ва унинг коалиция шериклари бундай ҳаракатлар уларнинг базасига ёқиши ва г'алаба қозониш имкониятларини оширишига умид қилишлари мумкин. Агар бо'лмаса ҳам, улар аҳоли пунктларининг кенгайиши қайтариб бо'лмайдиган янги "маҳаллий фактлар"ни яратганига ишонишлари мумкин.