Испания иқлим ўзгаришига қарши бир нечта йўналишда курашмоқда
Ўрмон ёнғинлари ва жазирама иссиқ билан кечган ёз мавсуми мамлакат иқтисодиётига таҳдидларни яққол кўрсатиб турибди.
**Испания иқлим ўзгаришига қарши бир неча фронтда курашмоқда**
Фермер Хуан Анхель Искьердонинг айтишича, ўрмон ёнғинларидан хавотирланмасликнинг иложи йўқ
Мадриддан ғарбда, Гредос тоғларидаги кичик яшил яйловда Хуан Анхель Искьердо ва унинг оиласига тегишли бир неча ўнлаб сигирлар ўтлаб юрибди. Атрофдаги ягона товуш — ҳайвонларнинг бўйнига осилган қўнғироқларнинг майин овози.
Агар атрофни ўраб турган, яқинда содир бўлган вайронкор ўрмон ёнғини оқибатида куйиб кўмирга айланган қарағай ва эман дарахтлари бўлмаганида, бу манзара жуда осойишта кўриниши мумкин эди.
«Бу даҳшатли эди, умримда бунақасини кўрмаганман», дейди оиласи бу ерда 200 йилдан бери деҳқончилик қилиб келаётган Искьердо.
Июль ойи охирида ушбу ёнғин бошқа иккитаси билан бирлашиб, жами 80 000 гектар (200 000 акр) майдонни куйдирди ва Испания тарихидаги энг йирик ёнғинга айланди.
У Искьердо ерларининг учдан икки қисмидан кўпроғини вайрон қилди, унинг 85 бош сигиридан 12 тасини нобуд қилди ва олган жароҳатлари туфайли яна саккизта ҳайвонни ухлатиб қўйишга мажбур қилди. Сигирларни қиш бўйи боқиш учун йиққан барча пичани ҳам олов ичида қолди.
«Биз, фермерлар учун ёз фасли тобора кўпроқ ташвиш туғдирмоқда, чунки кунлар исиб бормоқда», дейди у. «Ёмғир камроқ ёғади, намгарчилик мавсуми эрта тугайди ва куз анча кеч бошланади».
Фермерлар учун бундай шароитлар ёнғинлар билан узвий боғлиқдир.
«Агар ўрмон ёнғинлари ҳақида кўп ўйламасангиз, ўзингизни яхши ҳис қиласиз», дейди Искьердо. «Аммо яқин атрофдаги қишлоқда ёнғин бошланганда, сиз: „кейингиси биз бўлсак-чи?“ деб ўйлай бошлайсиз».
Ўрмон ёнғинлари сўнгги йилларда Испания иқтисодиётига катта таъсир кўрсатган ва шу билан бирга даҳшатли инсоний фожиаларга сабаб бўлган иқлим ўзгаришининг бир нечта белгиларидан биридир.
Халқаро тадқиқот ташкилоти — World Weather Attribution аниқлашича, 2025 йилда Испания ва Португалиядаги рекорд даражадаги ёнғинлар ортида турган экстремал шароитларнинг юзага келиш эҳтимоли иқлим исиши сабабли
40 марта кўпроқ
бўлган.
«Бу каби ёнғинларнинг тез-тез ва кучлироқ содир бўлишининг асосий сабаби, асосан, қазиб олинадиган ёқилғидан кенг фойдаланиш натижасида юзага келадиган иссиқхона газларининг кўпайиши билан боғлиқ», деди Испания Метеорология ассоциацияси президенти Эрнесто Родригес Камино.
Социалист Бош вазир Педро Санчес ёнғинлар ҳақида кескин гапириб, Испанияни экологик инқирознинг олдинги сафига қўйди.
«Иқлим фавқулодда ҳолати ўлдиради», деди у июль ойида ўрмон ёнғини оқибатида 15 киши ҳалок бўлган жанубий Альмерия провинциясига ташрифи чоғида.
Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, Испанияда ҳаддан ташқари иссиқлик ва у келтириб чиқарадиган ёнғинлар эҳтимоли энди 40 марта кўпроқ
Европа ўрмон ёнғинлари бўйича ахборот тизими (EFFIS) маълумотларига кўра, шу йилнинг ўзида Испанияда 300 000 гектарга яқин ер ёниб кетган, бу бутун Европа Иттифоқи бўйича зарар кўрган умумий майдоннинг тахминан ярмини ташкил қилади.
Сўнгги 40 йил ичида Испаниядаги ёнғинлар саккиз марта, жумладан 2022 йилдан бери уч марта бир йилда 200 000 гектардан ортиқ майдонга зарар етказди.
Қишлоқ хўжалиги суғуртаси ассоциацияси — Agroseguro ҳисоб-китобларига кўра, шу йилнинг август ойи ўрталарига келиб 16 000 гектар экин майдонлари вайрон бўлган, бу Испания ялпи ички маҳсулотининг 9 фоизини ташкил этувчи агроозиқ-овқат секторига жиддий зарба бўлди.
Мадрид яқинидаги бу йилги йирик ёнғиндан энг кўп жабр кўрган Кастилия ва Леон минтақаси расмийлари етказилган зарарга қараб ҳар бир фермерга 5 500 евро (6 300 доллар; 4 700 фунт стерлинг) дан 25 000 евро (29 000 доллар; 21 000 фунт стерлинг) гача товон пули таклиф қилмоқда. Аммо Искьердонинг айтишича, бу унинг кўрган зарарининг ярмидан камини қоплайди.
Ўн йиллар давомида Испаниянинг иссиқ иқлими унинг бошқа йирик тармоқларидан бири — туризмга фойда келтирди. Ўрта ер денгизи соҳилидаги, шунингдек, Балеар ва Канар оролларидаги қуёшли курортлар мамлакатнинг сайёҳлик маскани сифатида юксалишига ёрдам берди.
Бу йил Испанияга 100 миллионга яқин хорижий сайёҳ келиши кутилмоқда, бу эса уни Франциядан кейин дунёдаги энг кўп ташриф буюриладиган иккинчи давлатга айлантиради.
Бироқ, иссиқлик баъзи сайёҳлар учун ҳаддан ташқари ортиқлик қилаётгани ҳақида белгилар бор. Мадриддаги Рей Хуан Карлос университети тадқиқотчилари томонидан ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, бу потенциал ташриф буюрувчиларни қайтариши мумкин.
«Иссиқлик тўлқини кузатилганда, биз ўрганган йўналишларда тунаб қолишлар сони камаяди, шунингдек, Испаниянинг энг йирик бозорларидан келувчилар сони ҳам камаяди», дейди ҳисобот ҳаммуаллифи, иқтисодчи Мария Долорес Санчес.
«Туризм Испания ЯИМнинг 13 фоизини ташкил қилади, шунинг учун бу ўрта муддатли истиқболда Испаниянинг рақобатбардошлигига таъсир қилиши мумкин».
Мадрид яқинидаги Толедо шаҳрида шу ёзда кўплаб кунларда ҳарорат 40 даражадан юқори кўтарилди
Ўрта асрларга оид Толедо шаҳри Испания соҳилларидан узоқда, Кастилия-Ла-Манча текисликларида жойлашган, аммо унинг бой тарихи ва тор кўчалари мамлакат соҳиллари ва тунги ҳаётига муқобил излаётган сайёҳлар учун севимли масканга айлантирган.
Бироқ, шу ёзда одамларнинг иссиққа чидамлилиги синовдан ўтди, чунки Испанияда сентябрь ойининг бошигача давом этган рекорд даражадаги 61 кунлик иссиқлик тўлқини қайд этилди. Толедода бир неча бор 40 даражадан юқори ҳарорат кузатилди.
«Ёзда экскурсияларни ўтказиш жуда қийин», дейди Visit Toledo гиди Диего Эстебан. «Биз мослашишимиз керак, хоҳ туризм соҳасида ишлайдиганлар бўлсин, хоҳ маҳаллий аҳоли».
Ёзда экскурсияларни олиб борганда, Эстебан тез-тез танаффуслар бўлишини, ичимлик суви мавжудлигини ва йўналишларда кўплаб соя жойлар бўлишини таъминлайди. Шунга қарамай, у кўпроқ соя жойлар ва кўпроқ ичимлик суви фаввораларини кўришни хоҳлайди.
Унинг айтишича, иссиқлик сайёҳлик мавсумининг вақтини ўзгартира бошлади ва салқинроқ баҳор ва куз ойларида кўпроқ сайёҳларни жалб қилмоқда.
Иссиқроқ ёз фасли, шунингдек, испаниялик саёҳатчилар таътил учун одатда мамлакат шимолидаги салқинроқ жойларга борадиган «coolcation» (салқин таътил) трендини ҳам кучайтирди.
Испания иқлими исишининг яна бир оқибати қурғоқчилик бўлди. 2024 йилда, уч йиллик жуда кам ёғингарчиликдан сўнг, шимоли-шарқий Каталония минтақаси сувдан фойдаланишга вақтинчалик қатъий чекловлар жорий этди, жумладан, саноат учун 25 фоизга ва деҳқончилик учун 80 фоизга қисқартириш.
Ўшандан бери кучли ёмғирлар чекловларни тугатди, аммо қурғоқчилик барибир маҳаллий иқтисодиётга сезиларли таъсир кўрсатди.
Испания сўнгги йилларда бошдан кечирган энг даҳшатли ва фожиали табиий ҳодиса 2024 йил октябрь ойида мамлакат шарқида, асосан Валенсия минтақасида 237 кишининг ҳаётига зомин бўлган тўсатдан сув тошқини бўлди.
Испаниянинг Climatoc-Lab метеорологик тадқиқот гуруҳи буни «глобал исиш гидрологик циклни қандай ўзгартиришининг намоён бўлиши» деб атади.
Валенсия Савдо палатаси сув тошқини 4,5 миллиард евро тўғридан-тўғри зарар келтирганини ҳисоблади. Минглаб корхоналар зарар кўрди, баъзилари том маънода тошқин сувлари билан оқиб кетди, бошқалари эса узоқ тикланиш жараёнидан кейингина қайта очилишга муваффақ бўлди.
«Бу ҳам бой берилган ҳаётлар, ҳам корхоналарга, ишчиларга, иш берувчиларга ва оддий одамларга таъсири нуқтаи назаридан фалокат бўлди», дейди Валенсия минтақасидаги Fepeval саноат парклари федерацияси менежери Лаура Льясер Альварес.
Испаниянинг жойлашуви, иқлими ва рельефи глобал ҳарорат кўтарилиши билан уни айниқса заифлаштиради. Мустақил экологик ташкилот — Germanwatch 2024 йилги иқлим хавфи индексида Испанияни Нигерия ва Малидан кейин дунёдаги энг кўп зарар кўрган 20-ўринга қўйди.
Шунга қарамай, баъзилар бунда иқтисодий ижобий томонни кўришмоқда.
«Иқлим ўзгариши қандай ишлаб чиқаришимиз, қандай инвестиция киритишимиз ва қандай истеъмол қилишимизга таъсир қилади», дейди BBVA Research иқтисодий таҳлил марказининг иқлим ўзгариши иқтисодиёти бўлими раҳбари Хулиан Куберо. У иссиқлик иқтисодий фаолликни қандай секинлаштириши мумкинлигига эътибор қаратади.
«Иссиқ бўлганда ҳаммамиз ёмонроқ ишлаймиз», дейди у. Аммо у яшилроқ иқтисодиёт юқори маҳсулдорликка эга янги иш ўринларини яратиши мумкинлигини қўшимча қилади.
«Асосийси, агар ҳаракат қилмасак, ўсиш секинлашишини англаб етишдир, агар у тўғри бошқарилса, бу имкониятга айланиши мумкин», дейди у.