Иқлим ўзгариши Непал-Тибет фожиасига туртки бўлди, деб топди тадқиқот
Тадқиқот муаллифларидан бирининг таъкидлашича, «бу ерда инсон фаолияти туфайли юзага келган иқлим ўзгариши ўз ролини ўйнаганига шубҳа йўқ».
Иқлим ўзгариши Непал-Тибет фожиасига туртки бўлди, деб топди тадқиқот
Ўтган ойда Непал-Тибет чегарасида содир бўлган кучли сув тошқинлари ва кўчкилар оқибатида минглаб одамлар ҳалок бўлди ёки бедарак йўқолди
Тадқиқот хулосасига кўра, иқлим ўзгариши Непал-Тибет чегарасида вайронкор сув тошқинларини келтириб чиқарган музлик қулашига ҳисса қўшган.
26 август кунги тошқиндан кейин 1400 дан ортиқ киши ҳалок бўлди ва минглаб одамлар ҳануз бедарак йўқолган деб ҳисобланмоқда.
«Инсон фаолияти таъсиридаги иқлим ўзгариши ушбу офатнинг юзага келиши учун шароит яратишда рол ўйнаганига мутлақо шубҳа йўқ», деди Лондон Империал коллежи иқлимшуноси ва тадқиқот муаллифларидан бири Фридерике Отто.
Пайшанба куни эълон қилинган World Weather Attribution тадқиқотида айтилишича, ушбу офат ҳароратнинг кўтарилиши, музликларнинг юпқалашиши, кўп йиллик музликларнинг эриши ва мавжуд геологик заифликлар туфайли юзага келган «мураккаб ҳодиса»дир.
Улкан сув тошқинлари ва кўчкилар Непал ва Тибетдаги чегараолди шаҳар ва қишлоқларини вайрон қилиб, минглаб уйларни вайрон қилди, энергетика инфратузилмасига зарар етказди ва минглаб одамларнинг ҳалок бўлиши ёки бедарак йўқолишига олиб келди.
АҚШ Геология хизмати (USGS) олимларининг таъкидлашича, тошқинларга Ҳимолай тоғларининг Непал томонидаги Лангтанг Лирунг чўққиси яқинидаги музлик қиялигининг қулаши сабаб бўлган.
USGS маълумотларига кўра, улкан музлик массаси водий тубига шу қадар катта куч билан урилганки, бу 5,2 магнитудали зилзила сифатида қайд этилган.
World Weather Attribution тадқиқотида айтилишича, иқлим ўзгариши офатнинг ягона сабаби бўлмаса-да, «мавжуд геологик мойилликка таъсир кўрсатувчи беқарорлаштирувчи омил» бўлган.
Тадқиқотда қайд этилишича, ҳудудда июль ва август ойларидаги ҳарорат «иқлимга инсон таъсири туфайли» тахминан 1,5°C (34,7°F) иссиқроқ бўлган.
Минтақадаги музликлар ҳам йилига тахминан ярим метр (1,6 фут) юпқалашиб борган, бу эса мавжуд ёриқларни заифлаштирган ва беқарорликни оширган бўлиши мумкин.
Октябрь ва ноябрь ойларидаги кучли қор ёғиши ҳам шу йилнинг бошида катта ҳажмдаги эриган сувлар ҳосил бўлишига ҳисса қўшди.
Тадқиқотга кўра, ушбу омилларнинг бирлашуви «мураккаб ҳодисани кучайтириш учун ўзаро таъсир кўрсатган бўлиши мумкин».
Тадқиқотда айтилишича, 2015 йилда ушбу ҳудудда юз берган ва тош-муз кўчкисини келтириб чиқарган 7,8 магнитудали зилзила ҳам пастки тоғ жинслари массасини заифлаштирган бўлиши мумкин. Бироқ, расмийлар ушбу зилзиланинг ўтган ойдаги музлик қулашига аниқ таъсирини тасдиқлай олмасликларини билдиришди.
Утрехт университети тоғ гидрологи ва ҳисоботнинг яна бир ҳаммуаллифи Вальтер Иммерзеел журналистларга ушбу ҳудуд «геологик жиҳатдан заиф қиялик» эканини айтди.
Иммерзеелнинг сўзларига кўра, у «2015 йилги зилзила туфайли заифлашган бўлиши мумкин» ва музлик ҳамда кўп йиллик музликларнинг чекиниши туфайли «янада беқарорлашган».
Офатдан сўнг Непал расмийлари иқлим ўзгариши бўйича глобал чоралар кўришга чақириб, мамлакат иссиқхона газлари чиқиндиларини энг кам чиқарадиган, аммо глобал исишдан энг кўп зарар кўрадиган жойлардан бири эканини таъкидладилар.
Непал Бош вазири сифатидаги илк хорижий ташрифи доирасида Балендра Шаҳ келаси ҳафта Нью-Йоркда бўлиб ўтадиган Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясида иштирок этиб, яқинда юз берган офат ва иқлим адолати масаласини муҳокама қилиши режалаштирилган.