«Инстаграмда «ҳомиладорлик» сўзини айтганимиз учун жазоландик»

«Инстаграм»да «ҳомиладорлик» сўзини ишлатганимиз учун жазоландик»

Ирин Брин BBC’га берган интервьюсида чекловлар туфайли бизнес катта молиявий зарар кўрганини айтди

Ирин Брин 2025 йилнинг январ ойида Instagram унинг компанияси чиқарадиган ҳомиладорлар ёстиқлари рекламасини олиб ташлаётгани ҳақида билдиришнома олганида ҳайрон қолди. Ёстиқнинг нимаси ҳақоратли бўлиши мумкин?

Кейинроқ Meta билан телефон орқали сўзлашувда унга муаммо «ҳомиладорлик» (pregnancy) сўзида экани айтилган.

«Биз бу сўзни бутун веб-сайтимиздан… маҳсулот номидан ўчириб ташлашимизга тўғри келди», деди Брин. «Таркибида pregnancy сўзи бўлган барча URL манзилларимизни олиб ташлаб, уларнинг ҳаммасини қайта номлашимизга тўғри келди».

Охир-оқибат чекловлар олиб ташланди, аммо, унинг айтишича, Instagram’нинг бош компанияси Meta билан музокаралар 10 ой давом этган — бу вақтга келиб унинг бизнеси жиддий молиявий зарар кўриб бўлган эди.

Facebook’ка ҳам эгалик қилувчи Meta муайян ҳолатлар бўйича изоҳ беришдан бош тортди, аммо BBC’га маълум қилишича, корхоналар соғлом турмуш тарзи, жинсий саломатлик ҳамда репродуктив маҳсулотлар ва хизматларни тарғиб қилувчи рекламаларни жойлаштириши мумкин бўлса-да, турли мамлакатлар ва маданиятлардаги фойдаланувчиларда салбий таассурот пайдо бўлишининг олдини олиш учун чекловлар мавжуд.

Фақат реклама учун пул тўлайдиган корхоналаргина ўз контенти ноҳақ чекланганини айтаётгани йўқ.

Аёллар саломатлиги бўйича контент яратувчилар ва хайрия ташкилотлари ўз контентлари олиб ташлангани, сезгирлик филтрлари қўлланилгани ёки қамрови қисқартирилганини — бу амалиёт «шадоубаннинг» (яширин тақиқ) деб аталишини айтишди.

CensHERship тарғибот гуруҳи аёллар саломатлигига оид контент бостирилаётгани ҳақидаги даъволарни кузатиб боради.

Ўтган ойдаги ҳисоботда у 200 га яқин контент муаллифлари, клиник хизмат кўрсатувчилар, соғлиқни сақлаш брендлари, хайрия ташкилотлари ва педагоглар ўртасида сўров ўтказди — уларнинг 96 фоизи қайсидир шаклда чекловларга дуч келганини айтган.

Bella Moon’га реклама «ҳомиладорлик» сўзи ўчирилган ҳолда қайтарилди

Сезгирлик филтрлари постларни жуда хиралаштириб қўяди ва фойдаланувчилардан уларни кўришдан олдин тугмани босишни талаб қилади, улар одатда очиқ-сочиқ тасвирлар — жумладан, яланғочлик ёки зўравонлик учун ишлатилади.

Лондон иқтисодиётโรงเรียนининг рақамли криминологи, аёллар контентининг ижтимоий тармоқларда модерация қилинишини ўрганувчи доктор Каролина Аренинг айтишича, тадқиқотлар шуни кўрсатадики, платформа қоидаларини бузиши мумкин бўлган постларни белгилаш учун кўпинча сунъий интеллектдан фойдаланилади.

Аммо бу «алгоритмнинг контентни нотўғри аниқлашини» англатиши мумкин, чунки у айнан шундай қилиш учун ишлаб чиқилган ва «аввалги нотўғри қарорларни» такрорлаш учун бу маълумотларни сақлаб қолади, деб огоҳлантиради у.

Тизим кўпинча автоматик хабарларга таянади, дейди Аре, бу эса фойдаланувчиларни қарорга эътироз билдириш имкониятидан маҳрум қилиши мумкин.

Баъзи хэштеглар шунчаки Instagram’да пайдо бўлмайди, деди Eve Appeal гинекологик саратон хайрия ташкилоти ижрочи директори Афина Ламнисос.

«Ишонгинг келмайди, хэштеглардан бири #vaginalcancer (қинап саратони) эди».

«Биз Instagram’га жинсий аъзолар анатомияси ҳақида пост жойладик — бу жуда аниқ анатомик диаграмма бўлиб, атрофида белгилари бор эди, унда жинсий аъзолар саратони ва ўзгаришлар, шишлар ва дўнгликларни текшириш зарурлиги ҳақида сўз борарди. У олиб ташланди».

Диаграмма сезгирлик филтри ортига яширилди

Хайрия ташкилоти шикоят қилди ва у дастлаб рад этилди — аммо бир неча ҳафтадан сўнг пост сезгирлик филтри ортида «тўсатдан қайта пайдо бўлди».

Ламнисос «инсон ҳаётини сақлаб қолувчи тиббий маълумотлар унга энг жуда муҳтож бўлган одамларга етиб бормаяпти» дейиш муболаға эмаслигини қўшимча қилди.

У бу масалани Meta билан кўтарганига қарамай, муаммо давом этмоқда, деди у.

Hertility туғруқни аниқлаш тести компаниясидан Дирдре О'Нилнинг айтишича, уларда эндометриоз билан оғриган аёл акс этган Facebook ва Instagram видеоси билан боғлиқ шунга ўхшаш муаммо юзага келган.

«У бизнинг хизматларимизни сотмайди, Hertility ҳақида гапирмайди, шунчаки ўз оғриғини тасвирлайди», деди О'Нил.

Аммо видео Meta томонидан олиб ташланди, деди у ва сиёсий контент сифатида таснифланди.

Eve Appeal ва Hertility ҳолатлари ҳақида сўралганда, Meta аниқ изоҳ бермади, лекин ўз платформаларида аёллар саломатлигига оид контентга рухсат беришини ва тизимларни такомиллаштириш учун аёллар саломатлиги ташкилотлари билан маслаҳатлашаётганини айтди.

Эндометриоз ҳақида гапирган аёл акс этган пост белгиланди ва «ижтимоий масалалар, сайловлар ёки сиёсат» сифатида таснифланди

TikTok’да реклама беришга уриниш ҳам «тўсиқлар йўлагига» айланиб қолди, деб қўшимча қилди О'Нил.

«Бирор нарсани илгари суришга шунчалик кўп ресурс кетадики, охир-оқибат бу вақтимизга арзимайди, чунки ҳамма нарсага эътироз билдирилади, белгиланади, олиб ташланади», деди у.

О'Нилнинг айтишича, Hertility TikTok’да реклама беришдан воз кечган

TikTok кўриб чиқиладиган (For You) тавсиялар тасмасида муайян контентни тарғиб қилиш мумкин бўлмаса-да, у ушбу категорияга кирадиган постлар бўйича шаффоф эканини ва муаллифлар эътироз билдиришлари учун уларга бу ҳақда хабар беришини айтди.

Шунингдек, платформада миллионлаб аёллар, жумладан #Period ва #Endometriosis каби хэштеглар билан ўз саломатлиги ҳақидаги ҳикоялари билан ўртоқлашаётгани қўшимча қилинди.

CensHERship яширин тақиқлар (шадоубаннинг) сабабли ўз-ўзини цензура қилувчи респондентлар сони 2025 йилдаги 53 фоиздан жорий йилда 65 фоизга ошганини аниқлади.

Бу «sex» (жинсий алоқа) сўзи ўрнига «seggs» каби эвфемистик атамалардан фойдаланиш, юлдузчалар ёки эможиларни ишлатиш ва баъзи мавзулардан бутунлай қочишни ўз ичига олади.

CensHERship ҳаммуассиси Клио Вуд бунинг «жуда зарарли» эканини айтди, чунки «тарихан аёллар саломатлиги уят ва айбдорлик туйғуси билан ўралган… ва биз буни шунчаки мустаҳкамлаяпмиз».

Аре BBC’га платформалар сиёсати «одатда жуда кенг қамровли бўлиб, кўпинча яланғочлик жинсий фаоллик билан адаштириб юборилади» деб айтди.

Ва бу охир-оқибат аудиторияга зарар етказади, деди Вуд.

«Биз жуда кўп одамлар билан гаплашамиз, улар: 'Жинсий аъзоларимдаги саратон ҳақида фақат Eve Appeal ўша симптомлар ҳақида пост жойлагани учун билиб қолдим, кейин уни ўрганиб, шифокоримга тўғри саволлар бера олдим', дейишади», деди у.

Аммо Вуднинг айтишича, 2024 йилда CensHERship лойиҳасини бошлаганидан бери, у ижтимоий тармоқ компаниялари «бу ҳозир улар шуғулланиши керак бўлган нарса эканини кўра олаётганини» пайқаган.

«Сиёсатда XYZ контентига рухсат берилган дейилиши жуда яхши, аммо алгоритм ҳали ҳам ушбу контентнинг ҳаммасини белгилаб, бостираётган бўлса, муаммо айнан шу ерда юзага келади», деди у.

«Ўйлашимча, платформалар ичида бу бўлимлар бир-биридан жуда узилиб қолган — шунинг учун биз бу муҳокамаларнинг жуда кўп томонлама бўлишини хоҳлар эдик».