Ибодат қилишдан олдин имзо чекинг: Янги динни ўзгартириш тўғрисидаги қонун Ҳиндистон штатидаги черковга ташриф буюрувчиларга таъсир қилмоқда

**Ибодат қилишдан олдин имзо чекинг: Янги динни ўзгартириш тўғрисидаги қонун Ҳиндистон штатидаги черковга борувчиларни хавотирга солмоқда**

Маҳараштрадаги янги динни ўзгартиришга қарши қонун христианлар орасида хавотир уйғотди.

Ҳиндистоннинг молиявий маркази бўлмиш Мумбай ва унинг атрофидаги баъзи черковлар ибодат қилувчилардан «Мен бу ерга ўз ихтиёрим билан ибодат қилиш учун келдим», деган ёзма баёнотларга имзо чекишни сўрай бошлашди.

Ташриф буюрувчилар ўз исмларини ёзадилар, баъзан шахсни тасдиқловчи ҳужжат рақамини киритадилар ва черковга келишга ҳеч ким уларни мажбурламагани ёки жалб қилмаганини тасдиқлаш учун имзо қўядилар. Би-би-си кўрган бу шакллар ҳеч қандай ҳуқуқий кучга эга эмас. Черковлар уларни ибодат йиғилиши шубҳа остига олинган ва ташкилотчилар ҳозир бўлганларни динини ўзгартиришга уринишда айбланган тақдирда сақлаб қўйишмоқда.

Бу амалиёт август ойи охирида, пойтахти Мумбай бўлган Маҳараштра штатида динни ўзгартиришга қарши янги қонун кучга киришидан сал олдин баъзи черковларда бошланди.

Қонун куч ишлатиш, фирибгарлик, мажбурлаш ёки рағбатлантириш орқали амалга ошириладиган динни ўзгартиришни тақиқлайди. Шунингдек, у ўз ихтиёри билан динини ўзгартирмоқчи бўлган ҳар бир кишидан бу ҳақда олдиндан расмий идораларни хабардор қилишни талаб қилади. Ноқонуний динни ўзгартириш етти йилгача, такрорий содир этилганда эса 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазосига сабаб бўлиши мумкин.

Маҳараштра ҳукуматининг таъкидлашича, қонун одамларни, айниқса ижтимоий ёки иқтисодий жиҳатдан заиф қатламларни динини ўзгартиришга мажбурлаш ёки алдашдан ҳимоя қилишга қаратилган.

Бироқ, танқидчиларнинг фикрига кўра, унинг кенг таърифлари, қаттиқ жазолари ва ҳатто ихтиёрий динни ўзгартиришни назорат қилиши штат ва полицияни инсон қабул қилиши мумкин бўлган энг шахсий қарорлардан бирига аралашишга мажбур қилиши мумкин. Штат ҳукумати Би-би-сининг изоҳ бериш бўйича такрорий сўровларига жавоб бермади.

Қонун барча динларга тааллуқли бўлса-да, хавотир энг кўп озчиликлар, айниқса христианлар ибодат қиладиган жойларда сезилмоқда. Низо марказида одатда ўнг қанот гуруҳлари томонидан илгари суриладиган, одамларни имтиёзлар эвазига динини ўзгартиришга мажбурлаш ёки жалб қилиш ҳақидаги даъволар устидан узоқ вақтдан бери давом этиб келаётган кескинлик турибди.

Девдан Трибҳуван бу хавотирнинг баъзиларига шахсан гувоҳ бўлган.

Мумбай чеккасидаги Васаи шаҳрида яшовчи тўртинчи авлод христиани бўлган у шаҳар ва унинг атрофидаги христианларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатадиган ташкилотга тегишли. Сўнгги ойларда, унинг сўзларига кўра, одамлар унга суд ишлари билан эмас, балки бузилган ибодат йиғилишлари ҳақидаги ҳикоялар ва уларга ҳали ҳам нима қилишга рухсат берилгани ҳақидаги саволлар билан тез-тез мурожаат қилишмоқда.

Баъзилар унга черковларга нотаниш одамлар кириб, ичкаридагиларни сўроқ қилаётгани ҳақида айтиб беришган: «Исминг нима? Нима учун бу ердасан? Сенга кимдир бирор нарса таклиф қилдими?»

Агар ибодат қилувчининг исми христианча янграмаса, саволлар янада тўғридан-тўғри тус олади, деди Трибҳуван: «Сени келишга кимдир мажбур қилдими? Кимдир сенга бирор нарса ваъда қилдими?»

Унга мурожаат қилаётганларнинг кўпчилиги судга даъво аризаси билан чиқишни истамаяпти. Улар шунчаки ибодат қилиш учун йиғилиш уларни динни ўзгартиришда айблашга олиб келиши мумкинми ёки йўқми, шуни билмоқчи.

Июль ойида The Indian Express томонидан ўтказилган суриштирув

Бундан кейин тўққизта полиция иши қўзғатилди — еттитаси ибодат қилувчилар ёки ибодат ташкилотчиларига қарши, иккитаси эса ҳинду миллатчи «Бажранг Дал» гуруҳи аъзоларига қарши. Полиция ишлар ёки кўрилган чоралар ҳақидаги батафсил саволларга жавоб бермади.

«Ибодат учун йиғилишнинг ўзи динни ўзгартириш ҳисобланадими?» деб сўрайди Трибҳуван.

Мумбайда бу савол алоҳида аҳамиятга эга. Шаҳар бутун Ҳиндистон ва унинг ташқарисидан одамларни жалб қилиш орқали ўсиб борди ва улар ўз худолари ва урф-одатларини ўзлари билан олиб келишди. Масжиднинг азон овози яқинида черков қўнғироғи эшитилиши мумкин; бир диннинг зиёратгоҳи бошқа дин вакилларини жалб қилиши мумкин.

Мусулмонларнинг Ҳожи Али зиёратгоҳига кўплаб дин вакиллари ташриф буюришади. Ҳиндулар шаҳарга қараган католик базиликаси — Маунт Мэри ибодатхонасида шам ёқишади. Ҳиндуларнинг Ганеш Чатуртҳи фестивали пайтида оломон Лалбауг атрофидаги кўчаларни тўлдиради ва йил давомида Сиддҳивинаяк ибодатхонасига ташриф буюради.

Маҳараштра динни ўзгартиришни чекловчи ўндан ортиқ штатларнинг энг сўнггисидир. Қонунлар фарқ қилади, аммо сўнгги йилларда, айниқса Бош вазир Нарендра Модининг «Бҳаратия Жаната» партияси томонидан бошқариладиган штатларда уларнинг кўлами кенгайди. Бир нечтаси Олий судда баҳсланмоқда.

Бу кенгайиш ортида ҳинду миллатчи гуруҳларининг христианлар камбағал ва қабила жамоаларини ҳиндуизмдан узоқлаштириш учун пул, таълим ёки тиббий ёрдамдан фойдаланадилар, мусулмон эркаклар эса ҳинду аёлларни ўз динига ўтказиш учун уларнинг ортидан юришади — улар «севги жиҳоди» деб атайдиган гўёки фитна — деган узоқ йиллик даъволари ётибди.

Танқидчиларнинг айтишича, бундай айбловлар христианларнинг ибодат йиғилишлари ва турли диндаги жуфтликларнинг таъқиб қилинишига йўл очди ва қонунлар айбловчиларга полицияни ибодат, никоҳ ва эътиқод масалаларига жалб қилиш имконини беради.

Маҳараштра ҳукуматининг таъкидлашича, янги қонун одамларга ўз хоҳиши билан динини ўзгартиришга имкон беради, шу билан бирга мавжуд қонунлар тўхтата олмаган мажбурий динни ўзгартириш ҳолатларининг кўпайишига қарши курашади.

Танқидчилар қонун мажбурлаш ва танлов ўртасидаги чегарани қаердан тортишини шубҳа остига қўйишмоқда.

«Агар шундай ҳолатлар бўлса, биз мажбурий динни ўзгартиришни қўллаб-қувватламаймиз», деди ислоҳотчи ташкилот — «Муслим Сатяшодҳак Мандал» (Мусулмон ҳақиқатни изловчилар жамияти) президенти Самсуддин Тамболи. Уни қонунда рағбатлантириш деб нима белгилангани хавотирга солмоқда.

Унинг «жалб қилиш» таърифига иш билан таъминлаш, диний муассасада бепул таълим олиш, никоҳ ваъдаси, «яхшироқ турмуш тарзи» ва «илоҳий шифо» киради. Ҳатто бир динни бошқасидан устун қўйиб мақташ ҳам бунга тушиши мумкин.

«Таъриф шу қадар ноаниқ қолдирилганки, инсонга тегадиган деярли ҳар қандай фойда жалб қилиш деб ҳисобланиши ёки баҳсланиши мумкин», деди Бомбей Олий судининг истеъфодаги судьяси Абҳай Тҳипсай.

«Агар инсон бирор фойда олса ва шу сабабли онгли равишда динини ўзгартиришни танласа, нега бу нотўғри деб ҳисобланиши керак?»

Қонун, шунингдек, ота-оналар, ака-укалар ва бошқа қариндошларга гўёки ноқонуний динни ўзгартириш бўйича полицияга шикоят қилиш имконини беради, бу эса бунга сабаб бўлганликда ёки ёрдам берганликда айбланаётган шахсни бунинг қонуний бўлганини исботлашга мажбур қилади.

Танқидчиларнинг айтишича, турли диндаги жуфтликлар учун бу шундоқ ҳам оилавий қаршиликка дуч келиши мумкин бўлган никоҳлар учун яна бир тўсиқ яратади.

Ҳиндистон қонунчилиги турли эътиқоддаги одамларга динини ўзгартирмасдан турмуш қуришга рухсат беради, аммо бир ой олдин хабар беришни талаб қилади. Турли диндаги жуфтликларга суд ҳимоясини олишда ёрдам берган адвокат Лара Жесанининг айтишича, режалаштирилган тўйлар ҳақидаги маълумотлар баъзан ўша хабар бериш даврида қариндошларига ва уларга қарши бўлган ҳинду миллатчи гуруҳларига етиб борган.

У шуғулланган ҳолатларда, унинг сўзларига кўра, оилалар аёлларни ҳатто никоҳни қайд этиш идорасидан ҳам олиб кетишган.

Энди у янги қонун оилаларга ёки ўнг қанот гуруҳларига бундай жуфтликларни нишонга олиш учун янги имконият беришидан хавфсирамоқда.

«Ҳатто иккаласи ҳам динини ўзгартириш ниятида бўлмаса ҳам, [жуфтликлар] қариндошларидан бири шеригини динини ўзгартиришга уринишда айблашидан қўрқишади».

Маҳараштра ҳукумати Би-би-сининг ушбу хавотирлар ҳақидаги батафсил саволларига жавоб бермади. Аммо қонун қабул қилинганда, штат вазири Панкаж Бҳояр бу динни ўзгартириш ҳуқуқини бузмаслигини айтган эди. Унинг сўзларига кўра, хабар бериш талаби динни ўзгартириш ихтиёрий бўлганлигини аниқлашга қаратилган бўлиб, айни пайтда штатга фирибгарлик, мажбурлаш ёки рағбатлантириш орқали амалга оширилган ҳаракатларга қарши чора кўриш имконини беради.

Трибҳуван хавотирда қолаётганини айтади ва бу хавотир ҳатто черков жуда узоқда бўлганда уйга яқин жойда ўтказиладиган кичик ибодат йиғилишларига ҳам етиб боради.

Унинг сўзларига кўра, у ерга 50 киши, баъзан 100 киши келиши мумкин — ва христиан бўлмаган кимдир ҳам қўшилиши мумкин.

«Агар бошқа биров келиб ибодат қилишни хоҳласа, биз уларни тўхтата олмаймиз», деди у. «Биз буни танлаш ҳуқуқи деб атаймиз».

Истеъфодаги судья Тҳипсай учун бу эҳтиёткорлик кенгроқ саволни туғдиради.

«Агар вояга етган инсон катта қарорлар қабул қилиш — масалан, кимга турмушга чиқиш каби — ваколатига эга бўлса ва унга овоз бериш ҳуқуқи берилган бўлса, — деди у, — нега улар бу қарорни қабул қилиш ваколатига ҳам эга бўлмаслиги керак?»