Ҳосилнинг ярми, икки баравар кўп харажат: қурғоқчилик фермер хўжаликларига қандай зарба берди

Ҳосилнинг ярми, харажатларнинг икки баравари: қурғоқчилик фермер хўжаликларига қандай зарба берди

Чарльз Дейнинг Глостерширдаги оилавий фермаси қурғоқчилик туфайли буғдой ҳосилининг ярмини йўқотди

Тарихдаги энг иссиқ ёз, энг узоқ давом этган қурғоқчилик, энг ёмон ҳосил. Вест-Кантри фермерлари бир киши «даҳшатли ёз» деб таърифлаган мавсумдан кўрилган зарарни ҳисоб-китоб қилмоқдалар.

Чарльз Дейнинг Глостерширдаги оилавий фермасида буғдой ҳосили икки бараварга камайди. «Бу шунчаки руҳни туширадиган ҳолат», дейди у.

Чорвадор фермерлар ўт-ўлан қуриб қолганидан кейин қорамолларни боқиш учун қишга олиб қўйилган силос омборларини очишга мажбур бўлишди. Сара Годвиннинг айтишича, бу унинг оиласининг Уилтширдаги фермасига «100 000 фунт стерлингдан ортиқ»га тушган. «Бу даҳшатли», дейди у.

Мен ёзни фермерлар сигирлар учун душ ўрнатаётганини, гулкарамларнинг иссиқда куйиб кул бўлаётганини ва олма сидри боғларида одатдаги ҳосилнинг ўндан бир қисмигача қисқарган олмаларни қидираётганини кузатиш билан ўтказдим.

Энди ҳосил йиғиб олингач, вазият қанчалик ёмон эди?

Агар сиз бир буханка нон сотиб олсангиз, унинг шимолий Глостерширдаги Чарльз Дейнинг оилавий фермаси далаларидан бошланган бўлиши эҳтимоли жуда юқори.

«Мен ҳосил йиғиштиришни яхши кўраман», дейди тўртинчи авлод фермери. «Бу бутун бир йиллик меҳнатнинг самарасидир».

Аммо 2026 йил шафқатсиз келди. Унинг айтишича, апрель ойида экинлар «ажойиб» кўринган. Кейин июнь ойида ёмғир тўхтади ва «қуёш шунчаки ҳосилимизни ўғирлади».

Июнь ва июль ойларининг энг муҳим ҳафталарида умуман ёмғир ёғмади. Буғдой донлари тўлиш ўрнига буришиб қолди ва ҳосилдорлик кескин тушиб кетди.

Қишлоқ хўжалиги ва боғдорчиликни ривожлантириш кенгаши (AHDB) маълумотларига кўра, Буюк Британияда ғалланинг умумий ҳосили тарихдаги энг паст даражада бўлиши тахмин қилинмоқда, буғдой етиштириш тахминан уч миллион тоннага ёки 11 фоизга камайган.

AHDB дон ва мойли экинлар бўлими директори Энтони Хопкинс шундай дейди: «Харажатлар юқори бўлган бир пайтда, энг кўп зарар кўрган ҳудудлардаги деҳқонлар ҳозирда молиявий қийинчиликни ҳақиқатан ҳам ҳис қилмоқдалар».

Қурғоқчиликдан буришиб қолган Буюк Британия буғдой ҳосили тарихдаги энг паст даражада бўлди

Аммо Жануби-Ғарбда ҳаво анча иссиқроқ эди ва оқибатлари анча ёмон бўлди.

Чарльз Дейнинг оилавий фермасида комбайнлар далага чиққанда, улар «тахминан 50 фоизга, баъзан ундан ҳам кўпроқ» камайган ҳосилни йиғиб олишди.

«Бу шунчаки руҳни туширадиган ҳолат», дея қўшимча қилади у.

Жануби-Ғарбий минтақа бўйлаб Уилтширдаги NFU (Миллий фермерлар иттифоқи) вакили Том Коллинзнинг айтишича, аксарият ғаллакорларнинг ҳосили «камида 30 фоизга» камайган. Баҳорги арпа ва ловия ҳосили 50 фоиздан кўпроққа камайди, дея қўшимча қилади у, ва уларга қурғоқчилик айниқса қаттиқ зарба берди.

«Аксарият фермерлар бу ҳосилга 10 баллдан 3 балл беришади», дея қўшимча қилади у. «Улар жуда тушкун кайфиятда».

Нонга сариёғ ёки пишлоқ суртсангиз, у эҳтимол Вест-Кантрининг бошқа фермерлари — сут етиштирувчилар томонидан ишлаб чиқарилган.

Аммо буғдой ҳосилидан фарқли ўлароқ, бу ёзда сут ишлаб чиқариш деярли камаймади.

ADHB маълумотларига кўра, умумий ишлаб чиқариш бор-йўғи 4,5 фоизга камайган.

«Чунки об-ҳаво қандай бўлишидан қатъи назар, биз сигирларимизни боқишимиз ва соғишимиз керак», деб тушунтиради Сара Годвин.

Унинг оиласи Чиппенхем ғарбида соғин сигирларни боқади ва уларнинг сутини йирик супермаркетга сотади.

Сара Годвиннинг ҳисоб-китобларига кўра, қурғоқчилик уларнинг оилавий сут фермасига сигирлар учун қўшимча ем-хашак сотиб олиш туфайли 100 000 фунт стерлингга тушган

Котсуолдс қурғоқчиликдан қаттиқ зарар кўрди, бунинг оқибатида яйловлар сарғайиб, сигирлар учун озуқа қолмади. Шу боис, кўплаб фермерлар сингари, Годвинлар ҳам қиш учун мўлжалланган силосларини очишга ва сигирларнинг рационини яхшилаш учун ем сотиб олишга мажбур бўлишди.

«Бу бизга умумий ҳисобда 100 000 фунт стерлинг атрофида зарар келтирди», деб тушунтиради Годвин. «Шунингдек, маҳсулот етиштириш ҳажми ҳам камайди, бу тахминан 20 000 фунт стерлинг дегани.

«Бундан ташқари, сигирларда оқсоқланиш кўпайди, урчиш қобилияти пасайди, мастит касаллиги ортди. Улар иссиқни умуман хушлашмади».

Оила сигирларни ташқаридаги иссиқдан бошпана топган пайтларида совутиш учун янги пуркагич тизимлари ва улкан вентиляторларни ўрнатишга 15 000 фунт стерлинг сарфлади. Буларнинг барчаси ҳайвонлар фаровонлиги учун жуда муҳим эди, аммо бизнес учун қўшимча харажатларни келтириб чиқарди.

Том Кимбернинг айтишича, унинг Сомерсетдаги фермасида қурғоқчилик ва сув тошқинлари «анча тез-тез» содир бўлмоқда

Ҳатто одатда ям-яшил бўладиган Сомерсет далалари ҳам иссиқда қуриб қолди. Том Кимбернинг оиласи Англиянинг энг серҳосил яйловлари маркази бўлган жанубий Сомерсетдаги Чарльтон Масгроув яқинида деҳқончилик қилади. Улар ўз ўтлоқларида 250 бош соғин сигир боқишади ва қиш ойлари учун силос тайёрлашади.

Сентябрь ойига келиб, уларда одатда қишга тайёр учта катта силос омбори бўлар эди. Бу йил улар фақат иккитасини тайёрлай олишди ва ўт-ўлан йўқлигини қоплаш учун июль ва август ойлари давомида биттасидан фойдаланишга мажбур бўлишди.

Аммо Том Кимбер, афсуски, бир пайтлар ғайритабиий ҳисобланган об-ҳавога ўрганиб қолмоқда.

«Бу охирги саккиз йил ичида тўртинчи қурғоқчиликдир, шунинг учун сиз молиявий жиҳатдан аввалгисидан ўнгланиб улгурмасингиздан, бошқаси бошингизга тушади. Бундай ҳодисалар анча тез-тез содир бўлмоқда.

«Бир чеккадан иккинчи чеккага бундай доимий ўтишлар жуда қийин, айнан шу нарса сизни кечаси ухлатмайди».

Иқлимшунос олимлар бундай об-ҳаво янги меъёрга айланаётганини аниқ айтишмоқда.

«Илгари биз фавқулодда об-ҳаво деб ҳисоблаган нарсаларни энди тобора кўпроқ меъёр деб қабул қилмоқдамиз», дейди Метрология бошқармасининг иқлимшунос олими Майк Кендон.

Хўш, фермерлар бу борада нима қила оладилар?

Глостерширда Чарльз Дейнинг оиласи ноёб бойликка эга: кўл. Маҳаллий дарёдан сув оладиган бу кўл қишда тўлади ва кейин ёзда ишлатилиши мумкин. Улар яқин атрофдаги далаларда кўк пиёз, брокколи ва бошқа сабзавотларни етиштиришади, уларнинг барчаси кўл суви билан суғорилади.

Оила кўлни кенгайтиришни ва кўпроқ сув тўплашни хоҳлайди, бу билан қишки тошқинларни ёзги суғоришга айлантиришга ўз ҳиссасини қўшмоқчи.

Чарльз Дей ўз фермасидаги ушбу кўлни кенгайтиришни хоҳлайди, аммо ҳозирда расмиятчилик ва харажатлар жуда кўплигини айтади

«Аммо бу жуда мураккаб», деб тушунтиради Дей. «Қоғозбозлик, режалаштириш, лицензиялар, қазиш ишлари — бу жуда қимматга тушади. Ҳукуматдан эса ҳеч қандай ёрдам йўқ».

«Бу ёрдам беради деб умид қиламан», дея қўшимча қилади Дей.

Тарихдаги энг иссиқ ёзда сидр боғларида улкан ёриқлар пайдо бўлди

Бошқалар эса табиатга зарар етказмайдиган тарзда деҳқончилик қилишга ҳаракат қилмоқдалар. Улар қурғоқчиликка яхшироқ бардош берадиган аралаш ўтларни, соя берадиган кўпроқ дарахтларни ва иссиққа чидамлироқ бўлган эски ғалла навларини экмоқдалар.

Буларнинг барчаси пул талаб қилади ва буни қўллаб-қувватлаш учун давлат дастурлари мавжуд. Аммо молиялаштиришнинг охирги босқичи очилганда, у жуда тез тугаб қолди.

Бир йиллик давлат грантлари, яъни 250 миллион фунт стерлингдан ортиқ маблағ, Уилтширлик фермер Том Коллинз таърифлаганидек, «Гластонбери фестивали чипталари сотилишини эслатувчи» онлайн талашишда олти соатдан камроқ вақт ичида тарқатиб бўлинди.

«Бу фермерларнинг қанчалик чорасиз эканлигини кўрсатади», дея қўшимча қилади у.

«Озиқ-овқатдан кун кўриш шунчалик қийинки, одамлар ушбу экологик грантларни олиш учун бир-бирларини босиб ўтишга тайёр, кейин эса улар бир зумда тугаб қолади. Бу жуда адолатсизлик».

Қишлоқ хўжалиги вазири Стивен Морганнинг қўшимча қилишича, Барқарор деҳқончиликни рағбатлантириш дастури ариза топшириш осонроқ бўлиши учун ишлаб чиқилган ва фермерлар бунга «фаол муносабат билдиришган».

Том Кимбер имкониятни бой берганлардан бири эди. У ўз фермаси аллақачон амалга ошираётган экологик дастурни узайтириш учун ариза топшириш мақсадида сайтга кирди.

«Биз қурғоқчиликка яхшироқ бардош берадиган турли хил ўтлар аралашмасини экамиз», деб тушунтиради у. «Аммо улар қимматроқ туради, шунинг учун бизга грант керак».

Defra (Атроф-муҳит, озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги вазирлиги) компьютер тизимидаги носозлик туфайли у бир неча соат давомида веб-сайтга кира олмади. У қайта кирганида эса, пуллар аллақачон тугаб бўлган эди.

Унинг айтишича, ҳозирги вақтда деҳқончилик қилиш осон эмас.

«Икки томондан ҳам сиқилаётганингизда, сут нархи ишлаб чиқариш таннархидан 10 пенсга паст бўлса ва харажатлар доимий равишда ошиб бораётган бўлса.

Сиз шунчаки доимо яхши кунлардан умид қиласиз, аммо умид сизни бизнесда ушлаб туролмайди».