Ҳиндистондаги энг йирик акциялар сотуви миллионлаб одамлар учун арзон мобил интернетнинг тугашига олиб келиши мумкин

Ҳиндистондаги энг йирик акциялар сотуви миллионлаб одамлар учун арзон мобил интернет даврига чек қўйиши мүмкин

Томоша қилинг: Jio’нинг чегирмали дата-режалари Ҳиндистон рақамли инқилобининг пойдевори бўлиб келди

Meta ва Google томонидан қўллаб-қувватланадиган Ҳиндистоннинг энг йирик телекоммуникация компанияси Jio Platforms чоршанба куни ўз акциялари савдосини бошлаши керак.

Ҳиндистон бозорлари учун қийин кечган даврга қарамай, мамлакат тарихидаги энг йирик бўлган ушбу тарихий 3,2 миллиард долларлик дастлабки оммавий таклиф (IPO) етакчи глобал жамғарма менежерлари, маҳаллий муассасалар ва чакана инвесторлар томонидан катта талаб уйғотди.

21 октябрда обуна очилганидан кейин бир неча соат ичида аризалар сони мавжуд акциялар миқдоридан ортиб кетди.

Осиёнинг энг бой одами Мукеш Амбанига тегишли бўлган Jio Ҳиндистоннинг энг муҳим компанияларидан бири бўлиб, ярим миллиард аҳоли унинг арзон мобил интернетидан фойдаланади. Аммо унинг шиддатли юксалиши турли баҳс-мунозаралар билан ҳам кечган.

Компания 2106 йилда Ҳиндистоннинг гавжум телеком бозорига кириб келиб, миллионлаб ҳиндистонликларни тармоққа жалб қилган ўта арзон тарифларни таклиф этди.

Унинг кириб келиши телекоммуникация соҳасида катта туб бурилишга олиб келди. Бир пайтлар 17 та оператори бўлган бозор бор-yoғи учта компаниядан иборат олигополияга айланди, танқидчилар эса молиявий имкониятлари кенг бўлган ушбу компанияни рақобатчиларни сиқиб чиқарган нархлар урушини бошлаганликда айбладилар.

Яқинда Илон Маск Амбанини “Ҳиндистоннинг ҳақиқий хўжайини” деб атовчи ҳужум қилди ва Jio Starlink’нинг Ҳиндистонга киришига тўсқинлик қилишга уринаётганига шама қилди. Reliance бу даъволарни рад этиб, Маск томонидан бўладиган рақобатни мамнуният билан кутиб олишини билдирди.

Сўнгги ўн йилликда дуч келган синчковлик билан текширувларга қарамай, Jio’нинг чегирмали дата-режалари Ҳиндистоннинг рақамли инқилоби таянчи бўлиб хизмат қилди, улкан рақамли иқтисодиётни яратишга ҳамда Осиёнинг учинчи энг йирик иқтисодиётида онлайн тўловлар, овқат етказиб бериш ва электрон тижоратни янада ҳамёнбоп қилишга ёрдам берди.

Ишга туширилганидан бери ўтган уч йил ичида мижозларнинг маълумотлардан фойдаланиши эллик бараварга ошди, интернет нархлари эса кескин арзонлашди.

Jio’нинг арзон тарифлари бундан ўн йил олдин Ҳиндистонда интернетдан фойдаланиш имкониятини янада оммалаштирди

Ушбу тажовузкор чегирмалар Jio’га 2026 йилга келиб тахминан 553 миллион мобил алоқа обуначилари базасини тезда шакллантиришга ёрдам берди. У шунингдек, бошқа соҳалардаги ўз позициясини мустаҳкамлаб, симсиз кенг полосали интернет бозорининг 50% ини ва симли кенг полосали интернетнинг 40% дан ортиғини эгаллади.

Компанияни “Ҳиндистоннинг рақамли двигатели” деб атаган Emkay Global брокерлик фирмаси маълумотларига кўра, Jio шунингдек, Ҳиндистон симсиз маълумотлар трафигининг 60% ини бошқаради ва Хитойдан ташқаридаги энг йирик 5G обуначилар базасига эга эга эканини айтади.

Аммо таҳлилчиларнинг таъкидлашича, унинг фонд бозоридаги дебюти — унда акциядорлар ўз улушини тахминан 3% га камайтиради — Jio’нинг нарх белгилаш ёндашувидаги ўзгаришни англатиши ва эҳтимол, кўп йиллик ўта арзон тарифлар даврига чек қўйиши мумкин.

“Jio’нинг бозор улушини эгаллаш қуроли сифатида арзон тарифлардан фойдаланиш эраси ўз ниҳоясига етмоқда”, деди KamayaKya Wealth Management ҳаммуассиси Нитя Шаҳ.

“Листингга чиққан Jio миноритар акциядорлар олдида жавоб бериши керак... бу эса сунъий равишда нархларни паст даражада ушлаб туриш рағбатини таркибий жиҳатдан камайтиради.”

Jio’нинг келажакдаги ўсиши энди асосан чегирмали режалар орқали обуначиларни жалб қилишга боғлиқ бўлмайди. Бунинг ўрнига, у “5G га ўтиш, тарифларни кетма-кет қайта кўриб чиқиш ҳамда толали интернет ҳеч қачон етиб бормаган хонадонларга симсиз кенг полосали интернетни ёйиш орқали ҳар бир обуначидан кўпроқ даромад олишга” таянади, дейилади Motilal Oswal брокерлик фирмаси шарҳида.

Листинг шунингдек, Jio рақобатчиларига ҳам нархларни оширишга имкон бериши мумкин, чунки арзонроқ рақобатчи томонидан нархлар тушириб юборилиши ҳақидаги хавотирлар сўна бошлайди.

“Ушбу ўзгаришдан энг катта наф кўрувчи компания Vodafone Idea бўлиши мумкин”, дейди Шаҳ. “Бу секторнинг энг заиф баланс варақаси энг кучли ижобий туртки оладиган лаҳзадир”.

Ҳиндистонлик истеъмолчилар учун ҳар қандай кейинги оширишлар бир неча йил олдин бутун соҳа бўйлаб тарифларнинг оширилиши ортидан юз беради. Таҳлилчиларнинг айтишича, нархларнинг яна бир бор оширилиши бозорда янги мижозлар оқиб кетишига сабаб бўлиши мумкин, чунки нархга таъсирчан мижозлар мавжуд бўлган энг арзон режаларга ўтадилар.

Истеъмолчилар юқорироқ тўловларга дуч келиши мумкин бўлса-да, Jio IPO’си инвесторларга Ҳиндистоннинг интернетга бўлган чексиздек туюлган талабига — ва компания томонидан кўнгилочар соҳа, булутли ҳисоблашлар, ўйинлар ва молиявий хизматлар бўйича таклиф этилаётган кенгаяётган рақамли хизматлар экотизимига тикиш қилиш имкониятини беради.

Ҳиндистон арзон тарифлар ва смартфонлар кириб боришининг ортиши сабабли мобил интернетдан фойдаланиш бўйича дунёда иккинчи ўринга чиқди.

Jio’нинг ҳар бир мижозга тўғри келадиган ойлик интернет фойдаланиши 2024 йилдаги 28,7 ГБ дан 2026 йилда 42,3 ГБ гача ошди — бу икки йил ичида 52% га ўсишни англатади. Баъзи тахминларга кўра, аҳолининг соф даромади ортиши билан ушбу ўн йилликнинг охирига бориб фойдаланиш янада ошиб, 65 ГБ га етиши мумкин.

Буларнинг барчаси Jio’нинг ҳар бир фойдаланувчига тўғри келадиган ўртача даромадининг узоқ муддатли ўсишини қўллаб-қувватлаши керак.

“Кўпчилик рақамли хизматларнинг кириб бориш даражаси Хитой ва АҚШга қараганда анча пастлигича қолмоқда, бу эса [ўсиш учун] сезиларли имконият қолдиради”, дейди Emkay Global.

Moody’s маълумотларига кўра, листинг шаффофликни яхшилаши ва инвесторларга компания учун “аниқроқ бозор баҳосини” бериши кутилмоқда, чунки ҳозирда Jio фаолияти нефтни қайта ишлашдан тортиб чакана савдогача бўлган Reliance Industries таркибига киради.

3,2 миллиард доллар миқдоридаги Jio Platforms IPO’си Ҳиндистондаги энг йирик акциялар сотуви ҳисобланади

Аммо Jio’нинг Ҳиндистон иқтисодиётидаги марказий ва кенгаяётган ўрнидан ташқари, инвесторларнинг ҳаяжони Reliance конгломерати томонидан сўнгги йигирма йилдан ортиқ вақт ичида илк бор акциялар сотуви амалга оширилаётганидан ҳам келиб чиқмоқда.

1958 йилда зираворлар ва полиэстер ип савдоси билан шуғулланувчи кичик бизнес сифатида бошланган ва кейинчалик тўқимачилик, нефтехимия, нефтни қайта ишлаш, чакана савдо, телеком ва рақамли хизматларгача кенгайган компания узоқ муддатли бойлик яратиши билан танилган ва чакана инвесторлар орасида афсонавий мақомга эга.

Reliance империяси асосчиси Дирубхай Амбани 1980- ва 90-йилларда акцияларга инвестиция қилишни оммалаштиришда ва уни трейдерлар ҳамда бой оилалар доирасидан ташқарига олиб чиқишда муҳим роль ўйнагани айтилади.

Дастлабки йилларда Reliance ўзининг йиллик умумий йиғилишларини катта эълонлар, дивиденд тўловлари ва оммавий акциядорлик байрамлари билан тўла йирик томошаларга айлантириб, якка тартибдаги акциядорларнинг улкан базасини яратди. Вақт ўтиши билан бу жуда садоқатли инвесторлар базасини шакллантиришга ёрдам берди, уларнинг кўпчилиги компанияга чуқур эмоционал боғланиб қолган эди.

Reliance Industries акциялари ўтган йил давомида деярли 20% га тушган бўлса-да, унинг узоқ муддатли кўрсаткичлари ҳамон ишонч уйғотади.

“Компания ўттиз йил давомида изчил равишда оралиқ йиллик тахминан 30% даромад келтирди”, деди Мумбайдаги WealthMills Securities вакили Крантхи Батҳини BBC га.

“Шу сабабли, Jio IPO’си билан ҳам худди шундай мўъжиза такрорланиши мумкинлиги кутилмоқда.”