«Ҳиндистон биз ясаган крикет биталаридан ҳайратда»
Англиянинг шарқидаги ишлаб чиқарувчиларнинг таъкидлашича, уларнинг бизнес ҳажмининг асосий қисмини Ҳиндистон ва Покистон ташкил этмоқда.
«Ҳиндистон биз ясаган крикет биталаридан ҳайратда»
Уилл ва Гай Фоскетт Саффолкда ҳар йили 40 000 га яқин крикет битаси ишлаб чиқарадиган ёғоч тилиш корхонасини бошқаради.
Англия ўрмонларидан дунёнинг нариги чеккасидаги крикет майдонигача — ҳар йили Ҳиндистонга ўн минглаб крикет биталари юборилади.
Ҳаммаси крикет битаси тол дарахти сифатида яхшироқ танилган инглиз тол дарахтидан бошланади. Англия шарқидаги ишлаб чиқарувчиларнинг айтишича, бу ҳудуд дарахтнинг гуллаб-яшнаши учун идеал шароитларни тақдим этади.
Эссекснинг Челмсфорд шаҳрида жойлашган JS Wright & Sons компанияси ўз маҳсулотларининг қарийб 75 фоизи Ҳиндистон ва Покистонга экспорт қилинишини айтди. Бромесвелл (Саффолк)даги Foskett Willows корхонасида бу кўрсаткич 90 фоизга яқин.
Хўш, Англиянинг кичик бир қисми қандай қилиб 1,5 миллиардга яқин аҳолига эга, крикетга жон-дилдан берилган миллатга маҳсулот етказиб беришга ёрдам берадиган бўлиб қолди?
«Мен крикет ўйнаганимда, биталарни баҳам кўрардик», деди Гай Фоскетт. «Ҳозир ҳамманинг ўз анжоми бор, Ҳиндистон ва Покистонда эса бита сотиб олишга қурби етадиган аҳоли сони кескин ошди, шунинг учун талаб, шубҳасиз, ортди.
Бошқа ҳар бир мамлакат бизнинг толимизни хоҳлайди, шунинг учун ҳатто крикет жамоамиз яхши ўйнамаётган бўлса ҳам, толимиз барибир ўз вазифасини аъло даражада бажаради. Ҳатто австралияликлар бизни ютган тақдирда ҳам, бундан кичик бир ғалабани ҳис қилишимиз мумкин», дея ҳазил қилди у.
Дастаси ўрнатилишдан олдин биталарнинг асосий корпусини ташкил қилувчи ёғоч бўлаклари (клефтлар) тугатилиш ва бренд уриш учун бошқа ишлаб чиқарувчиларга юборилади.
Кўплаб ёғоч бўлаклари тайёрловчилар учун бу оилавий ҳунардир.
Фоскетт Foskett Willows компаниясига 40 йил олдин асос солган ва ҳозирда унинг ўғли Уилл Саффолкнинг қишлоқ ҳудудида жойлашган ёғоч тилиш корхонасида бизнесни бошқаришга ёрдам беради.
Унинг айтишича, Саффолк ва Эссекс ҳиссасига етиштириладиган инглиз толининг қарийб 75 фоизи тўғри келади.
Уиллнинг таъкидлашича, компания йилига 40 000 га яқин бита ишлаб чиқаради.
«Сўнгги бир неча йил ичида бу кўрсаткични бироз оширдик ва бир нечта янги ускуналар ёрдамида буни янада оширишда давом этамиз деган умиддамиз», деди у.
Олинган етилган тол дарахтидан ўнлаб биталар ясаш мумкин.
Одатдаги етилган тол тахминан 40 та бита бериши мумкин. Баъзи каттароқ дарахтларни юзлаб биталарга айлантириш мумкин.
Кўндаланг кесилган ғўлалар ҳовлиларга етказиб берилади, кесилади ва тўғри ўлчамларга келтирилади. Сўнгра ёғоч баҳоланади ва сараланади.
Асосий босқич катта печларда амалга ошириладиган қуритиш жараёнидир.
Бу олти ҳафта давом этиши мумкин ва ёғочдан намликни чиқариб юборади, ҳар бир ёғоч бўлаги тахминан уч литр сув йўқотади. Агар бу бажарилмаса, ёғоч ёрилиб кетиши мумкин.
Ёғоч бўлаклари ёғочдаги сувни чиқариб юбориш учун тахминан олти ҳафта давомида қуритилади.
Ҳар бир инглиз тол дарахтининг етилиши учун 15 йилдан 20 йилгача вақт кетиши мумкин, бу эса ишлаб чиқарувчилар доимий етказиб беришни таъминлаб туришлари кераклигини англатади.
ЖС Вригҳт & Sons 1894 йилдан бери Эссексда фаолият юритиб келмоқда ва Оливер Райт тўртинчи авлод вакилидир.
Райтнинг айтишича, унинг бизнеси 2026 йилда шу пайтгача 12 000 га яқин дарахтни кесган, аммо қишда 40 000 дан 50 000 гача дарахт экишни мақсад қилган.
«Биз 15-20 йил олдинга қалашимиз керак», деб тушунтирди у. «Ўйин ҳозир оммабопроқ, айниқса аёллар ўйини — бу ҳозирда жуда машҳур».
Оливер Райтнинг фирмаси бу йил кесганидан кўра бепроқ дарахт экади.
Ишлаб чиқарувчилар ўзларининг тол плантацияларига эга бўлишлари мумкин бўлса-да, улар ёғоч етказиб беришда бошқа ер эгаларига ҳам таянадилар.
Чарсфилд (Саффолк)даги Red House Farm фермасидан Эд Янгман одатий экинлари қаторида фермада бир нечта тол дарахтларига эга.
«Бу шунчаки яна бир даромад манбаи», деди у. «Албатта, бу тез натижа берадиган иш эмас, шунинг учун бу узоқ давом этадиган ўйин, аммо хайриятки, отам 25 йил олдин баъзиларини экиш узоқни кўра билиш қобилиятига эга эди».
Сўнгги қуруқ об-ҳаво ёш дарахтлар учун ишларни қийинлаштирди.
«Улар ферманинг нам ҳудудларини ёқтиришади, шунинг учун биз уларни паст-баланд ўтлоқларимизга ҳамда ариқ ва жилғалар бўйлаб экамиз. Афсуски, бизда бўлган баҳорги қурғоқчилик сабабли, биз уларни қайтадан экишга мажбур бўляпмиз», дея қўшимча қилди у.
Эд Янгман ўз фермасининг фойдаланилмаётган ҳудудларида тол дарахтларини етиштиради.
Фермерлар тол дарахтларидан қўшимча пул ишлаб топаётган ягона кишилар эмас.
Мелтон приход кенгаши 20 йил олдин экилган ўрмонзорда бир қанча дарахтларга эга бўлиб, улардан бештаси душанба куни кесилмоқда.
Кенгаш котиби Жадит Ҳаллетнинг айтишича, у дарахтлар учун 5000 фунт стерлинг олади.
«Кейинги сафар телевизорда крикет томоша қилганимизда, Мелтонда етиштирилган толдан ясалган биталардан бири ишлатилаётганини кўришимиз мумкин!» деди у.
Ҳаллетнинг айтишича, бошқалари олиб ташланган жой яқинига ўринбосар толлар экилади.
«Шундай қилиб, улар ўсади ва 15-20 йилдан кейин биз уларни крикет учун йиғиб оламиз», дея қўшимча қилди у.