Глобал хайрия ташкилоти Суриядаги «йўқолган» болалар масаласидаги ўз ролига оид ҳисоботни эълон қилишни тўхтатиб турмоқда
SOS Children's Villages International 140 дан ортиқ бола Сурия хавфсизлик хизматлари томонидан унинг муассасаларига олиб келинганини тан олди.
Глобал хайрия ташкилоти Сурияда «бўлишган» болалар борасидаги ўз ролига оид ҳисоботни эълон қилмаётир
Болаларга ёрдам берувчи глобал хайрия ташкилоти Суриядаги фуқаролар уруши пайтида болаларни ўз оилаларидан ажратишдаги ролини ўрганиш учун буюртма қилинган ҳисоботни эълон қилмаслигини билдирди.
Шунингдек, СОС Чилдрен's Villages International ташкилоти, бир гуруҳ халқаро журналистлар билан ҳамкорлик қилаётган BBC World Service кўриб чиққан режаларда ваъда берилганига қарамай, ҳукумат томонидан ташкиллаштирилган ушлаб туришлардан жабр кўрган суриялик оилаларга ҳалигача компенсация тўлагани йўқ.
Собиқ президент Башар الأسд даврида Сурия хавфсизлик кучлари юзлаб болаларни қамоққа олинган ота-оналаридан тортиб олган ва SOS ҳамда бошқа етимхоналарга уларнинг шахси ва қаердалигини яширишни топширган.
Опа-сингил Лейла ва Лаян Ғбейс 2015 йилда оналари Омамадан тортиб олиниб, SOS’га олиб кетилганда саккиз ва тўрт ёшда эдилар. Улар уч йилдан кейин асирлар алмашинуви орқали ота-оналари билан қайта топишишди.
Қайта кўришганларида Лаян онасини танимади.
Кеинчалик оила БМТ орқали қочқин сифатида АҚШга қочиб ўтди, аммо ўша бой берилган йилларнинг руҳий жароҳати ҳамон уларга оғир ботмоқда.
«Бирга бўламизми ёки ёлғиз, бошимиздан кечган воқеалар ҳақида ўйлаймиз», деди Омама BBC’га.
«Бу оиламизнинг ҳар бир аъзосига жуда катта таъсир кўрсатди».
2024 йилда Асад ағдарилганидан сўнг, SOS 140 дан ортиқ бола Сурия хавфсизлик кучлари томонидан унинг болаларни парваришлаш муассасаларига олиб келинганини тан олди.
130 дан ортиқ мамлакатда ассоциацияларига эга бўлган ҳамда БМТ ва Европа ҳукуматларидан хайриялар ва грантлар олган SOS федерацияси ким жавобгар эканини аниқлаш учун Норвегиянинг Wiersholm юридик фирмасига текширув буюртма қилди.
Ҳисобот 2025 йил декабрь ойида топширилди ва ҳуқуқшунослар январь ойида BBC’га анонимлаштирилган шакли катта эҳтимол билан жамоатчиликка очиқланишини айтишди.
Аммо бир неча ой ўтиб, BBC кўриб чиққан май ойидаги электрон хатда SOS бошқарув кенгаши раиси Доменико Паризи ходимларга текширувга «путур етказилгани» ва у ички тарзда баҳам кўрилмаслигини ёки оммавий равишда эълон қилинмаслигини маълум қилди.
BBC ва кенгроқ журналистлар гуруҳи томонидан қўлга киритилган ички йиғилиш ёзувида Паризи исми ошкор этилмаган ходимларни ташкилотни «гўёки биз ёвуз қаҳрамонлардек кўрсатиш» учун ҳисоботни «манипуляция қилишга» уринишда айблади.
SOS International текширув ҳали давом этаётгани сабабли ички муҳокамалар бўйича изоҳ бера олмаслигини билдирди.
BBC кўриб чиққан ҳисобот лойиҳасида айтилишича, SOS хавфсизлик хизматларидан болаларни қабул қилишга мажбурланмаган ва Суриядаги тегишли SOS муассасалари учун якуний жавобгарлик ташкилотнинг Венадаги халқаро офиси зиммасида бўлган.
SOS матбуот котибининг айтишича, унинг бошқарув кенгаши ҳисобот бўйича «мустақил ҳуқуқий маслаҳат» олган ва текширув давом этмоқда. Унинг таъкидлашича, кенгаш «қабул қилинган қарорлар учун институционал жавобгарликни белгилашга содиқдир».
Якуний ҳисоботни эълон қилмаслик танлови 1949 йилда ташкил этилган хайрия ташкилотини парчаланиш билан таҳдид солувчи кескинликни чуқурлаштирди.
Ташкилот бюджетига салмоқли маблағ ажратган Буюк Британия, Норвегия, Швейцария, Швеция, Франция ва Нидерландиядаги ассоциациялар шундан бери федерацияни тарк этиш ва мустақил хайрия ташкилотларига айланиш қарорини чиқардилар.
Декабрь ойида SOS’га энг йирик ягона ҳисса қўшувчи бўлган Германия ассоциацияси — SOS Children's Villages Worldwide директорлари ташкилотни тарк этиш учун овоз беришди. Аммо хайрия ташкилотининг васийси сифатида иш юритувчи Германия назорат кенгаши уларнинг қарорини бекор қилди ва февраль ойида учала директорни ҳам лавозимидан озод этди.
SOS Worldwide BBC’га директорлар «хизмат вазифаларини жиддий равишда бузганликлари» учун ишдан бўшатилганини айтди. Директорлар буни рад этмоқда ва Германия судларида ўзларининг бўшатилиши бўйича эътироз билдирмоқдалар.
Бўшатилишдан олдин германиялик директорлар суриялик жабрланувчилар учун «ихтиёрий компенсация» жамғармасини ажратиб қўйган эдилар, аммо BBC томонидан кўриб чиқилган бир нечта манбалардан сиздирилган ҳужжатларга кўра, ҳозиргача ҳеч қандай пул тарқатилмаган.
SOS матбуот котиби хайрия ташкилоти жабрланганларни қўллаб-қувватлашга «тайёрлигини» билдирганини, аммо ёрдам кўрсатиш «тегишли томонлар билан мувофиқлаштиришни талаб қиладиган ҳуқуқий ва амалий шартларга» боғлиқлигини айтди.
Биз учратган суриялик оилалар ҳали ҳам SOS’дан хабар кутишаётганини айтишди.
«Мен SOS кечирим сўрайди ва мени оиламдан ажратиб етказган зарарини қоплаш учун ёрдам таклиф қилади, деб умид қилгандим», деди Омама Ғбейс.
«SOS’да ҳеч ким биз билан гаплашмади ва ҳеч нарса бермади».