Глобал шоклар қарз олиш харажатларини ошираётган бир пайтда бой давлатлар қарзларини камайтириши керак, деди ХВФ раҳбари BBC’га
Би-би-сига берган интервьюсида Кристалина Георгиева иқтисодий шоклар «қарз даражасини жаннатга эмас, балки тепага олиб чиқувчи зинапоя каби» кўтариб юборганини айтди.
Бой давлатлар глобал шоклар туфайли қарз олиш харажатлари ортиб бораётган бир пайтда қарзларини камайтириши керак, деди ХВФ раҳбари BBC нашрига
Дунёнинг ривожланган иқтисодиётлари, жумладан Буюк Британия ва АҚШ, ҳукумат фоиз харажатлари кескин ошган бир неча ҳафтадан сўнг қарз олишни жиловлаши ва қарз даражасини пасайтириши керак, дея огоҳлантирди Халқаро валюта жамғармаси (ХВФ) раҳбари.
Эксклюзив интервьюда Кристалина Георгиева глобал иқтисодий шоклар «қарз даражасини жаннатга эмас, балки зинапоя каби юқорига кўтараётганини», ҳукуматлар эса «ушбу хизмат кўрсатиш харажатларини жиловлаш учун ҳеч қандай чора кўрмаганини» айтди.
«Бу чораларни кўриш вақти келди», деди у ва сиёсатчиларга зарур қадамларни қўйиш учун «жасорат» кераклигини қўшимча қилди.
Унинг бу баёноти нефть етказиб беришни издан чиқарган ва инфляцияни оширган урушлар фонида ҳукуматнинг қарз олиш харажатлари кескин ошган пайтга тўғри келди.
Глобал қарз олиш харажатларининг ортиши Буюк Британия бош вазири Энди Бернхемнинг кейинги ойдаги илк Бюджети арафасида Буюк Британия ҳукуматига ҳам таъсир кўрсатди, бу эса эҳтимолий солиқ ва харажатлар чоралари бўйича шубҳа-гумонларни кучайтирмоқда.
Сўнгги маълумотларга кўра, қарз олиш — солиқ тушумлари ва давлат харажатлари ўртасидаги фарқ — август ойида 18,3 миллиард фунт стерлингни (24,4 миллиард доллар) ташкил этди, бу ўтган йилга нисбатан деярли бешдан бир ҳиссага кўп ва расмий прогнозлардан юқоридир.
Ушбу ойдаги қарз фоизлари 1997 йилда ойлик ҳисоботлар юритила бошланганидан бери энг юқори август кўрсаткичи бўлди.
Қарз олиш харажатларининг ортиши дунёнинг энг йирик иқтисодиёти бўлган АҚШга ҳам зарба берди, у ерда қарз 40 триллион доллардан ошиб кетди. Бу кўрсаткич ўн йил ичида икки баравар кўпайиб, мамлакат ичида ва хорижда хавотир уйғотди.
Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси доирасида гапирган Георгиева ХВФнинг ривожланган иқтисодиётларга йўллаган мурожаати шундан иборатки, гарчи баъзи иқтисодий кучлар ҳукуматлар назоратидан ташқарида бўлса-да, улар ички сиёсатни назорат қила оладилар.
«Қилиниши керак бўлган иккита нарса бор: қарз даражасини пасайтириш, фискал консолидацияни устувор вазифа қилиб қўйиш ва марказий банкларнинг нархлар барқарорлиги бўйича ўз ваколатларини бажаришини таъминлаш», деди у.
«Зарур қадамларни қўйиш учун жасорат топиш қанчалик муҳимлигини етарлича таъкидлаш имконсиз. Бу сиёсий жиҳатдан қийин, аммо зарур қадамлардир».
Буюк Британиянинг бошқа йирик иқтисодиётларга нисбатан юқори фоиз харажатлари ҳақида аниқ сўралганда, Георгиева унинг вазияти бошқалардан «унчалик фарқ қилмаслигини» айтди.
У қарзни камайтириш бўйича «анча изчил ҳаракатларни» қайд этди ҳамда режалаштириш ва уй-жой ислоҳотларини олқишлади ва ривожланган иқтисодиётларда ўсишни рағбатлантириш учун «нақд пул йўқлигини» ва шунинг учун хусусий сектор инвестицияларини рағбатлантирадиган ислоҳотларга таяниши кераклигини қўшимча қилди.
Бутун дунёдаги ҳукуматлар облигациялар — моҳиятан тилхатлар чиқариш орқали маблағ йиғадилар ва бунинг эвазига уларни сотиб олган инвестиция фондларига фоиз тўлайдилар.
Инфляция даромадларни камайтириши ҳақидаги хавотирлар сўнгги ойларда облигациялар фоиз ставкаларини (даромадлилик деб аталади) юқорига сурди.
Аммо бошқа кучлар ҳам даромадлиликни оширмоқда, жумладан, сунъий интеллект (СИ) ривожланишига инвестиция киритиш учун катта маблағ йиғишга интилаётган йирик технологик компаниялар томонидан облигациялар бозорида кучайиб бораётган рақобат.
СИ масаласида Георгиева яқинда бундай тизимлар устидан хавфсиз назоратни йўқотиш хавотирларини қарз даражаси билан бир қаторда молиявий барқарорлик муаммоси бўлиши мумкинлиги сифатида кўрсатди.
«Агар СИ ўз ҳолича яшай бошлайдиган ҳолатлар кўпайса, биз жиддий молиявий барқарорлик хавфига дуч келишимиз мумкин», деди у.
ХВФ бош директори нуфузли ташкилотнинг глобал иқтисодиёт «қарама-қарши йўналишларда ҳаракат қилаётган» икки куч — энергия нархи шоки ва СИга инвестициялар томонидан шакллантирилаётгани ҳақидаги фикрини такрорлади.
Унинг сўзларига кўра, энергия таъминоти шоки ниҳоят ортда қолиши учун Кўрфаздан нефть ва газ экспортининг паст даражаси «барқарор равишда тикланиши» муҳимдир.
«Бу нормаллашиш сари жуда муҳим қадамдир», деди у, аммо бу ҳали содир бўлмаганини тан олди.