Гавананинг қулашини кутаётган ва бунга тайёр турган бадавлат кубалик америкаликлар

Гавана қулашини кутаётган ва бунга тайёр турган бадавлат кубалик америкаликлар

Хуан Омар Сиксто ўзи ва ҳамкасблари «дарҳол Кубага бориб, бизнес бошлашга» тайёр эканликларини айтмоқда

Майамидаги етакчи пластик жарроҳлардан бирининг Бискейн қўлтиғига қараган ҳашаматли уйида Флориданинг энг бой кубалик америкалик оилаларидан баъзилари тўпланишди.

Улар янги ташкил этилган Куба-Америка миллий савдо палатасининг (CANCC) тўртинчи йиғилишида Куба келажаги ҳақидаги ўз қарашларини муҳокама қилиш учун учрашмоқдалар.

Қўлларида ром ва билакларида Rolex соатлари бўлган бу одамлар — Майамининг эски гвардиясидир. Бакарди ва Бабун каби таниш кубалик америкалик фамилияларга эга инсонлар бассейн бўйида суҳбатлашиб, орол иқтисодиётининг аянчли аҳволини муҳокама қилмоқдалар ва сўнгги сиёсий ғимир-ғимирлар ҳақида ғийбат алмашмоқдалар.

«Бугунги кечадан мақсад — Майами-Дейд округидаги энг кўзга кўринган кубалик америкалик тадбиркорларни бир том остига йиғишдир», дейди CANCC президенти Хуан Омар Сиксто, «ва мақсад — режим қулаши билан Кубада бўлиш».

Унинг меҳмонлари бу лаҳза яқин эканлигига ишонишади.

Кубалик муҳожирларнинг бу қудратли жамияти 1959 йилда ҳокимият тепасига келган марҳум инқилобий етакчи Фидель Кастро уларнинг ерларини тортиб олиб, оилавий бизнесларини миллийлаштирганидан бери коммунистик ҳукуматни ёмон кўриб келади.

Йиллар давомида улар Вашингтоннинг ўз ватанларига нисбатан сиёсатини шакллантиришга ёрдам бериш учун Флоридадаги сиёсий ва иқтисодий таъсирларидан фойдаланиб келишди.

Сиксто оролни ўсмирлик чоғида тарк этган. Ҳозирда 80 ёшдан ошган ушбу кўчмас мулк девелопери унинг ташкилоти Кубадаги «кейинги кун» деб атаган режа устида ишлаётганини айтади.

CANCC Куба фонд биржасини ташкил этиш таклифини илгари сурди ва энергетика инфратузилмасидан тортиб озиқ-овқат хавфсизлигигача бўлган барча соҳаларни қамраб олувчи қўмиталарни тузди.

Коммунизмдан кейинги Куба учун режа тузиш Майамида янгилик эмас.

Ўн йиллар давомида манфаатдор гуруҳлар томонидан сон-саноқсиз ҳужжатлар ва логистик схемалар ишлаб чиқилган бўлиб, уларнинг баъзилари бошқаларига қараганда эҳтиёткорроқ ва реалроқдир.

Ҳозирги фарқ шундаки, дейди Сиксто, Трамп маъмурияти оролда бутунлай ўзгариш қилишга интилмоқда. Унинг айтишича, улар таъсир доирасига эга алоқаларга, жумладан, Давлат котиби Марко Рубиога яқин одамларга чиқиш имкониятига эга.

«Инсонпарварлик ёрдами ва тиббий буюмлар етказиб бериш билан бир қаторда, биз дарҳол Кубага бориб, бизнес бошлаймиз», дейди Сиксто.

АҚШнинг оролга нефть импорт қилиш бўйича блокадасидан кейин Кубадаги иқтисодий вазият ёмонлашди

Кубанинг ўзида бундай даъволар асосан шубҳа билан кутиб олинмоқда.

Вашингтоннинг Кубага қарши «максимал босим» кампаниясига жавобан, орол раҳбарияти яқинда 176 та иқтисодий либераллаштириш чораларини эълон қилди. Куба президенти Мигель Диас-Канель улар «социализм ҳимоясини илгари суриш, ижтимоий адолатни қўллаб-қувватлаш ва кенгайтириш учун» эканлигини айтди.

Танқидчилар учун бу чоралар худди ҳақиқий капитализмга ўхшайди — хусусий бизнесдаги ишчилар сонига қўйилган чекловларни олиб ташлаш, кубалик ходимларни тўғридан-тўғри ишга олиш ва ишдан бўшатишга рухсат бериш ҳамда бир вақтнинг ўзида бир нечта корхоналарга, жумладан, кубалик америкаликлар томонидан эгалик қилишга йўл қўйиш.

Шундай бўлса-да, CANCC йиғилишидагилар бу ислоҳотларни юзаки деб баҳолаб, улар инвесторлар учун ҳеч қандай реал ҳимоя тақдим этмаслигини айтишди. Амалдаги режим ҳокимиятда қолар экан, улар «Кубага қадам ҳам босмайдилар», деди Сиксто.

Баъзи таҳлилчилар бундай режалаштириш учрашувларини вақтли деб ҳисоблашади. Кубалик америкаликлар Кубада тез орада ўзгаришлар бўлишига амин бўлишса-да, ҳеч ким бу ўзгаришлар қандай шаклда бўлишини ишонч билан айта олмайди — январда Венесуэлада кузатилганидек АҚШнинг ҳарбий аралашувими? Ёки орол раҳбарияти билан янги иқтисодий келишувми?

«Ҳозирги вақтда АҚШ маъмурияти томонидан яратилган, тез орада қандайдир "кейинги кун" келиши ёки Куба "навбатдаги" бўлиши ҳақидаги жуда катта умидлар кейинга сурилди», дейди Майами университети тарих кафедраси доценти Майк Бустаманте.

АҚШда ноябрь ойида бўлиб ўтадиган оралиқ сайловлар яқинлашаётгани ва Трамп маъмурияти Эрон уруши «ботқоғига» ботиб қолгани сабабли, Бустамантенинг айтишича, янги ташқи саргузаштларга иштиёқ жуда кам.

«Улар ҳозир қилаётган ишларидан, яъни санкцияларни томчилаб киритишдан кўра кўпроқ чора кўришларини тасаввур қилиш жуда қийин».

Январь ойидан бери оролнинг нефть таъминоти амалда узиб қўйилгани аллақачон жиддий кескинлашувни англатади, дейди Майк Бустаманте. Бу оддий одамларнинг аксарияти учун ҳаётни чидаб бўлмас даражага келтирган бўлса-да, Кубада ҳали «сиёсий бурилиш нуқтаси учун замин яратгани йўқ», дея қўшимча қилади у.

Куба ҳукумати CANCC ҳақида изоҳ бермади. Аммо бундай гуруҳлар анъанавий равишда инқилобчиларнинг ғазабини қўзғатади, улар Майамидаги танқидчилар томонидан сиқиб чиқарилмасликларини таъкидлашади.

Мен баъзи меҳмонлардан орол азоб-уқубатларининг асосий манбасини — АҚШнинг ўнлаб йиллар давом этган иқтисодий эмбаргосини ва ҳозирги ёқилғи блокадасини қўллаб-қувватлаётган одамларнинг ўзлари эндиликда аксарият кубаликларнинг иштирокисиз уни қайта тиклаш режаларини тузаётганидаги зиддиятни кўра оляпсизларми, деб сўрайман.

Кубалик америкалик қишлоқ хўжалиги эксперти Уго Оризондо учун Куба тараққиёти бўйича йўл харитасини тайёрлаш шунчаки амалий заруратдир. «Ҳозир Куба қора туйнукка ўхшайди, у ерда нима бўлаётганини билмаймиз», деб тан олади у. «Аммо биз [инвестиция учун] салоҳиятни биламиз».

Оризондо кубаликларнинг нима учун хорижий инвесторлар экин майдонларига бўлган ҳуқуқлар каби нозик нарсаларни сотиб олишини истамаслигини тушунишини айтади. «Аммо улар бу ер билан нима қилишади?» деб сўрайди у. «Инвесторлар келганда, улар ерга пул ва технология олиб келишади».

Унинг айтишича, агар Куба ўз халқини боқиш ва озиқ-овқат импортига қарамликни камайтириш учун етарли маҳсулот ишлаб чиқармоқчи бўлса, иккаласи ҳам зудлик билан зарур.

Ерга эгалик қилиш ҳуқуқи бадавлат кубалик америкаликларнинг ушбу авлоди томонидан таклиф қилинган ҳар қандай қайта тиклаш режасининг марказида туради. Хуан Омар Сикстонинг айтишича, унинг отаси инқилоб туфайли Кубанинг Пинар-дель-Рио провинциясидаги бешта мулки ва битта фермасидан айрилган. У ушбу уйларда яшаётган бирор бир оилани кўчириб юбориш нияти йўқлигини таъкидласа-да, миллийлаштирилган ер учун товон пули талаб қилади.

«Мен отам билан ҳаётимнинг беш йилини ўша фермада ишлаб ўтказдим ва улар уни тортиб олишди. Мен қайтариб берилишини ёки товон тўланишини хоҳлайман. Ҳатто бир долларга бир тийин беришса ҳам, оламан».

«Бу маънавий адолатдир», дейди у.

Куба ҳукумати бундай тарихий мулк даъволарини қарам ишчилар ва қуллар ҳисобига бойлик орттирган коррупциялашган ер эгалари элитасининг алами сифатида тақдим этади. Кубада қуллик ва қарам меҳнат тизими XIX асрнинг охиригача тугатилмаган эди.

Ҳукумат, шунингдек, муҳожирлар Кастро уларнинг далаларини ишчилар ва давлатга топширган ер ислоҳотларини ҳеч қачон қабул қила олмасликларини айтади.

«Шакар заводларимизнинг аксарияти бузиб ташланган, аммо биз у ерларни қайтариб оламиз ва ишлаб чиқаришни йўлга қўямиз», дейди мулк ҳуқуқи даъволарини қўллаб-қувватлаётган муҳожирлар гуруҳи — Куба шакар заводлари эгалари миллий ассоциацияси президенти Николас Гутьеррес.

«Мен бу ерларда фақат шакар бўлади деб ваъда бермайман», дейди у.

«Бу этанол, когенерация, қуёш панеллари ёки сувни тозалаш қурилмалари бўлиши мумкин. Ким билади? Кўплаб турли хил вариантлар мавжуд», дейди у. «Биз уларни ишлаб чиқаришга жалб қилишимиз, кубалик ишчиларга ҳақиқий иш ҳақи тўланишини таъминлашимиз ва бутун орол бўйлаб мультипликатив иқтисодий самара яратишимиз керак».

Уго Оризондо Кубадаги ҳозирги вазиятни билиш қийинлигини тан олади

Ичимликларида музлар жаранглаб, мукаммал парвариш қилинган майсазордаги пальма дарахтлари орасидан салқин шамол эсиб тураркан, CANCC аъзолари буни жуда оддий қилиб кўрсатишади. Аммо уларнинг учрашувидан бир неча соат ўтмай, Кубада бу йил олтинчи марта бутун мамлакат бўйлаб электр энергияси ўчди.

Майамидаги ўзгаришлар борасидаги умидлар ва Кубадаги реал вазият ўртасидаги фарқ ҳайратланарли. Майамида яшовчи кўплаб кубаликлар улар узоқ вақтдан бери ибодат қилиб кутган катта ўзгаришлар жуда яқин эканлигига ишонишади.

Агар шундай бўлса, бу муқаррар равишда жиддий ижтимоий ва гуманитар ларзаларни келтириб чиқаради, бунга қийналаётган орол тайёр эмас. Диаспоранинг қўллаб-қувватлаши соф шахсий манфаатлардан кўра эзгу ниятда бўлса ҳам, оролнинг ишдан чиққан электр тармоғини таъмирлашнинг ўзи 8 миллиарддан 10 миллиард долларгача (6 миллиарддан 7,5 миллиард фунт стерлинггача) баҳоланмоқда.

Кубадаги исталган соҳа — қишлоқ хўжалигидан тортиб туризмгача — муҳожирларнинг бойлиги ва сиёсий алоқалари туфайли қайта тикланишидан олдин, кубаликлар ҳамон озиқ-овқат, сув, ёқилғи ва дори-дармонларнинг жиддий тақчиллигига дуч келмоқдалар. Майамининг улуғвор режалари қандай бўлишидан қатъи назар, аксарият кубаликлар шунчаки тез орада ҳаёт бир оз осонлашишидан умидвор.