Ғазначилик навбатдаги сайловлардан олдин ижтимоий ёрдам харажатларини қисқартириш мажбуриятини олмайди

Ғазначилик Канцлер Жон Хили BBC'га навбатдаги умумий сайловлардан олдин ижтимоий ёрдам харажатлари қисқартирилишини ваъда қилганини тасдиқлашдан бош тортмоқда.

Radio 4’нинг Today дастурида Хилидан овоз бериш кунигача харажатлар қисқартириладими, деб сўралганида, у шундай жавоб берди: "Нафақалар харажатлари қисқартирилади, биз буни Лейбористларга хос тарзда амалга оширамиз."

Бироқ, Ғазначиликдаги бир неча манбалар буни навбатдаги сайловгача берилган ваъда деб талқин қилинишига эътироз билдирди, улардан бири Хили айнан шундай таассурот қолдиришдан қочишга ҳаракат қилганини айтди.

Бу, ўз навбатида, вазирлар навбатдаги сайловгача нафақалар харажатларини қисқартириш мажбуриятини олишмаганини кўрсатади.

Today дастурига берган интервьюсида канцлер шундай деди: "Мен очиқ айтганман ва бош вазир ҳам айтган, биз нафақалар харажатларини камайтиришимиз керак. Буни, айниқса одамлар турмуш даражаси ошгани босимини ҳис қилаётган бир пайтда, кескин қисқартиришлар орқали амалга ошириб бўлмайди."

Унинг айтишича, келаси ойдаги иккита "йирик ҳисобот" ҳукуматга "тизимни узоқ муддатга ўзгартириш йўлини белгилаб олишга" ёрдам беради ва ҳукумат "ижтимоий ёрдам харажатларининг ўсиш суръатини камайтириб келаётганини" таъкидлади.

Хили амалдаги тизимни "барқарор эмас" деб атади ва ҳукуматнинг ишсиз, таълим олмаётган ёки тайёргарликдан ўтмаётган бир миллионга яқин ёшларни қўллаб-қувватлаш бўйича "маънавий бурчи" борлигини айтди.

Унинг айтишича, ёшлардан иш ёки ўқиш таклифларини қабул қилиш кутилади "ва узоқ муддатда ижтимоий харажатларни камайтиришнинг йўли шу".

Навбатдаги сайловгача ижтимоий харажатлар қисқартириладими, деб сўралганда, канцлер шундай деди: "Нафақалар харажатлари камаяди, биз буни Лейбористларга хос тарзда қиламиз ва буни амалга оширамиз, чунки нафақа харажатларининг тобора ортиб бориши Британия учун яхши ҳам, прогрессив ҳам эмас.

Ва мен олдинги ҳукуматлар томонидан эътибордан четда қолдирилган ушбу ёшлар билан шуғулланишни маънавий бурчим деб биламан."

Лейбористлар вазири сэр Стивен Тиммс ҳамраислигидаги ногиронлик бўйича нафақаларни қайта кўриб чиқиш ва собиқ вазир Алан Милберн бошчилигидаги таълим, бандлик ёки суҳбатдан ўтмаётган ёшлар (Neet) бўйича тадқиқот ноябрь ойида эълон қилинади.

Ҳукумат йил охиригача жавоб бериши, сўнг таклифлар акс этган сиёсий ҳужжатни эълон қилиши, кейинги йили эса қонунчиликни қабул қилиши кутилмоқда.

Консерваторлар Лейбористларни "ижтимоий ёрдамга қарамликда" айблади, Reform UK эса Бюджет "шишиб кетаётган" нафақалар харажатлари муаммосини ҳал қила олмаганини айтди. Ижтимоий таъминот харажатлари жорий йилда 19 миллиард фунт стерлингга ошиб, 353 миллиард фунт стерлингга етиши прогноз қилинмоқда.

Бюджет масъулияти бошқармаси (OBR) ушбу кўрсаткич асосан соғлиқни сақлаш ва пенсионерлар нафақалари харажатлари ҳисобига 2031/32 йилларда 431 миллиард фунт стерлингга етиши кутилаётганини билдирди.

2031/32 йиллар учун прогноз қилинган умумий суммадан 209,8 миллиард фунт стерлинги пенсионерлар учун, жумладан, давлат пенсияси ва қишги ёқилғи тўловлари учун, 110,7 миллиард фунт стерлинги универсал кредит ва унга тенглаштирилган тўловлар учун, 69,6 миллиард фунт стерлинги эса шахсий мустақиллик тўловлари каби ногиронлик нафақалари учун ажратилган.

Ҳукумат 2030 йилдан бошлаб амалдаги давлат пенсияларининг уч босқичли кафолати (triple lock) тизимини ислоҳ қилишга ваъда берган ва яқин ойларда ижтимоий таъминот тизимига оид қўшимча таклифлар ва ўзгаришлар кутилмоқда.

Канцлернинг изоҳлари Консерваторлар партияси етакчиси Кеми Баденокнинг Бюджетга билдирган муносабатидан сўнг янгради, унда у нафақалар харажатлари "ўнлаб миллиард фунт стерлингга ортмоқда, чунки бу ҳукумат ижтимоий таъминотни биринчи ўринга қўйди" деган эди.

У мамлакат "ҳаддан ташқари кўп харажат қилаётганини, қарзга ботаётганини, ортиқча солиққа тортилаётганини ва назоратдан чиққан ижтимоий тизимда ғарқ бўлаётганини" айтди ҳамда Бюджет "етарлича журъатли эмас"лигини қўшимча қилди.

Либерал-демократлар етакчиси сэр Эд Дейви ижтимоий ислоҳот "тўғри амалга оширилиши керак"лигини таъкидлаб, бу "одамларга ишлашга ёрдам бериш ва уларга ишлашлари учун зарур бўлган ғамхўрлик ва ёрдамни кўрсатиш орқали харажатларни камайтиришни" англатиши кераклигини қўшимча қилди.

Фискал тадқиқотлар институти директори Хелен Миллернинг айтишича, ҳукумат бир қатор муҳим масалаларни, жумладан, ногиронлик нафақалари ва ёшларни қўллаб-қувватлаш масалаларини аниқ ёритиб бермаганидан сўнг, ҳали ҳам олдинда "кўплаб қийин қарорлар" турибди.