Торилар узоқ муддатли ишсизларга нафақа пулларини алкоголь ва сигареталарга сарфлашни тақиқламоқчи
Таклифларда, шунингдек, ишлашга қодир бўлган, аммо иш жойини сақлаб қололмаган одамлар учун нафақаларни қисқартириш ҳам кўзда тутилган.
Торилар узоқ муддат ишсиз бўлганларга нафақа пулларини алкоголь ва сигаретага сарфлашни тақиқламоқчи
Консерваторлар узоқ муддат ишсизлик нафақасини олувчиларга ўз ижтимоий тўловларини алкоголь, сигарета ва қимор ўйинларига сарфлашни тақиқлашга ваъда беришди.
Партия режасига кўра, олти ойдан ортиқ ишсиз бўлган ва тизимга илгари етарлича бадал тўламаган, аммо ишлашга қодир бўлган даъвогарларнинг Universal Credit (Универсал кредит) нафақаси 30 фоизга қисқартирилади.
Камайтирилган миқдордаги маблағ «Ишга қайтиш» (Back to Work) картасига ўтказилади, бу карта нақд пул ечиб олишни ва ушбу маҳсулотларга пул сарфлашни блоклайди.
Ториларнинг таъкидлашича, ушбу режа одамларни ишга қайтариш ва ўсиб бораётган ижтимоий харажатларни камайтиришга қаратилган, бироқ Лейбористлар бу схемани «амалга ошириб бўлмайдиган» деб атади.
Лейбористлар партияси вакили шундай деди: «Консерваторларда ижтимоий таъминот тизимимизни тартибга солиш учун 14 йил вақт бор эди, аммо улар жиддий ислоҳотлар қилишни бутунлай уддалай олишмади.
«Энди улар амалга ошириб бўлмайдиган янги карта тизимини таклиф қилишмоқда, бу тизим уларнинг сиёсати туфайли рўйхатдан чиқарилган ва ҳисобдан чиқарилган одамлар сонини камайтириш учун ҳеч нарса қилмайди».
Ториларнинг ҳисоб-китобларига кўра, ушбу ўзгаришлар тахминан 350 000 даъвогарни пастроқ Universal Credit ставкасига ўтказади ва йилига тахминан 538 миллион фунт стерлингни тежайди.
Таклифларга кўра, ишлашга яроқли бўлган ҳар бир киши иш топиш учун олти ой давомида тўлиқ нафақа олади.
Илгари ишлаган даъвогар ҳар икки йилда тўлиқ Universal Credit ставкасида қўшимча бир йилга эга бўлади, аммо тизимга етарлича ҳисса қўшмаганлар тўлиқ ставканинг 70 фоизига тенг бўлган янги «Яшаш нафақаси» (Subsistence Allowance) даражасига тушиб қолади.
Партиянинг таъкидлашича, бу «мустаҳкам меҳнат стажига эга бўлганларни» ҳимоя қилади.
Масалан, мактабни тугатгандан бери ишлаб келган, аммо қисқартиришга тушган 58 ёшли фуқаро давлат пенсия ёшига етгунга қадар тўлиқ нафақани сақлаб қолади.
Касал, ногиронлиги бўлган ёки аллақачон ишлаётган даъвогарлар бундан мустасно бўлади, ўзгаришлар фақат ишлашга қодир деб топилганларга тааллуқли бўлади.
Ториларнинг таъкидлашича, «Яшаш нафақаси»ни олдиндан тўланган картага ўтказиш ва ундан фойдаланишга чекловлар қўйиш солиқ тўловчиларнинг пуллари даъвогарларни озиқ-овқат каби энг зарур маҳсулотлар билан таъминлашга сарфланишини кафолатлайди.
Консерваторлар етакчиси Кеми Баденок ҳозирги тизимни, «бу ерда ишлаши мумкин бўлган одам ишламасликни танлайди ва ишлаётган одамдан кўра кўпроқ нафақа олади», «адолатсизлик» деб атади.
«Энг яхши ижтимоий таъминот — бу яхши маош тўланадиган ишдир. Шу боис, биз тизимни суиистеъмол қилаётганларга нисбатан қаттиққўл бўламиз, чунки амалдаги тизим ишчиларга, солиқ тўловчиларга ва ҳақиқатан ҳам қўллаб-қувватлашга муҳтож бўлганларга нисбатан адолатсиздир», деди у.
«Ижтимоий таъминот ҳақиқатан ҳам муҳтож бўлганлар учун хавфсизлик тармоғи бўлиши керак, ишлашни хоҳламайдиганлар учун ҳаёт тарзи танлови эмас».
Бироқ қашшоқликка қарши курашувчи Trussell хайрия ташкилотининг сиёсат ва тадқиқотлар бўйича директори Ҳелен Барнард бу таклифларни «чуқур янглишиш» деб атади.
«Universal Credit одамларнинг озиқ-овқат ва иситиш каби энг зарур эҳтиёжларини қоплаш учун етарли эмас, бу Буюк Британия бўйлаб одамларни озиқ-овқат банклари эшигига боришга мажбур қилмоқда», деди у.
«Биз кўпчилик дуч келаётган оғир қийинчиликлар туфайли одамларнинг соғлиғига путур етаётганини ва уларнинг иш топиш ҳамда ишлаш қобилияти заифлашаётганини кўрмоқдамиз».
Reform UK партиясининг иқтисод бўйича вакили Роберт Женрикнинг айтишича, торилар рекорд даражадаги одамларни узоқ муддатли нафақаларда қолдирган ва бу таклифлар ижтимоий харажатлар бюджетига «ҳеч қандай таъсир кўрсатмайди».
Консерваторлар ижтимоий харажатларни камайтиришга ёрдам бериш учун Англия, Уэльс ва Шимолий Ирландиядаги асосий ногиронлик нафақаси бўлган Шахсий мустақиллик тўловини (Personal Independence Payment) руҳий саломатликнинг «енгил» ҳолатлари учун бекор қилишга ваъда бериб бўлишган.
Партия, шунингдек, касаллик нафақасини олишни қийинлаштирмоқчи, бу эса кўпроқ одамлардан иш излашни талаб қилишини билдирди.
Ижтимоий таъминот ва пенсиялар вазирлиги маълумотларига кўра, сўнгги йилларда нафақа харажатлари кескин ошди ва 2030/31 йилларда 408,6 миллиард фунт стерлингга етиши прогноз қилинмоқда.
Бош вазир Энди Бернем ижтимоий харажатларни камайтиришини, масалан, таълим олмайдиган, ишламайдиган ёки касбий тайёргарликдан ўтмайдиган ёшлар сонини камайтириш орқали бунга эришишини, аммо бу «қўпол қисқартиришлар» орқали бўлмаслигини айтди.