Францияда мактаб ўқувчиларининг норозиликлари умуммиллий ҳаракатга айланиб кетди. Видео
Францияда мактаб протестлари умуммиллий ҳаракатга айланди. Видео
Францияда сентябрь ойида ўқитувчилар етишмовчилиги ва мактаблардаги ёмон шароитлар туфайли бошланган акциялар нархларнинг ошиши ва ҳукуматнинг иқтисодий сиёсатига қарши оммавий чиқишларга айланиб кетди. Шанба, 17 октябрь куни кўчаларга юз минглаб одамлар чиқди. Бир қатор шаҳарларда тартибсизликлар ва полиция билан тўқнашувлар юз берди, қўлга олинганлар сони эса 2,4 мингга яқинлашди.
Франция Ички ишлар вазирлиги маълумотларига кўра, 17 октябрь куни мамлакатда 110 та демонстрация бўлиб ўтди, уларда 550 мингга яқин киши, жумладан Парижда 110 минг киши иштирок этди. Ташкилотчилар иштирокчиларнинг умумий сонини 800 минг кишига баҳоладилар. Акцияларда мактаб ўқувчилари, талабалар, ўқитувчилар, касаба уюшмалари, фермерлар, иқлим фаоллари ва "сариқ нимчалилар" ҳаракати вакиллари бирлашди.
Дастлабки чиқишлар сентябрь ойида Париж атрофидаги Кретейда бўлиб ўтди. 17 сентябрь куни Антуан де Сент-Экзюпери лицейи ўқитувчилари ресурслар етишмаслиги туфайли иш ташлаш уюштиришди, эртаси куни эса протестга ўқувчилар қўшилди.
Францияда лицейлар деб асосан 15 ёшдан 18 ёшгача бўлган юқори синф ўқувчилари учун ўқув муассасалари аталади. Ўқувчилар ўқитувчилар ва ёрдамчи ходимлар етишмаслиги, синфларнинг ҳаддан ташқари тўлалиги, ортиқча юкланган жадвал ва мактаб биноларининг ёмон аҳволидан шикоят қилишди. Баъзи синфларда 32–35 кишидан бор эди.
Ўқув хоналаридаги юқори ҳарорат қўшимча қийинчиликлар туғдирди. Ўқувчиларнинг сўзларига кўра, ёзда баъзи синфларда ҳаво 40 даражагача қизиб кетган. Мактаб ўқувчилари, шунингдек, битирувчилар университетларга кириш учун ариза топширадиган Parcoursup онлайн-платформаси билан боғлиқ стресс ҳақида ҳам гапиришди.
Кретейдаги чиқишлардан сўнг ўқув муассасаларини тўсиб қўйиш Париж минтақасининг бошқа ҳудудларига, кейин эса мамлакатнинг бошқа қисмларига тарқалди. Мактаб ўқувчиларига талабалар ва ўқитувчилар касаба уюшмалари қўшилди. Мунтазам равишда иштирокчилар нафақат таълим муаммолари, балки яшаш қийматининг ошиши ҳақида ҳам гапира бошлашди.
Сентябрь охирига келиб, айрим шаҳарлардаги акциялар ўт қўйишлар, пиротехникадан фойдаланиш ва полиция билан тўқнашувлар билан кечди. 1 октябрь куни, эълон қилинган маълумотларга кўра, бир куннинг ўзида 1 949 киши қўлга олинди.
Франция Бош вазири Себастьен Лекорню протестчиларнинг талаблари мактаблар яқинидаги зўравонликларни оқламаслигини айтди. Ҳукумат вакиллари, шунингдек, Жан-Люк Меланшон бошчилигидаги "Эгилмас Франция" (LFI) партияси ва унинг ультрасўл иттифоқчиларини протест ҳаракатидан сиёсий мақсадларда фойдаланишга urinishда айбладилар.
Таълим вазири Эдуар Жеффре протестлар зўравонликка мурожаат қилувчи гуруҳлар таъсири остида қолганини айтди. LFI айбловларни рад этиб, сафарбарликни стихияли деб атади.
Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг ҳаракатлари алоҳида баҳсларга сабаб бўлди. Инсон ҳуқуқлари ташкилотлари, жумладан Amnesty International ва Инсон ҳуқуқлари лигаси вояга етмаган намойишчиларга нисбатан куч ишлатилишини танқид қилди. Ланс шаҳрида тўқнашувлар пайтида бир ўсмир қўлидан оғир жароҳат олди. Бу каби ҳодисаларнинг ҳолатларини Франция Миллий полицияси Бош инспекцияси (IGPN) текширмоқда.
Октябрь бошига келиб протестлар юзлаб ўқув муассасаларини қамраб олди. Ҳисоб-китобларга кўра, 5 октябрь куни 400 дан 500 гача мактаб қисман ёки пўла ёпилди. Эртаси куни Лекорню вазирларга ой охиригача ўқувчиларнинг талабларига дастлабки жавобларни тайёрлашни топширди. Кўриб чиқилиши керак бўлган масалалар орасида йўқ ўқитувчиларнинг ўрнини босиш, ўқув кунининг давомийлиги ва эски мактаб биноларини таъмирлаш бор эди.
Бироқ, ўша пайтга келиб чиқишлар аллақачон таълим тизими чегараларидан чиқиб кетган эди. Мактаб ўқувчиларининг талабларига ҳукуматнинг иқтисодий сиёсатидан норозилик қўшилди.
Аста-секин протестчиларнинг талаблари таълим муаммолари доирасидан чиқди. Мактаб ўқувчиларига яшаш қийматининг ошиши ва ҳукуматнинг иқтисодий сиёсатидан норози бўлган аҳолининг бошқа гуруҳлари қўшилди. Танқид учун сабаблардан бири давлат харажатларини 54 миллиард еврога қисқартиришни назарда tutувчи 2027 йилги бюджет лойиҳаси бўлди. Бу режаларга ҳам сўл, ҳам ўнг сиёсий кучлар вакиллари қарши чиқишди.
Протестларнинг кенгайиши Францияда 2018 йилда ёнилғи нархи ошишидан норозилик фонида пайдо бўлган "сариқ нимчалилар" ҳаракатини эслатди. Аввалига иштирокчилар ҳайдовчилар харажатларининг кўпайишига қарши чиқишган эди, аммо вақт ўтиши билан уларнинг талаблари иқтисодий сиёсатнинг бошқа масалаларига ҳам тарқалди. Ҳаракатнинг номи ҳайдовчилар автомобилларда сақлаши шарт бўлган ёруғлик қайтарувчи нимчалар билан боғлиқ.
2026 йил октябрь ойида "сариқ нимчалилар" вакиллари мактаб протестларига қўшилишга чақиришди. Акцияларга талабалар, касаба уюшмалари, фермерлар ва иқлим фаоллари ҳам қўшилди. Натижада демонстрациялар таълим шароитларини яхшилашдан тортиб бюджет сиёсатини қайта кўриб чиқишгача бўлган турли талабларга эга иштирокчиларни бирлаштирди.
17 октябрдаги демонстрациялар пайтида иштирокчилар мактаблардаги шароитларни яхшилашни, нархлар ошишига қарши чоралар кўришни ва давлат харажатларини қисқартириш режаларини қайта кўриб чиқишни талаб қилишди. Намойишчиларнинг бир қисми Президент Эммануэль Макрон ва ҳукуматнинг истеъфосини ҳам талаб қилди.
Кўпгина демонстрациялар тинч ўтган бўлса-да, бир нечта шаҳарларда оғир тартибсизликлар содир бўлди. Лиможда ёнғин XIX асрга оид тарихий ратушага зарар етказди. Ҳодиса ҳақидаги хабарларга кўра, бинонинг томи ўпирилиб тушган, бинонинг ўзи эса сезиларли даражада шикастланган.
Марселда тартибсизлик иштирокчилари муниципал полиция бўлимини вайрон қилишди. Бошқа шаҳарларда дўконлар ва жамоат объектларига зарар етказилди.
Парижда Республика майдонида баррикадалар ёнди ва кўздан ёш оқизувчи гап қўллаган полиция билан тўқнашувлар юз берди. шунингдек, дўконларнинг вайрон қилиниши, автомобиллар ва банк бўлимларига зарар етказилгани ҳақида хабар берилди.
Қўлга олинганлар сони янги маълумотлар келиб тушиши билан ортиб борди. Шанба куни кечқурун Бош вазир Себастьен Лекорню 1,2 мингга яқин қўлга олинганлар ҳақида хабар берди. Якшанба куни эрталаб Ички ишлар вазири Лоран Нюньес аллақачон 1,8 минг киши ҳақида гапирди, кейинроқ расмийлар бутун мамлакат бўйлаб деярли 2,4 минг киши қўлга олинганини маълум қилишди.
Жабрланганлар ҳақидаги маълумотлар ҳам ўзгарди. Дастлаб Нюньес полиция, жандармерия ва ўт ўчириш хизматининг 500 дан ортиқ ходими жароҳат олганини хабар қилди. Кейинроқ CNews телеканали 997 киши жабрлангани, улардан етти нафари оғир жароҳат олгани ҳақидаги рақамни келтирди. Бу маълумотлар дастлабки бўлиб қолмоқда.
Париждаги демонстрация пайтида юриш иштирокчиларидан бири вафот этди. Мажента бульварида унинг тоби қочган. Полиция префектурасида ўлим зўравонлик ёки ҳуқуқни муҳофаза қилувчиларнинг ҳаракатлари билан боғлиқ эмаслиги билдирилди.
Якшанба куни кечқурун Франция Президенти Эммануэль Макрон халққа мурожаат қилди. У протестларнинг тинч иштирокчилари талаблари эътиборга лойиқлигини, аммо тартибсизликлар ва жамоат объектларига ҳужумларга йўл қўйиб бўлмаслигини таъкидлади.
Макроннинг сўзларига кўра, тартибсизликларда ультрасўл гуруҳлар вакиллари ва жиноятларга алоқадор шахслар иштирок этган. Президент ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ходимлари ва тартибсизликлар пайтида жабрланган корхоналар эгаларини қўллаб-қувватлашини билдирди. У, шунингдек, айбдорлар жавобгарликка тортилиши, етказилган зарар эса қопланиши кераклигини айтди.
Давлат раҳбари сиёсий партиялар ва касаба уюшмаларини зўравонликни қоралашга чақирди. ОАВ хабарларига кўра, расмийлар, шунингдек, агар жамоат хавфсизлигига таҳдид солса, йиғилишларни тақиқлаш бўйича префектлар ва мэрларнинг ваколатларини кенгайтиришни кўриб чиқмоқда.
Ички ишлар вазири Лоран Нюньес муниципал бинолар ва полиция бўлимларига ҳужумларни радикал сўл гуруҳларнинг ҳаракатлари билан боғлади. У ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари оммавий тартибсизликларга етарлича тайёрланмаганлиги ҳақидаги танқидларни рад этди.
Мухолифат, ўз навбатида, ҳукумат ҳаракатларини танқид қилди. Франция экологлари етакчиси Мари Тонделье адекват ҳаракатлар режасини тайёрлай олмаганини айтиб, Нюньеснинг истеъфосини талаб қилди. Ультраўнг "Миллий бирлашув" партияси етакчиси Марин Ле Пен ҳам Вазирлар кабинетини танқид қилиб чиқди. LFI тартибсизликларни ташкил этишга алоқадорлик ҳақидаги айбловларни яна бир бор рад этди.
Франциянинг 2027 йилги бюджет лойиҳаси Таълим вазирлигини молиялаштиришни 1,2 миллиард еврога — 64 миллиардгача оширишни назарда тутади. Шу билан бирга, ҳужжат 1 588 та ўқитувчилик лавозимини қисқартиришни назарда тутади. Таълим вазири Эдуар Жеффре буни ўқувчилар сонининг камайиши билан тушунтиради ва қисқартиришлар лицейларга таъсир қилмаслигини таъкидлайди. Бироқ касаба уюшмалари таклиф қилинган чораларни етарли эмас деб ҳисоблайди, лицей ва талабалар ҳаракати иштирокчилари эса, Франция ОАВ маълумотларига кўра, таълимга қўшимча равишда 10 миллиард евро ажратишни талаб қилмоқда.
8 октябрь куни Жеффре кадрлар етишмовчилиги айниқса ўткир сезилаётган 500 дан ортиқ лицейга 3 000 нафар ўринбосар-ўқитувчини юбориш режасини эълон қилди. 13 октябрь ҳолатига кўра, режалаштирилган ўринбосарларнинг 35 фоизини жойлаштиришга муваффақ бўлинди. Бундан ташқари, юзга яқин киши шартнома бўйича ишга қабул қилинди.
Бироқ Snes-FSU касаба уюшмаси режани "жуда амбицияли" ва "ҳақиқатдан йироқ" деб танқид қилди. Ташкилот маълумотларига кўра, баъзи ўқитувчилар ўзлари дарс бермайдиган фанлар бўйича ўринбосарликка юборилган.
Касаба уюшмалари протестларни давом эттириш ниятида. Навбатдаги умуммиллий иш ташлаш 5 ноябрь кунига режалаштирилган.
Акциялар 2027 йилги президентлик сайловларига тайёргарлик фонида ўтмоқда. Иккинчи муддатни ўтаётган амалдаги президент Эммануэль Макрон учинчи муддатга ўз номзодини қўя олмайди.