Электромобиль ҳайдовчилари ўз машиналарини яхши кўришади, аммо айрим йўловчиларнинг кўнгли айниши мумкин — бунинг сабаби қуйидагича бўлиши мумкин

Электромобиль ҳайдовчилари ўз машиналарини яхши кўришлари мумкин, аммо айрим йўловчиларнинг айтишича, уларнинг кўнгли айнийди — ва бунинг сабаби қуйидагича бўлиши мумкин

Лола Бэйрд йигитига машинани йўл четига тўхтатишни айтди. Сафар бошланганига қирқ дақиқа бўлганида, у кучли кўнгил айнишини ҳис қилади ва машина ёнида қайт қилишдан ўзини тўхтата олмайди.

Лондон шимолида яшовчи 24 ёшли Лола икки йил аввал йигити электромобиль (EV) сотиб олгунига қадар ҳеч қачон йўл касаллигидан (транспортда кўнгил айниши) азият чекмаган эди. Ўшандан бери, унинг айтишича, йигити уни узоқ сафарларга олиб чиққанда, у ўзини «жуда ёмон» ҳис қилади.

Муаммо шу даражага етдики, у ҳатто йигитидан машинасини ўзгартиришни сўради.

Лола бу борада ёлғиз эмас. Бошқа одамлар ҳам BBC News'га электромобилда йўловчи сифатида ҳаракатланганда ўзлари ёки фарзандларининг кўнгли кўпроқ айнишини айтишди. Шу билан бирга, кўплаб электромобиль ҳайдовчилари бу улар учун муаммо эмаслигини таъкидлашмоқда.

Хўш, йўл касаллиги ҳақидаги бундай хабарларни нима билан изоҳлаш мумкин?

Лондон Қироллик коллежининг анатомия ва биомеханика бўйича катта ўқитувчиси, тадқиқотлари йўл касаллигини ҳам ўз ичига олган доктор Ирен Ди Жулионинг айтишича, ҳозиргача ўтказилган тадқиқотлар баъзи одамлар оддий машиналарга қараганда электромобилларда кучлироқ кўнгил айнишини ҳис қилишини кўрсатмоқда.

Чикагодаги Northwestern Medicine шифохонасининг бош айланишига ихтисослашган неврологи, доктор Николас Хак ҳам буни баъзи беморларидан эшитганини айтади. «Улар электромобилларда йўл касаллигига чалиниш эҳтимоли анча юқори эканлигини пайқашмоқда», дейди у.

«Мен бу ҳақда жуда, жуда кўп марта эшитганман», дея қўшимча қилади у ва ойига тахминан икки нафар бемор электромобилларда кўнгли айнишини алоҳида таъкидлашини айтади.

Лола Бэйрднинг айтишича, у нафақат йигитининг машинасида, балки электромобиль таксиларда ҳам кўнгли айнишини пайқаган. «Мен бу икки ҳолатни бир-бирига боғлай бошладим», дейди у.

Бироқ, бу боғлиқлик бўйича тадқиқотлар ҳали бошланғич босқичда ва баъзи олимлар аниқ хулоса чиқариш учун далиллар етарли эмаслигини айтишмоқда.

Питтсбург университетида йўл касаллигини ўрганган доктор Билл Йейтснинг айтишича, ҳозирги босқичда тадқиқот базаси «анча заиф».

«Баъзи шахсий кузатувлар бор, лекин ҳали ҳақиқатан ҳам жиддий ва кенг кўламли тадқиқотлар ўтказилмаган», дейди у.

Ўтган йили Марк Куигг янги машина сотиб олишни ўйлаётганида, харажатлари камроқ бўлгани учун электромобиль энг яхши вариант бўлиб туюлган эди.

Линкольнширлик 45 ёшли Маркнинг айтишича, унинг янги электромобилини бошқариш «ажойиб» бўлган, аммо тез орада у тўққиз ёшли қизининг йўл касаллиги бу машинада анча ёмонлашганини пайқаган.

Илгари қизининг кўнгли фақат мактаб таътилларида Францияга қилинган 600 миллик сафарларда айнирди, аммо энди, унинг айтишича, ҳатто энг яқин шаҳаргача бўлган 30 дақиқалик йўл ҳам унинг аҳволини ёмонлаштиради.

Яқиндаги сафарлардан бирида, унинг айтишича, қизи ҳатто қайт қилган, бу илгари ҳеч қачон содир бўлмаган эди.

Марк Куиггнинг айтишича, электромобиллар «шахсан мен учун ёқимли ҳайдаш тажрибасидир, чунки улар анча тинчроқ»

Йўл касаллиги ҳар бир электромобиль йўловчисига таъсир қилмайди — кўплаб эгалар BBC News билан боғланиб, ўзлари ва яқинларининг электромобилларда кўнгли айнимаслигини айтишди. Бошқалар эса электромобилларда анъанавий ички ёнув двигателли машиналарга қараганда камроқ кўнгил айнишини ҳис қилишларини билдиришди.

Электромобиль ҳайдовчилари уюшмаси (EVA England) бош ижрочи директори Вики Эдмондснинг айтишича, йўл касаллиги уларнинг аъзолари орасида хавотир уйғотмайди. «Бу ҳеч қачон муаммо сифатида ўртага чиқмаган», дейди у.

Бироқ, Буюк Британия бўйлаб кўргазма залларига эга бўлган Хитойнинг XPeng электромобиль ишлаб чиқарувчиси илгари бу масалага оммавий равишда тўхталиб, электромобиллар ва йўл касаллиги ўртасидаги боғлиқликни пайқаган одамларга «бу ўринли савол ва бу сизнинг тасаввурингиз эмас» деб айтган эди. Компания бунинг сабаби «электромобилларнинг лойиҳалаштирилиш хусусиятларининг ножўя таъсири» эканлигини билдирган.

Йўл касаллиги «сенсорлик сигналларининг мос келмаслиги» туфайли юзага келади, дейди Хак. Ҳаракатланаётганимизни билдириш учун танамиз учта асосий сенсор маълумотга таянади: биз кўраётган нарса, ички қулоғимизнинг мувозанат тизими сезадиган нарса ва танамиздаги толалар ҳис қиладиган нарса, дейди у. Улардан бири бошқалари билан зиддиятга келганда — масалан, агар сиз телефонингизга тикилиб турсангиз ва дераза ташқарисидаги ҳаракатнинг визуал белгиларини кўрмасангиз — бу йўл касаллигини келтириб чиқариши мумкин.

Тадқиқотлар электромобилларда бу ҳолатнинг ёмонроқ бўлишига бир нечта сабабларни кўрсатмоқда.

Инсонлар транспорт воситаларидаги товушни ҳаракат билан боғлашни ўрганишган, деб тушунтиради мутахассислар. Электромобилларда биз ўрганиб қолган, машина тезлашаётганидан дарак берувчи двигатель товуши ва тебранишлари бўлмагани учун, бу йўл касаллигини келтириб чиқариши мумкин, дейди Ди Жулио.

Яна бир омил — бу регенератив тормозланиш бўлиб, бу жараёнда ҳайдовчи газ педалини қўйиб юборганда, электромобиль секинлаша бошлайди ва бу энергиядан батареяни қувватлантириш учун фойдаланади. Бироқ, бу жараён силлиқ амалга оширилиши, газ педали аста-секин қўйиб юборилиши керак, акс ҳолда бу кескин секинлашишга олиб келиши мумкин.

«Бу одамга машина тезлиги тўсатдан ўзгарган қисқа лаҳзада худди олдинга ва орқага тебранаётгандек ҳис қилишга мажбур қилади», дейди Хак.

Калифорниялик 24 ёшли Кэролин Ле буни ўзи ҳам пайқаганини айтади. Дўсти уни гавжум шаҳарларда электромобилда олиб юрганида, унда «даҳшатли» йўл касаллиги бошланади, дейди у. Регенератив тормозланиш туфайли «машина худди тинимсиз тўхтаб-тўхтаб қолаётгандек туюлади».

«Бу ҳақиқатан ҳам даҳшатли», дейди ўз йўл касаллигида регенератив тормозланишни айблайдиган Кэролин Ле

Электромобиллар анъанавий ички ёнув двигателли машиналарга қараганда анча тезроқ тезлашиши ва секинлашиши мумкин, бу эса Ди Жулионинг айтишича, йўл касаллигини келтириб чиқариши мумкин.

EVA England вакили Эдмондснинг айтишича, электромобиллар дизайнидаги яхшиланишлар уларнинг тезлашишини мўътадиллаштиришга ёрдам берди, шунинг учун улар тезликни жуда тез оширмайди.

Унинг қўшимча қилишича, уюшма электромобилдаги йўл касаллиги транспорт воситасининг ўзи эмас, балки ҳайдовчининг ҳайдаш услуби каби «бошқа омиллар» туфайли юзага келади деб ҳисоблайди.

Баъзи одамлар шунчаки йўл касаллигига кўпроқ мойил бўлишади ва бунга генетика энг катта таъсир кўрсатади, дейди Хак. Аёллар ва болалар бунга кўпроқ мойил, дейди мутахассислар.

Йўл касаллиги одатда саккиз ва 10 ёш орасида энг юқори чўққисига чиқади, кейин эса кўпроқ саёҳат қилиш билан камаяди, дейди Вестминстер университети, Қироллик ҳарбий-денгиз флоти ва Қироллик ҳарбий-ҳаво кучларида ушбу мавзуни ўрганган профессор Жон Голдинг.

Электромобиллар оммалашиб бораётгани сабабли, улардан қочиш қийин бўлиши мумкин — Буюк Британия Транспорт вазирлигининг сўнгги маълумотларига кўра, 2026 йилнинг апрель-июнь ойларида рўйхатга олинган янги экологик тоза машиналар сони 2025 йилнинг шу даврига нисбатан 40,5 фоизга ошган.

Маълумотларга кўра, 2026 йил июнь ойи охирида Буюк Британия йўлларидаги барча лицензияланган автомобилларнинг 5,8 фоизини экологик тоза транспорт воситалари ташкил этган. Янги соф бензин ёки дизель ёқилғисида ишлайдиган автомобиллар сотуви 2030 йилдан бошлаб тақиқланиши белгиланган.

Лондонлик 24 ёшли Люсинда Харрисоннинг айтишича, у кўпинча такси буюртма қилганида улар электромобиль бўлиб чиқади ва у йўл давомида кўнгли айниб, терлаб ва ҳолсизланиб боришга мажбур бўлади.

Электромобилда саёҳат қилиш фикри уни даҳшатга солади, дейди у. Ҳатто яқинда ҳамкасбининг метро бекатигача бўлган беш дақиқалик машинасида бориши ҳам унинг ўзини «даҳшатли» ҳис қилиши учун етарли бўлган.

Олимларнинг айтишича, йўловчилар йўл касаллигини камайтириш учун бир нечта чораларни кўришлари мумкин.

Олдинги ойнага қаранг ва телефонингизга тикилманг ёки китоб ўқиманг

Иложи бўлса, орқа ўриндиқда эмас, балки олдинги йўловчи ўриндиғида ўтиринг. Агар орқада ўтиришингиз керак бўлса, олдинги ойнадан ташқарини кўра олишингиз учун ўртадаги ўриндиқни танланг

Бошингизни бош суянчиғига қўйиб, ҳаракатсиз тутинг

Ўриндиқни орқага суринг

Нафас олишингизни назорат қилинг

Тоза ҳаво кириши учун ойнани очинг

Зарур бўлса, йўл касаллигига қарши таблеткалар қабул қилинг, гарчи улар уйқучанликни келтириб чиқариши мумкин бўлса-да

Узоқ сафарга чиқишдан олдин сув ичганингизга, яхши ухлаганингизга ва ёғли бўлмаган овқатлар еганингизга ишонч ҳосил қилинг

Мутахассисларнинг таъкидлашича, одамлар узоқ вақт давомида мослашиш орқали йўл касаллигига нисбатан сезувчанликни йўқотишлари мумкин. Электромобилларда қанча кўп саёҳат қилсангиз, танангиз мослашгани сари кўнглингиз айниши эҳтимоли шунчалик камаяди, дейди Голдинг.

Деразадан ташқарига қараш йўл касаллигини енгиллаштириши мумкин, бунга болалар ва аёллар йўловчи сифатида кўпроқ мойил бўлиши мумкин

Қироллик санъат коллежининг ҳаракатчанлик дизайни профессори Сириел Дилснинг айтишича, автомобилсозлар электромобилларда йўл касаллигини камайтириш учун қилиши мумкин бўлган ишлар ҳам бор. Буларга тезкор тезлашишни юмшатувчи дастурий таъминот, йўловчиларга машина ҳаракатланаётганини билдирувчи товуш тизимлари ва ўриндиқларнинг сезиларли бўлмаган тебранишлари, шунингдек, тўсатдан секинлашишни камайтирадиган мослашувчан регенератив тормозланиш киради.

Буюк Британиянинг электромобилларни қувватлантириш ускуналари ишлаб чиқарувчилари вакили бўлган BEAMA ташкилотидан Мэтт Адамснинг айтишича, у «агар келажакдаги тадқиқотлар йўл касаллигининг сабабини аниқласа, автомобиль ишлаб чиқарувчилари бунга жавоб бера олишлари ва тегишли равишда яхшиланишларига» ишонади.

Аммо Лола учун у шунчаки йўлининг машинасини алмаштиришини хоҳлайди. У ўша кун тезроқ келишини истайди.