Эфиопиянинг Тиграй минтақасида тўқнашувлар кучайди, 52 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлди, деб маълум қилди шифокор BBC’га
Қонли тўқнашувлар қўшни ҳудудларга ҳам тарқалиб, Лалибелада сайёҳларнинг қолиб кетишига сабаб бўлди.
Эфиопиянинг Тиграй минтақасида тўқнашувлар кучайди, 52 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлди, деб хабар берди шифокор BBC’га
Бир неча кунлик тўқнашувлардан сўнг Аламата кўчаларида ҳаракатланаётган танклар ва зирҳли техникалар тасвирга олинди
Эфиопия шимолидаги Тиграй минтақасининг Аламата шаҳри атрофида уч кун давом этган шиддатли тўқнашувларда камида 52 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлди, деб хабар берди шифохонадаги манбалар BBC’га.
Ҳукумат кучлари шаҳарни минтақавий жангчилардан тортиб олган ва шимолга, минтақанинг асосий шаҳри бўлмиш Мекеле томон ҳаракатланишни режалаштираётган кўринади. Ижтимоий тармоқлардаги видеоларда Аламата кўчаларида армия танклари акс этган.
Тўқнашувлар ўтган ҳафтада ҳукумат ва Тиграйни бошқарувчи партия ўртасидаги бир неча ойлик кескинликдан сўнг бошланди. Ҳар икки томон бир-бирини икки йиллик фуқаролар урушига чек қўйган 2022 йилги келишувни бузишда айбламоқда.
Зўравонликлар қўшни ҳудудларга ҳам тарқалди, натижада ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси объекти бўлмиш Лалибелада ўтган ҳафтадан бери 33 нафар турист қолиб кетди.
«Биз ҳафта давомида тўқнашувлар, отишмалар ва артиллерия тўпларининг овозини эшитдик», — деди исмини ошкор қилмасликни сўраган британиялик турист BBC’нинг Newsday дастурига Амхара минтақасидаги Лалибела яқинидаги тўқнашувлар ҳақида гапирар экан.
Унинг айтишича, XIII асрга оид тошдан ўйиб ишланган черковлари билан машҳур ва миллионлаб православ насронийлар учун муқаддас қадамжо ҳисобланган Лалибелада ҳарбийлар сони жуда кўп.
Шаҳар атрофидаги жангларда армия ва тиграйлик жангчилар билан иттифоқчи бўлган Амхара қуролли гуруҳи иштирок этмоқда.
Сентябрь ойи бошида улар Эфиопиянинг бошқа қуролли ҳаракатлари билан бирлашиб, пойтахт Аддис-Абебадаги ҳукуматни ағдариш мақсадида етти аъзодан иборат иттифоқ тузган эди.
Шунингдек, қўшни Эритрея ҳам ушбу можарога тортилиши мумкинлигидан хавотирлар бор, чунки ҳукумат Асмарани қуролли гуруҳларни қўллаб-қувватлашда айбламоқда, Асмара эса буни инкор этади.
BBC Тиграй ва унинг атрофидаги ҳудудлардан репортажлар тайёрлай олмаяпти, минтақада алоқа узилгани сабабли у ерда нималар содир бўлаётганини аниқлаш қийин.
Икки томон сўнгги тўқнашувларни ким бошлагани борасида турлича фикрда.
Тиграйни бошқарувчи «Тиграй халқ озодлик фронти» (ТХОФ) партияси федерал кучларнинг ҳужумига, жумладан, дрон зарбаларига жавоб қайтарганини айтмоқда, ҳукумат эса тиграйлик кучлар минтақадаги аэропортларни назорат остига олгандан кейин биринчи бўлиб зарба берганини даъво қилмоқда.
ТХОФ жангчилари, шунингдек, денгизга чиқиш имконияти бўлмаган Эфиопияни Жибути ва унинг портлари билан боғлайдиган стратегик ҳудуд — Афар минтақасида ҳам жанг олиб бормоқда.
Сўнгги бир неча кун ичида «Чегарасиз шифокорлар» (MSF) тиббий хайрия ташкилоти Тиграйда ўзлари қўллаб-қувватлайдиган шифохоналарга 700 дан ортиқ ярадор ётқизилганини маълум қилди.
Аламата марказий шифохонасининг исмини ошкор қилмасликни сўраган шифокори BBC’га берган маълумотида, шаҳарда ва унинг атрофидаги жанглар шанбадан душанбагача давом этганини, унда оғир портловчи моддалар ва артиллериядан фойдаланилганини, уларнинг баъзилари аҳоли уйларига келиб тушганини айтди.
Ўзаро отишмаларда ҳалок бўлганлар орасида уч кунлик чақалоқлар, оналар ва чорвадорлар бор.
Шифокорнинг сўзларига кўра, шаҳар бозорига берилган ягона зарба оқибатида 12 киши ҳалок бўлган.
Жанглар бошланганидан бери ҳукумат Тиграйда банк хизматларини тўхтатиб қўйди. Интернетга кириш ҳам чекланган, бироқ бунга ким буйруқ бергани номаълум.
Аламатадаги бошқа бир манба BBC’га шаҳар жанглардан қочиб келаётган одамлар билан тўлиб бораётгани сабабли ҳудудда гуманитар инқироз ёмонлашаётганини айтди.
«Атрофдаги барча аҳоли шаҳар хавфсиз бўлади деган умидда бир соатлаб пиёда юриб, Аламата шаҳрига кириб келишди.
Афсуски, ҳамма нарса тўсиб қўйилган — банк хизмати йўқ, пул ўтказмалари йўқ, электр энергияси йўқ, интернет йўқ, телефон йўқ. Шу боис одамлар инқирозда, шунчаки азоб чекмоқда, ҳамма умидсиз ва тушкунликка тушган».
Лалибеладаги британиялик туристнинг айтишича, у ерда онлайн-банкинг ишлаб турибди, бироқ нақд пул тақчиллиги мавжуд.
Унинг сўзларига кўра, сўнгги икки кун ичида шаҳар атрофидаги вазият бир оз юмшаган ва ҳали ҳам ҳарбийлар томонидан фойдаланилаётган аэропорт пайшанба куни қайта очилиши мумкинлигидан дарак берувчи белгилар бор.
«Маҳаллий аҳоли ҳали ҳам нима содир бўлишидан қўрқиб турибди. Шаҳарда ҳарбийлар борлиги сезилиб турибди ва каттароқ ҳарбий кучларнинг шаҳарни тарк этиб, шимолга қараб кетаётгани кузатилди», — деди у.
Аэропорт тижорат рейслари учун илк бор ёпилганда, шаҳарда 53 нафар турист бўлган, деб тушунтирди у.
Ўшандан бери баъзилари эвакуация қилинди, жумладан, душанба куни ҳарбий вертолётда 14 нафар Исроил фуқароси ва ундан олдинги куни автомобиль йўли билан юрмаслик ҳақидаги тавсияларга қарамай, ноҳукумат ташкилот карвонида яна беш киши чиқиб кетган.
Лалибелада қолган туристлар орасида энг катта гуруҳ америкаликлар бўлиб, исроилликлар, британлар, жанубий кореяликлар, жанубий африкаликлар, бир эфиопиялик-янги зеландиялик ва бир мексикалик ҳам қолиб кетган, деди у.
Шу билан бирга, телекоммуникациялар узилгани сабабли Тиграйда алоқасиз қолганлар учун Аддис-Абебада жойлашган «Тиграй кўрсатувлар хизмати» (TBS) оилаларни қайта боғлашга ёрдам бериш ҳаракатини бошлади.
Телеканал ўз Telegram-канали орқали минтақадан ташқаридаги одамлардан видеомурожаатларни йиғиб, уларни сунъий йўлдош телевидениеси орқали эфирга узатишини маълум қилди.
Гарчи бу фақат саломлашиш ва янгиликлар билан чекланса-да, алоқа узилиши туфайли ажралиб қолган оилалар учун ноёб имконият бўлади.
Тиграйнинг банк хизматларига қўйилган чекловлар минтақадан ташқарида бўлган тиграйликларга ҳам таъсир қилмоқда.
Мижозлар BBC’га Тиграйда очилган банк ҳисоб рақамлари музлатиб қўйилгани ёки чекланганини айтишди.
«Мен Аддис-Абебадан Адамага борадиган жамоат транспортига чиқдим ва мобил ўтказма орқали тўлов қилишга уриндим, лекин бу ишламади», — деди Тиграйдаги кескинлик кучайгани сабабли икки ой олдин пойтахтга кўчиб ўтган собиқ Мекеле аҳолисидан бири.
«Бу мен каби Тиграйдаги вазиятдан қочиб қутулган кўплаб одамлар учун қийинчилик туғдирди», — деди у BBC’нинг тигринья хизматига.
«Ҳозир кўплаб тиграйликлар қийин аҳволда қолган».