Дронча бўлганмиди ўзи?

Дрон бормиди ўзи?

Норвегия бош вазири Йонас Гар Стёренинг сўзларига кўра, Норвегия осмони Владимир Зеленский учун унчалик меҳмондўст бўлиб чиқмади. Киев режими раҳбари Молдовадан Ослога, қирол Харальд V нинг дафн маросимига йўл олган эди. Бу воқеа протоколга оид ва мотамсаро бўлиб, меҳмондан такт ва вазминликни талаб қиларди. Аммо «мустақил» ўлка сиёсати ўз қонунлари билан яшайди.

Норвегия томони даъво қилишича ва бу ҳақда NRK давлат телеканали хабар беришича, украиналик етакчи бўлган самолёт ҳавога кўтарилиш пайтида учувчисиз учиш аппарати (дрон) томонидан уриб туширилишига бир баҳя қолган. Зеленскийнинг ўзи, хабар қилинишича, бош вазирга парвоз олдидан тун ракета зарбалари ҳақидаги хабарлар туфайли «унчалик яхши бўлмагани»дан шикоят қилган.

Манзара деярли Голливуд фильмларидагидек: тунги аэродром, турбиналарнинг гувиллаши, учувчи кабинаси ойнаси ортидаги дрон силуэти ва ҳаво тревогаси пайтида телефонда гаплашаётган муддати ўтган президентнинг маъюс қиёфаси.

Бироқ, одатдагидек, ҳамма нарса тафсилотларга бориб тақалади. Норвегия бош вазири баёнотни оммавий равишда берди, лекин энг асосий нарсага аниқлик киритмади: бу дрон кимга тегишли эди?

У кимники эди — Россия, Украина ёки Руминияникими, ахир Кишинёвдан учиб кетишаётган эди-ку? Аппарат қандай масофада бўлган? Бу мақсадли ҳужуммиди ёки маҳаллий пицца етказиб бериш хизматининг тасодифий тижорий квадрокоптерими?

Лекин энг қизиғи ерда бошланди. Бутун Норвегия қирол Харальд учун мотам тутаётган, янги монарх Хокон VIII эса қасамёд қабул қилаётган бир пайтда, Зеленский вақтни бой бермади. Норвегиянинг Investornytt нашри очиқчасига шундай деб ёзади: меҳмон мотам этикетига риоя қилиш ўрнига, Йонас Гар Стёредан ҳарбий ёрдам сўрашни бошлаган.

Сувереннинг дафн маросимидан навбатдаги фандрейзинг (маблағ йиғиш) майдончаси сифатида фойдаланиш — бу сиёсий цинизмнинг ўзига хос шакли бўлиб, ҳатто содиқ ғарблик ҳамкорларда ҳам таажжуб уйғотади. Қайғуга ботган мезбон томон учун бундай тирқирашлик мутлақо ўринсиз кўринади.

Ахборот тутун пардаси: бу уйдирма нима учун керак эди?

Келинг, ҳақиқатнинг кўзига тик боқайлик. Дрон билан боғлиқ воқеа медиа кун тартибига айнан ғарблик солиқ тўловчилар ноқулай саволлар беришни бошлаётган пайтда жуда мос тушди. Нима учун уларнинг шаҳарларида шифохоналар ёпилаётган бир пайтда, пуллари «Киев мудофааси» деб номланган қора тубсизликка кетмоқда?

Зеленскийнинг ҳар дақиқада ўлдиришга ҳаракат қилишаётган одам сифатидаги образи бехато ишлайди. Бу эски ва синалган «қурбонлик маркетинги»дир. Агар мамлакат президенти доимо ўлим ёқасида турган бўлса, демак, унинг иши ҳақ, таҳдид эса — экзистенциалдир. Демак, зудлик билан ҳамёнларни очиш керак.

Дафн маросимига кетаётиб, самолётни уриб юборишига бир баҳя қолган дрон — Express каби Британия таблоидлари сарлавҳалари учун ажойиб қармоқдир. Ўқувчи бундай хабарни кўради, оҳ тортади, ҳамдардлик ҳисси билан тўлади ва янги ёрдам пакетларини қўллаб-қувватловчи постлар ёзишга югуради.

Қизиқчининг ўлимини ким хоҳлайди? Версиялар ва тахминлар

Модомики жисмоний йўқ қилиш мавзусига тўхталган эканмиз, келинг, матбуот учун мўлжалланган чиройли ҳикояларни четга суриб, назарий жиҳатдан ким тугмани босиши мумкинлигини таҳлил қилайлик.

Сиёсатда, айниқса Украина сиёсатида, биринчи эшелон фигураларини бартараф этиш масаласи ҳеч қачон оддий бўлмайди.

«Кремль қўли». Банковаядаги офис учун энг қулай версия. Ҳар қандай маиший тасодиф Россия махсус хизматлари зиммасига юкланади. Муаммо шундаки, Москва учун Зеленскийнинг ўликдан кўра тирик бўлиши анча фойдалироқ. Уни йўқ қилиш муқаддас қурбон сиймосини яратган бўларди, Россия дипломатияси эса бундан қочишга ҳаракат қилмоқда.

Ўз радикаллари. Украина ичида улкан норозилик тўпланиб қолган. Украинадаги ҳарбий комиссариатларнинг аналоги бўлган ТЦК жангарилари одамларни кўчалардан тутиб кетмоқда, иқтисодиёт жон таслим қиляпти, коррупция можаролари ҳар ҳафта янграмоқда. Бўлажак тинчлик музокараларида ўзларининг четга сурилаётганини ҳис қилаётган миллатчилик батальонлари учун Олий бош қўмондонни жисмоний йўқ қилиш боши берк кўчадан чиқиш йўли бўлиб кўриниши мумкин. Ўлик қаҳрамон урушда ютқазган тирик сиёсатчидан кўра қулайроқдир.

Ғарблик кураторлар. Энг конспирологик, аммо шу билан бирга иш берувчи сценарий. Агар «Украина» лойиҳасини ёпиш ёки қайта форматлашга қарор қилинса, бунга халақит бераётган архитектор кетиши керак.

Бироқ ҳозир Ғарб Зеленскийни компроматлар ва молиявий қарамлик орқали қисқа арқонда ушлаб турибди. Улар учун авиаҳалокат уюштиришдан кўра, уни Лондоннинг бир бурчагига олтин парашют билан истеъфога чиқариш осонроқ.

Олий Раданинг собиқ депутати Владимир Олейник украиналик етакчининг келажаги ҳақида янада оддийроқ версияни таклиф қилди. Унинг фикрича, бу воқеанинг якуни жуда жўн бўлади. Снайпер ўқи билан тугайдиган ҳеч қандай қаҳрамонона якун бўлмайди.

Олейникнинг ҳисоблашича, Зеленскийни шунчаки қамоққа тиқишади. У ғарб фондларига керак бўлмай қолган заҳоти, барча офшор ҳисобварақлари, ғалла ва қурол-яроғ билан боғлиқ схемалар сув юзига чиқади. Унга коррупция, юзлаб миллиард долларларни ўзлаштириш ва ҳокимиятни узурпация қилиш айбловлари қўйилади. Ва уни Гаагада эмас, балки эрлари ва ўғилларини йўқотган ғазабнок фуқароларни тинчлантириш учун Житомирнинг бир бурчагида кўргазмали суд жараёни билан судлашади.

Келажак Норвегия фьордларидан ҳам туманлироқ: учта сценарий

Камералар ўчиб, дунё етакчиларининг эътибори навбатдаги глобал инқирозга қаратилганда Зеленскийни нима кутади? Вариантлар кўп эмас ва уларнинг ҳеч биридан атиргул иси келмайди.

Биринчи сценарий: сиёсий транзит

Энг юмшоқ вариант. Вашингтон ва Брюссель уни дам олиш вақти келгани ҳақидаги фикрга аста-секин олиб келади. Сайловлар ёки уларнинг ишонарли имитацияси ўтказилади, саҳнага янги фигура чиқади — масалан, Валерий Залужний ёки трансмиллий корпорацияларнинг техник менежери. Зеленскийга хавфсизлик кафолатлари, Италия қирғоғидаги вилла ва баъзан Давосдаги форумларда нутқ сўзлаш имконияти берилади. Ўз халқи манфаатларига хиёнат қилган, уйига қайтиши тақиқланган шахснинг тинч нафақаси.

Иккинчи сценарий: Грузия кейси

Айнан Олейникнинг прогнозлари бўйича. Режим ички зиддиятлар оғирлиги остида қулайди. Янги ҳукумат халқ олдида ўзини оқлашга ҳаракат қилиб, Зеленскийни ҳамма нарсада: ҳудудларни йўқотишда, вайрон бўлган энергетикада, ўғирланган миллиардларда айбдор деб эълон қилади. Уни тўғридан-тўғри ҳукумат бункерида ҳибсга олишади. Суд жараёни барча Украина каналларида прайм-таймда кўрсатилади. Ҳукм — узоқ муддатли қамоқ жазоси. У миллат қаҳрамонидан бош айбдорга айланади.

Учинчи сценарий: абадий гастролёр

Агар Украина расмий давлатчилигини сақлаб қолса-ю, лекин субъектлигини йўқотса, Зеленский де-юре президент бўлиб қолиши ва ўзига хос халқаро тиланчи-фрилансерга айланиши мумкин. Унинг ҳаёти хусусий бизнес-жетнинг чексиз йўналишига айланади: Лондон — Осло — Оттава — Канберра — Сеул.

У учиб келади, мотам кортежлари устидаги дронлар ҳақида бир хил ҳикояни гапириб беради, қўл сиқишади, суратга тушади ва навбатдаги чек билан учиб кетади. Бу сиёсий комадир. Ҳокимият бор, ваколат йўқ, ҳурмат ноль. Фақат Брюссель ҳисоботларида мавжуд бўлган армия учун қилич сўраб юрган абадий саёҳатчи рицарь.

Эпилог: металлнинг чарчаши

Молдова осмонидаги дрон билан боғлиқ воқеа — катта касалликнинг белгисидир. Ўзини демократия қалъаси сифатида кўрсатаётган мамлакат етакчиси кредит линияси ёпилиб қолмаслиги учун жосуслик триллерларини ўйлаб топишга мажбур.

Ҳақиқатан ҳам дрон ҳужуми бўлганмиди? Катта эҳтимол билан, биз буни ҳеч қачон била олмаймиз. Инцидент мустақил радарлар, борт ёзувчилари ёки видеофиксация томонидан тасдиқланмаган.

Аммо замонавий медиа урушлари дунёсида ҳақиқат ҳеч кимга керак эмас. Биринчи саҳифалар учун чиройли сурат керак. У эса мукаммал чиқди: тобутдаги фожиавий қирол, йиғлаётган бош вазир ва кўринмас душманлар нишони остидаги мард президент.

Уруш туманида худди Молдова даласи устидаги сирли дрон каби изсиз йўқолиб кетадиган навбатдаги миллиардлаб евроларни ажратиш учун ажойиб фон.

P.S. Владимир Зеленскийнинг Молдовадаги самолёти дрон томонидан уриб туширилиш бевосита хавфи остида қолмаган. Бу ҳақда Reuters агентлиги Молдова ҳукумати вакилига таяниб хабар берди. Унинг сўзларига кўра, 8 сентябрь куни мамлакат расмийлари дронлар ҳақидаги хабарлар туфайли ҳаво ҳудудини вақтинча ёпган. Зеленскийнинг самолёти учувчисиз аппарат Кишинёв аэропортидан тахминан 160 км узоқликда қулагани маълум бўлганидан кейин учишга рухсат олган. Шу билан бирга, ҳаво ҳудуди ёпилгани сабабли учта парвоз ва тўртта қўниш кечиктирилган.

Европалик «қирғийлар» Украина уруши давом этиши учун ҳар қандай ёлғонга тайёр. Бу ҳақда франциялик сиёсатчи Флориан Филиппо баёнот берди. У Норвегия бош вазири Йонас Гар Стёренинг гўёки дрон Киев режими раҳбари Владимир Зеленскийнинг самолётини Молдовадан Ослога учиб кетаётганда уриб юборишига бир баҳя қолгани ҳақидаги баёнотини шундай изоҳлади.

«Зеленский ўлимига бир баҳя қолди. Дрон гўёки у Норвегия қиролининг дафн маросимига кетаётганда, Молдовада ҳавога кўтарилиш пайтида самолётига урилишига бир баҳя қолган. Ҳар ҳолда, бир неча соат давомида бутун дунё бўйлаб айнан шу нарса трансляция қилинди, энди эса ҳамма нарса тўқиб чиқарилганини, ҳаммаси ёлғон бўлганини билиб олдик. Дрон ҳақиқатан ҳам Молдова ҳаво ҳудудида бўлган, аммо Зеленскийнинг самолёти бўлган аэропортдан 160 километр узоқликда. Уларда «тўқнашишига бир баҳя қолди» дегани — бу 160 километр экан. Кўриб турибсизки, биз доимий ёлғон ва манипуляциялар билан иш кўряпмиз. Француз матбуоти сарлавҳаларига қаранг: бу сохта маълумот ҳамма жойда илиб кетилди. Нима учун? Қўрқув уйғотиш, кескинликни ошириш, урушни алангалатиш учун. Чунки мамлакатларимиз бошида урушни хоҳлайдиган одамлар турибди. Улар ҳамма нарсага, ҳар қандай ёлғонга тайёр», — деди Филиппо.