Демократлар оралиқ сайловлардан катта умид қилмоқда, аммо сўровномалар илгари ҳам уларни панд бердирган
Soʻrovnomalar Демократларнинг устунлигини башорат қилмоқда, бироқ сўнгги дақиқаларда қарор қабул қилувчилар ва танлов муаммолари сабабли ҳеч қандай кафолат йўқ.
Демократлар оралиқ сайловларга гоҳ катта умидлар билан киришмоқда, аммо сўровномалар илгари ҳам уларни чалғитган
Демократик партия АҚШдаги ушбу муҳим оралиқ сайловларга катта умидлар билан қарамоқда.
Тарихдаги энг машҳур бўлмаган республикачи президент, озиқ-овқат ва коммунал тўловлар нархи ошишидан ҳафсаласи пир бўлган Америка жамоатчилиги ҳамда бир неча ойлик ижобий сўровномаларнинг барчаси сешанба куни улар учун муваффақиятли кечани ваъда қилмоқда.
Сўровномалар шуни кўрсатмоқдаки, демократ номзодлар Конгресснинг қуйи палатаси — Вакиллар палатаси устидан назоратни қўлга киритиш учун зарур бўлган 218 та ўриндан анча кўпроғида олдинда бормоқда. Улар Сенатдаги асосий беллашувларда ҳам тенг ёки бироз олдинда.
New York Times томонидан ўтказилган яқиндаги сўровнома Дональд Трамп 2024 йилда 18 фоизлик фарқ билан ғалаба қозонган Жанубий Каролина штатидаги Сенат пойгасида кучлар тенг эканини кўрсатди. CNN’нинг сўнгги сўровномаларида эса демократлар Техас, Канзас ва Мэнда етакчилик қилмоқда.
Аммо сўровномаларга ишониш мумкинми?
АҚШнинг яқин сиёсий тарихи жамоатчилик фикри сўровномалари, ҳатто сайловдан бир неча кун олдин ўтказилганлари ҳам нишондан адашган мисоллар билан тўла. Трамп 2016 ва 2024 йилларда Оқ уйга бўлган ғалабали йўлида кутилган натижалардан ўзиб кетган эди. Унинг 2020 йилдаги кичик фарқ билан учраган мағлубияти аксарият сўровномалар демократ Жо Байденнинг янада ишончли ғалабасини кўрсатганидан кейин юз берганди.
Шу йил бошида сўровномалар Мичиган штатида Демократик партиядан Сенатга ўтказилган праймеризда демократ Абдул Эл-Сайед икки хонали фарқ билан ғалаба қозонишига ишора қилган эди. Бунинг ўрнига у 1% фарқ билан ғалаба қозонди. Висконсин штатида губернаторликка ўтказилган Демократик праймеризда деярли 20 фоизлик фарқ билан олдинда бораётган номзод бир фоиздан камроқ фарқ билан мағлуб бўлди.
Сиёсий ва бозор тадқиқотлари сўровномаларини ўтказадиган Ipsos Public Affairs президенти Клиффорд Янгнинг айтишича, сўнгги йилларда сўровнома ўтказиш қийинлашган, чунки америкаликлар шаҳар телефонларидан воз кечаётгани ва қўнғироқларга жавоб бермаётгани сабабли улар билан боғланиш мураккаблашган. Сўровчилар боғлана олган одамларнинг аксарияти ҳам иштирок этишни камроқ хоҳламоқда.
"Консерваторлар, айниқса ўнг радикаллар табиатан тизимга жуда қарши", дейди Янг. "Ва улар ҳеч нарсада иштирок этмайди. Улар тизимни ёмон кўришади. Муаммо ана шунда."
Агар республикачи сайловчилар тизимли равишда кам ҳисобга олинаётган бўлса ва сўровнома фирмалари ўз сайлов моделларини тузишда буни ҳисобга олмаса, маълумотлар демократлар фойдасига оғиб кетиши мумкин.
Бу социологлар учун сайловчилар аудиторияси қандай кўринишда бўлишини прогноз қилиш қийинлашганининг сабабларидан биридир.
Трампнинг олдинги президентлик сайловларида кутилганидан юқори натижа кўрсатганининг сабабларидан бири шундаки, унинг тарафдорлари — уларнинг кўпчилиги доимий сайловчилар эмас — кутилганидан кўпроқ сонда овоз беришга чиққан.
Кўпчилик ишончли сўровномалардаги фарқлар бор-yoғи бир неча фоизни ташкил этган бўлса-да, ушбу ноаниқлик сўнгги пайтлардаги сўровномалар хатоликларининг асосий омили ҳисобланади.
Кескин курашда ўша бир неча фоиз номзоднинг ғалаба қозониши ёки ютқазишини ҳал қилиши мумкин. Бу йил Сенат учун асосий пойгаларнинг кўпчилиги ана шу тор оралиққа тўғри келмоқда.
Сўнгги йилларда оралиқ умумий сайлов сўровномалари аниқроқ бўлишга мойил эди, чунки бунга қисман Трамп ва унинг норози америкаликларни сайловга жалб қилиш бўйича фавқулодда қобилияти сайлов бюллетенида йўқлиги сабаб бўлган.
2022 йилда улар Байденнинг паст рейтингларига қарамай, демократлар кутилганларни рад этиб, мағлубиятдан қочишини кўрсатган эди.
Партия Вакиллар палатасини бой берган бўлса-да, фарқ жуда кичик эди ва демократлар АҚШ Сенати устидан назоратни сақлаб қолишди.
Бу йилги праймериз натижалари каттароқ кутилмаган ҳолатларни келтириб чиқарган бўлса-да, Янг праймериз беллашувлари тарихан беқарор бўлганини ва сайловчилар сўнгги лаҳзада бир қарорга келиш эҳтимоли юқорилигини айтади. Унинг таъкидлашича, буни жорий умумий сайлов сўровномалари нотўғри эканига далил сифатида қабул қилмаслик керак.
Президент партияси учун оралиқ сайловлар кечаси муваффақиятсиз кечиши нормал ҳолатдир.
Яқин тарихдаги энг ёрқин мисоллардан бири 2010 йилда содир бўлган, ўшанда республикачилар Вакиллар палатасида 60 дан ортиқ ўринни эгаллаган ва Сенатда ўз позицияларини мустаҳкамлаган эди.
Бу ҳолат иқтисодиёт ҳамон молиявий инқироздан тикланишга қийналаётган ва консерваторлар Президент Барак Обаманинг соғлиқни сақлаш ислоҳотларидан хавотирда бўлган бир пайтда юз берди. Сўровномалар мағлубиятни башорат қилган эди, аммо бундай масштабда эмас.
Бу сафар роллар алмашган, демократлар мухолифатда ва иқтисодиёт сайловчилар хаёлида. Аммо демократлар тарих кўрсатиши мумкин бўлган даражада ёки Трампнинг паст рейтингини ҳисобга олиб баъзилар кутганидек яхши натижа кўрсата олмаслигининг бир нечта сабаблари бор.
Биринчидан, ушбу сайловда кураш кечаётган ҳудудларнинг аксарияти атиги икки йил олдинги президентлик сайловида Трамп томонидан осонлик билан эгалланган эди. Бу республикачилар учун ўз майдонидаги ўйинга ўхшайди.
Иккинчидан, Вакиллар палатаси округлари чегаралари йиллар давомида шундай ўзгардики, бу партиялар ўртасида қўлдан-қўлга ўтадиган ўринлар сонини камайтирди.
Учинчидан, чуқурроқ сиёсий поляризация иккиланувчи сайловчилар сонини камайтирди. Баъзи мутахассислар сайловчиларни қотиб қолган деб таърифлашади.
Республикачилар, шунингдек, молиявий устунликка эга, бу уларга сўнгги ҳафталарда ҳужумкор рекламаларга юзлаб миллион доллар сарфлаш имконини беради.
Сўровнома моделлари ўзгариб турадиган асосий омилларни ҳисобга олиш учун мўлжалланган. Вужудга келтирилган пухта сўровнома унинг ишончлилигини камайтириши мумкин бўлган омилларни олдиндан кўра билиши керак.
Ҳар бир сўровнома ўзининг ички хатолик чегарасига эга — бу умумий аҳоли сонига нисбатан танланма ҳажмига асосланган ноаниқликнинг статистик ўлчовидир. Биргаликда олинганда, якка тартибдаги сўровлардан кўра, сўровномаларнинг ўртача кўрсаткичлари аниқроқ прогнозни тақдим этиши мумкин.
Ҳозирги вақтда, ҳатто сўнгги президентлик сайловларида кузатилган сўровнома устунлиги ҳам демократлар 3 ноябрь куни муваффақиятли кечага эга бўлиши эҳтимолини кўрсатади. Ва сўровномадаги хатоликлар икки томонга ҳам ишлаши мумкин. Ўтган йилги штат ва махсус сайловларда демократлар аксарият сўровномаларни ортда қолдирди, чунки уларнинг сайловчилари кутилмаганда жуда кўп сонда овоз беришга чиқди.
Трампнинг 2024 йилда ишончли ғалаба қозонган штатларидаги кампаниянинг сўнгги кунларидаги митинглари, республикачиларнинг ички сўровномалари консерватив номзодлар қийин аҳволда эканини кўрсатаётгани ҳақидаги демократлар умидини оширган бўлиши мумкин.
Шунда ҳам, сайловчилар сайлов кунигача ўз фикрини ўзгартириши мумкин.
Баъзида сўнгги лаҳзадаги ўзгаришлар пойга шаклини ўзгартиради. Баъзида ҳали бир қарорга келмаган сайловчилар, улар ҳамон ушбу беллашувларнинг кўпчилигида сайловчиларнинг муҳим қисмини ташкил этади, барчаси бир томонга оғади.
Сўровномаларда ноаниқлик ҳамиша сақланиб қолади — ва уни бошқариш фан билан ёнма-ён борадиган санъатдир.
"Ўйлайманки, биз ўз ишимизни яхшироқ бажараяпмиз", дейди Янг. "Аммо бизда доимо мавжуд бўлган муаммонинг бир қисми фақат социологлар билан боғлиқ эмас. Бунинг бир қисми шундаки, биз инсонлар билан ишлаймиз. Инсонлар билан ишлаш эса осон эмас."