Демократлар Конгрессда ғалаба қозонса, бошлаши мумкин бўлган тўртта суриштирув

**Демократлар Конгрессда ғалаба қозонса, бошлаши мумкин бўлган тўртта суриштирув**

Демократлар Дональд Трамп ва Пит Ҳегсетнинг Эрон урушини олиб бориши бўйича суриштирувлар очишга тайёр эканликларини билдиришди.

АҚШ Конгрессидаги демократлар келаси ҳафтада бўлиб ўтадиган оралиқ сайловларда Вакиллар палатаси ёки Сенатда кўпчиликни қўлга киритсалар, ўз ваколатларидан қандай фойдаланишларини ҳозирданоқ режалаштиришмоқда.

Ғалаба қозониш ҳали аниқ бўлмаса-да, палаталардан бирида назоратни қўлга олиш партияга чақирув қоғозлари (субпоена) чиқариш ваколатини ҳамда келаси йил бошида суриштирувларни бошлаш учун қўшимча молиялаштиришни беради.

Демократлар Трамп маъмуриятининг юқори лавозимли расмийларини ва эҳтимол, президентнинг ўзини текшириш масаласини кўриб чиқмоқдалар. Музокаралардан хабардор манбаларга кўра, ходимлар мумкин бўлган суриштирувлар ва гувоҳлар рўйхатини тузишни бошлаган.

Партия 3 ноябрда ғалаба қозонса, демократларнинг нишонлари бўлиши мумкин бўлган айрим йўналишлар қуйида келтирилади.

Демократлар Трамп оиласининг кенг тарқалган бизнес империяси билан боғлиқ фойдали келишувлар ҳар қандай суриштирувнинг дастлабки мавзуларидан бири бўлишини очиқ-ошикор қилишди.

«Биз [Америка] солиқ тўловчиларининг пуллари оқилона ишлатилаётганига ҳамда коррупция туфайли ўғирланмаётганига ёки чўнтакка урилмаётганига ишонч ҳосил қилишни хоҳлаймиз», — деди Вакиллар палатасининг Назорат қўмитаси аъзоси, Виржиния штатидан демократ вакил Суҳас Субраманям BBC’га.

Синчковлик билан текширилиши мумкин бўлган соҳалар маъмурият ва корпоратив манфаатлар — айниқса криптовалюта компаниялари — ўртасидаги алоқаларни, шунингдек, президентнинг куёви Жаред Кушнернинг хориждаги бизнес битимларини ўз ичига олади.

Бошқа мумкин бўлган мавзулар орасида Қатар томонидан Air Force One (Президент самолёти) сифатида хизмат қилиш учун ҳадя қилинган 400 миллион долларлик (301 миллион фунт стерлинг) самолёт ва Трамп оиласига алоқадор компанияларга берилган кўп миллион долларлик мудофаа шартномалари бор.

«Мени ҳайратда қолдирган нарса шундаки, нафақат ушбу маъмурият, кабинет мулозимлари ва ҳатто президент ҳамда унинг оиласи коррупция ва ўз манфаатини кўзлаш билан шуғулланган, балки улар буни жуда бесобит ва очиқчасига қилишган», — деди Субраманям.

Оқ уй ножўя ҳаракатлар ҳақидаги ҳар қандай айбловларни қайта-қайта рад этди.

«Президент Трамп Республикачиларнинг Конгрессдаги кўпчилигини сақлаб қалишга ва оилалар учун харажатларни камайтириш борасида эришган ютуқларини икки баравар оширишга эътибор қаратмоқда», — деди Оқ уй матбуот котиби Оливия Уэйлс.

«Демократларнинг Америка халқи ҳаётини яхшилаш бўйича ҳеч қандай кун тартиби йўқ, фақат халақит бериш ва Президент Трампнинг оқилона кун тартибини асоссиз нишонга олиш режалари бор», — дея қўшимча қилди у.

Оқ уй расмийси маъмурият Конгрессни ким назорат қилишидан қатъи назар, назорат сўровларига жавоб беришга «ҳамиша тайёр» эканини айтди.

Демократ қонуншунослар Мудофаа вазири Пит Ҳегсетнинг февраль ойида бошланган Эрон билан урушни олиб боришдаги ҳаракатларини — шу жумладан тинч аҳоли орасидаги талафотлар сони, ўқ-дорилар танқислиги, харажатлар ҳамда қўшинлар ва объектлар ёмон тайёрланганлиги ҳақидаги айбловларни ўрганишга ваъда беришди.

Муҳокамалардан хабардор манбага кўра, бошқа мумкин бўлган мавзулар маъмуриятнинг АҚШга гиёҳванд моддалар кириб келишининг олдини олишга қаратилган деб таъкидлаётган Кариб денгизидаги катерларга берилган зарбаларни ўз ичига олиши мумкин.

Апрель ойида Вакиллар палатасининг бир гуруҳ демократлари Ҳегсетга қарши камдан-кам учрайдиган импичмент моддаларини киритишди. Улар Эрондаги урушга ишора қилиб, уни «оғир жиноятлар ва ножўя хатти-ҳаракатлар»да айблашди.

Импичмент учун Вакиллар палатасида оддий кўпчилик овоз кифоя қилади, аммо айбдор деб топиш ва лавозимидан озод этиш учун Сенатдаги овозларнинг мутлақ кўпчилиги (мумкин бўлган овозларнинг икки учдан бир қисми) талаб қилинади. Ҳали ҳеч бир кабинет мулозими бу каби усулда лавозимидан озод этилмаган.

Баъзи экспертларнинг фикрича, конгрессдаги эшитувлар келтириб чиқарган салбий шов-шув охир-оқибат Ҳегсетнинг ишдан бўшатилишига ёки истеъфога чиқишига олиб келиши мумкин.

«[Агар] бу Оқ уй учун ёмон кўринса ва уларнинг оммавий ахборот воситаларидаги эътиборига халақит берса, Президент Трамп ушбу мулозимларни четлатиши мумкин, чунки у бундай ёмон матбуотни хоҳламайди», — деди Вашингтондаги Америка университетининг сиёсатшунослик профессори ва президентлик бўйича эксперт Дэвид Миллер. «Муайян маънода бу Демократлар учун ғалаба бўлиши мумкин».

Жорж Буш даврида Оқ уйнинг этика бўйича собиқ бош юристи бўлган Ричард Пайнтер BBC’га урушни бошлаш қарори ўрганилиши кераклигини айтди.

«Энг катта муаммо шунда: бу уруш ҳеч қачон Қўшма Штатлар Конгресси томонидан ваколатланмаган ва мудофаа вазири ким бўлишидан қатъи назар, менга барибир», — деди у.

«Конституцияда Конгресс уруш эълон қилиши айтилган», деди у ва қонуншунослар саволларга жавоб бериш учун «бу одамларни чақиришлари» кераклигини таъкидлади.

Пентагон матбуот котиби Кингсли Уилсон ўз баёнотида Ҳегсетнинг фаолиятини ҳимоя қилиб, уни «бюрократияни қисқартирган, инновацияларни рағбатлантирган ва ҳарбий хизматчиларимиз учун натижа кўрсатган» «ислоҳотчи етакчи» деб таърифлади.

Маъмуриятнинг мудофаа вазирлиги учун афзал кўрган номидан фойдаланиб, «Барча ўлчанадиган кўрсаткичлар бўйича, Уруш вазирлиги Вазир Ҳегсет раҳбарлигида аввалгига қараганда яхшироқ», деди у.

Қатар томонидан Air Force One сифатида хизмат қилиш учун ҳадя қилинган самолёт ҳам Демократлар суриштирувининг диққат марказида бўлиши мумкин.

Юқори лавозимли демократлар — шу жумладан, агар партия палатани қайтариб олса, Вакиллар палатасининг Назорат қўмитасига раҳбарлик қилиш учун танланган калифорниялик демократ Роберт Гарсия — иммиграция назоратини Конгресснинг мумкин бўлган суриштирувлари учун асосий устувор йўналиш сифатида белгиладилар.

Улар бутун мамлакат бўйлаб иммиграция рейдлари пайтида Иммиграция ва божхона назорати (ICE) агентлари томонидан содир этилган ножўя хатти-ҳаракатлар ҳақидаги айбловларни ўрганиши мумкин.

Аммо бундай суриштирувлар қийин ва сиёсий жиҳатдан нозик бўлиши мумкин.

2024 йилда Трамп ҳужжатсиз мигрантларни оммавий депортация қилиш ваъдаси билан сайлов кампаниясини олиб борди — бу хабар унинг кўплаб тарафдорларига маъқул келди.

Бироқ, сўнгги сўровномалар шуни кўрсатадики, кўплаб америкаликлар, шу жумладан ўша сайловда Трампга овоз берган баъзи кишилар ҳам, ICE жорий йилда АҚШ шаҳарларида қўллаган баъзи тактикалардан хавотирда.

Бу шуни англатадики, Демократлар ICE тактикасига қарши чиқиш ва кенгроқ иммиграция хавотирларини эътиборсиз қолдираётгандай туюлиш ўртасида эҳтиёткорлик билан ҳаракат қилишлари керак бўлади, деди Пайнтер BBC’га.

Демократлар Трампга учинчи марта импичмент эълон қилишга уриниш бўйича иккига бўлинган.

Баъзилар, жумладан Вакиллар палатаси аъзоси Александрия Окасио-Кортес, Эрон билан ваколатланмаган уруш ва бошқа тахмин қилинаётган импичментга лойиқ хатти-ҳаракатларни кўрсатиб, импичментни қўллаб-қувватладилар.

Бошқалар эса эҳтиёткорроқ стратегияга чақириб, ҳар қандай импичмент Сенатнинг Трампни — ножўя ҳаракатларни қайта-қайта рад этган — лавозимидан озод қилиш учун овоз беришига олиб келиши даргумон эканини айтмоқдалар.

Партиянинг импичмент жараёнини бошлаш учун асослар бўйича бир қарорга келиши мумкинлиги ҳам ноаниқ.

«Агар хоҳласам, нима хоҳласам қила оламан», — деди Трамп октябрь ойида Овал кабинетида журналистларга ва у ўз биринчи муддатидаги импичмент уринишларини ва кейинги жиноий ишларни «жуда ноқонуний нарсалар» деб билишини қўшимча қилди.

Вакиллар палатасининг Назорат қўмитасининг республикачи раиси Жеймс Комер июнь ойида Washington Sun янгиликлар нашрига демократлар «бир хил усулдан бошқасини билмайдиганлар» эканини ва улар «Трампнинг ортидан тушишда давом этишини» айтди.

Демократлар учун ҳар қандай суриштирув сезиларли натижа беришига ҳеч қандай кафолат йўқ.

Аммо Субраманям уларнинг ҳаракатлари барибир сигнал юборишини айтди.

«Агар биз жамоатчилик фикридан қўрққанимиз учун, ёки бу муваффақиятли бўлишига ишонмаганимиз учун, ёки улар бизга тўсқинлик қилгани учун ҳеч нарса қилмасак, бу ёмон бўлади», — деди у. «Нафақат кейинги икки йил учун, балки кейинги 20 йил учун ҳам».