Демократ сенатор Мисрда матбуотга қарши қатағонларда Трампнинг ҳарбий ёрдам бўйича қарорини айблади

**Демократ сенатор Мисрда матбуотга бўлган тазйиқда Трампнинг ҳарбий ёрдам бўйича қарорини айблади**

Етакчи демократ сенатор Мисрда мустақил журналистикага нисбатан бошланган тазйиқлар Трамп маъмуриятининг ушбу мамлакатга бериладиган АҚШ ҳарбий ёрдамидан инсон ҳуқуқлари шартларини олиб ташлаш ҳақидаги қарори билан боғлиқлигини айтди.

Сенатнинг Ташқи алоқалар қўмитаси аъзоси Крис Мерфи АҚШ ҳукумати 300 миллион доллардан ортиқ мудофаа ёрдами билан боғлиқ чекловларни бекор қилганидан сўнг Миср халқини «ташлаб қўйганликда» айблади.

Ўтган ой давомида Мисрда ҳануз фаолият юритаётган кам сонли мустақил оммавий ахборот воситаларидан иккитасининг журналистлари ҳибсга олинди. Бу мамлакатда газеталар ва телеканаллар расмийлар томонидан қаттиқ назорат қилинади.

АҚШ Давлат департаменти BBC’га сентябрь ойида Мисрга бериладиган ҳарбий ёрдамнинг бир қисми бўйича шартлар бекор қилинганини, бунга мамлакатнинг «АҚШ миллий хавфсизлик манфаатлари учун муҳимлиги» сабаб бўлганини билдирди.

Вашингтондаги Яқин Шарқ институтида (MEI) бу ҳафта чиқиш қилган Мерфи ушбу икки воқеа бир-бири билан боғлиқлигига ҳеч қандай шубҳаси йўқлигини айтди.

«Маблағ ажратилган заҳоти тазйиқлар мутлақ ҳалокатли тарзда бошланди», деди у.

Сешанба куни Қоҳира суди Amnesty International ташкилоти «матбуот эркинлигига берилган ҳалокатли зарба» деб таърифлаган қарорида Madr Masa янгиликлар веб-сайтини ёпишни ва унинг бош муҳаррири Лина Аталлаҳни жаримага тортишни буюрди.

Шу ой бошида расмийлар Matsda2sh мустақил фактларни текшириш платформасининг олти нафар журналистини ҳибсга олди ва уларни тақиқланган «Мусулмон биродарлар» ташкилотига аъзоликда айблади.

Мисрнинг Вашингтондаги элчихонаси изоҳ бериш сўровига жавоб бермади.

Президент Абдулфаттоҳ аш-Сиси ҳукумати даврида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ташкилотлар томонидан қийноқлар ва мажбурий ғойиб бўлишларни ўз ичига олган кенг кўламли ҳуқуқбузарликлар сифатида таърифланган ҳолатларга қарамай, Қоҳира АҚШнинг минтақадаги яқин ҳамкори бўлиб қолмоқда.

Сиси Мисрда сиёсий маҳбуслар борлигини инкор этади. У шунингдек барқарорлик ва хавфсизлик энг устувор вазифа эканини таъкидлаб, расмийлар иш ўринлари ва уй-жой каби асосий эҳтиёжларни таъминлашга ҳаракат қилиш орқали ҳуқуқларни кенгайтирганини қўшимча қилган.

Вашингтон Мисрга йилига 1,3 миллиард фунт стерлинг (1,73 миллиард доллар) ажратади, бу эса уни дунёда АҚШ ҳарбий ёрдамини олувчи энг йирик мамлакатлардан бирига айлантиради.

АҚШ қонунчилиги Мисрнинг демократия ва инсон ҳуқуқлари талабларига жавоб бериши шарти билан ушбу молиялаштиришнинг 320 миллион фунт стерлинггача бўлган қисмини ушлаб қолишга рухсат беради. Бироқ маъмурият миллий хавфсизлик нуқтаи назаридан ушбу чекловларни бекор қилиши мумкин.

Бир нечта Конгресс қўмиталарига юборилган хатга кўра, сентябрь ойида Давлат котиби Марко Рубио АҚШнинг Эрон билан уруши бошланганидан бери Мисрнинг тутган ўрнини инобатга олиб, 320 миллион долларлик ҳарбий ёрдам бўйича инсон ҳуқуқлари шартларини бекор қилди. Миср АҚШ ва Эрон ўртасидаги музокараларда ёрдам берган эди.

Имтиёз ваколатидан фойдаланиш АҚШ-Миср муносабатлари учун, «айниқса Мисрнинг «Epic Fury» операциясидан кейинги фойдали ролини инобатга олганда жуда муҳим» эди, дейилади Reuters кўриб чиққан ва Рубио имзоси қўйилган 4 сентябрдаги меморандумда.

Журналистларнинг шу ойдаги ҳибсга олиниши фонида ушбу қарор ҳақида BBC сўраганда, Давлат департаменти чекловларнинг бекор қилиниши «Мисрнинг АҚШ миллий хавфсизлик манфаатлари учун муҳимлиги, Мисрнинг Қўшма Штатларга кўрсатаётган муайян хавфсизлик ҳамкорлиги ва минтақавий хавфсизлик муаммоларини ҳал қилиш учун ушбу ҳамкорликни сақлаб қалиш зарурати билан боғлиқ» эканини айтди.

У Қоҳира билан «кенг кўламли масалалар» бўйича мулоқотни давом эттираётганини, аммо «шахсий дипломатик суҳбатларга изоҳ бермаслигини» қўшимча қилди.

Рубионинг бу ҳаракати 2024 йилда Байден маъмурияти томонидан қилинган шунга ўхшаш қадамдан сўнг юз берди, ўшанда ўша пайтдаги Давлат котиби Энтони Блинкен АҚШ Ғазодаги урушда Исроиллик ва Ҳамас ўртасида воситачилик қилишда Қоҳиранинг ёрдамини сўраганида Мисрга пўлат ҳарбий ёрдам ажратилиши учун инсон ҳуқуқлари шартларини бекор қилган эди.

2024 йилгача Байден даврида АҚШ Мисрдаги инсон ҳуқуқлари аҳволи сабабли йиллик ҳарбий ажратмаларнинг бир қисмини ушлаб қолган эди.

Конгресснинг Яқин Шарқ ва терроризмга қарши кураш бўйича қўмитасига раислик қилувчи Мерфи ушбу масалада ҳам Байден, ҳам Трамп маъмуриятларини танқид қилганини айтди.

«Мисрда сиёсий эркинликнинг қандайдир заиф асорати қолган бўлса, у битта бевосита сабабга кўра йўқолди: Қўшма Штатлар ҳукумати Миср халқини ташлаб қўйди ва молиялаштиришимизга қўйилган барча шартларни олиб ташлашга қарор қилди», деди Мерфи MEI’да.

«Мисрда ҳақиқий, мазмунли сиёсий мухолифатнинг қайта тикланишига бўлган ҳар қандай умид ушбу қарор билан барбод бўлди», дея қўшимча қилди у.

АҚШнинг Қоҳирага ҳарбий ёрдами 1978 йилдаги Кэмп-Дэвид келишувлари ва ундан сўнг Миср ва Исроил ўртасида тузилган тинчлик шартномасидан кейин бошланган. Келаётган маъмуриятлар аҳолиси энг кўп бўлган ушбу араб мамлакатини АҚШнинг минтақадаги муҳим иттифоқчиси деб билади.

Вашингтонда жойлашган Яқин Шарқ сиёсати бўйича Таҳрир институти директори ўринбосари Тимоти Э Калдаснинг сўзларига кўра, Лина Аталлаҳнинг айбдор деб топилиши ва Madr Masr’нинг ёпилиши Мисрда матбуот эркинликларини бостиришда муқаддам кузатилмаган эскалациядан далолат беради.

Унинг айтишича, АҚШ ҳам, Европа Иттифоқи ҳам Миср билан стратегик алоқаларини мамлакатдаги инсон ҳуқуқлари ва қонун устуворлигидан юқори қўйиб келмоқда.

«Бу Миср расмийларида жазосиз қолиш ҳиссини шакллантирмоқда ва биз бунинг оқибатларини кўриб турибмиз», деди у BBC’га.

«Миср Атлантиканинг иккала томонидан ҳам инсон ҳуқуқлари ва қонун устуворлиги эндиликда устувор вазифа эмаслиги ҳақида сигналлар олмоқда ва улар бунинг чегараларини синаб кўришмоқда».

У қўшимча қилди: «Уларнинг янада қатъий қаршиликка учрамаётгани нотўғри сигнални янада мустаҳкамлайди».