Сиёсат

Декларация имзолангандан кейин Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги стратегик шериклик қандай ривожланмоқда

Озарбайжон Президенти Илҳом Алиевнинг Ўзбекистонга ташрифи арафасида “Газета” 2022-йилда Стратегик шерикликни чуқурлаштириш тўғрисидаги декларация имзоланганидан бери икки мамлакат ўртасидаги муносабатларнинг ривожланишига умумий нуқтаи назар тайёрлади.

**Декларация имзоланганидан бери О'збекистон ва Озарбайжон о'ртасидаги стратегик шерикликнинг ривожланиши**

О'збекистон ва Озарбайжон 1995-йил 2-октабрда дипломатик муносабатлар о'рнатдилар. 1996-йилда Озарбайжон о'з элчихонасини Тошкентда, 1998-йил май ойида эса Бокуда О'збекистон элчихонаси очилди. Шунингдек, 1996-йилда Президентлар Ислом Каримов ва Ҳайдар Алиев До'стлик ва ҳамкорлик шартномасини имзоладилар.

Муносабатлар ривожланишидаги муҳим босқичлар 2022-йил июн ойида Стратегик шерикликни чуқурлаштириш ва ҳар томонлама ҳамкорликни кенгайтириш то'г'рисидаги декларация ва 2024-йил август ойида Иттифоқчилик муносабатлари то'г'рисидаги шартнома имзоланиши бо'лди. Газета илгари мамлакатлар о'ртасидаги муносабатларнинг ривожланишига умумий нуқтаи назарни э'лон қилган эди.

Илҳом Алиевнинг О'збекистонга давлат ташрифи арафасида Стратегик шерикликни чуқурлаштириш ва ҳар томонлама ҳамкорликни кенгайтириш то'г'рисидаги декларация имзоланганидан бери мамлакатлар о'ртасидаги ҳамкорликнинг ривожланиши, шунингдек, о'заро муносабатларнинг энг муваффақиятли соҳалари ҳақида умумий ма'лумот тайёрланди.

**Савдо-иқтисодий ҳамкорлик**

О'збекистон ва Озарбайжон о'заро савдони божхона то'ловларидан озод қилган эркин савдо режимидан фойдаланадилар. Со'нгги йилларда савдо тез о'сишни ко'рсатди. Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази (СЕРР) ма'лумотларига ко'ра, 2017 ва 2025 йиллар оралиг'ида о'заро савдо ҳажми 9,5 бараварга ошиб, 32,5 миллион доллардан 307,3 миллион долларга етди.

2022-йилда декларация имзоланган пайтда савдо айланмаси тахминан 182 миллион долларга баҳоланган эди. 2024-йил охирига келиб бу ко'рсаткич 252 миллион долларга етди ва 2025-йилда 300 миллион доллардан ошди. О'сиш 2026-йилда тезлашди: биринчи чоракда савдо айланмаси 80,1 миллион долларга етди, бу о'тган йилнинг шу даврига нисбатан 42,5% га ошган.

О'збекистоннинг товарлар экспорти импортидан тахминан уч баравар ко'п: 227,3 миллион доллар ва 80 миллион доллар. 2025-йилда Ўзбекистон экспортининг асосий қисмини саноат товарлари (63,4 миллион доллар) ташкил этди, ундан кейин машина ва транспорт ускуналари (49,3 миллион доллар), озиқ-овқат маҳсулотлари (36,3 миллион доллар), ичимликлар ва тамаки (34,3 миллион доллар) келади. Хизматлар 22,5 миллион доллар, тайёр маҳсулотлар (11 миллион доллар) ва кимёвий маҳсулотлар (5,1 миллион доллар) ни ташкил этди.

Озарбайжондан импорт камроқ диверсификацияланган. 80 миллион долларнинг ярмидан кўпи (43,2 миллион доллар ёки 54%) озиқ-овқат маҳсулотлари эди. Улардан кейин саноат товарлари (17,4 миллион доллар), машина ва ускуналар (5,8 миллион доллар), кимёвий маҳсулотлар (5,4 миллион доллар) ва хизматлар (4,3 миллион доллар) келди.

2025-йил июн ойида бўлиб ўтган ҳукуматлараро комиссия йиғилишида томонлар 2030-йилга келиб савдо айланмасини 1 миллиард долларга етказиш мақсадини қўйдилар. Бунга савдо ҳажмини ошириш, ўзаро инвестициялар ва саноат кооперацияси лойиҳаларини кўпайтириш орқали эришиш режалаштирилган.

**Инвестиция ҳамкорлиги**

Иқтисодий тадқиқотлар ва ривожланиш маркази (ИТТ) ма'лумотларига ко'ра, 2017-йилда Озарбайжоннинг О'збекистон иқтисодиётига инвестициялари ҳажми атиги 100 000 долларни ташкил этган бо'лса, 2025-йил охирига келиб бу ко'рсаткич 173,7 миллион долларга етди. О'збекистонда Озарбайжон капитали иштирокидаги корхоналар сони 2017-йилдаги 71 тадан 460 тагача ко'пайди. Улар асосан қурилиш, ишлаб чиқариш ва қишлоқ хо'жалиги соҳаларида фаолият юритадилар.

2023-йил июл ойида 500 миллион долларлик устав капитали билан ташкил этилган Озарбайжон-О'збекистон инвестиция компанияси (О'О'К) икки томонлама инвестиция ҳамкорлигининг асосий институтига айланди. Компаниянинг устувор ё'налишлари қайта ишлаш саноати, сог'лиқни сақлаш, та'лим, логистика, молиявий технологиялар ва энергетикадир.

О'збекистон Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигининг ма'лумотларига ко'ра, 2025-йил о'рталарига келиб, О'ОК 360 миллион доллардан ортиқ қийматдаги 15 та лойиҳани молиялаштирган. Компаниянинг инвестиция портфели 2026-йил о'рталарига келиб 144 миллион долларга етди. АУИСнинг режалаштирилган лойиҳалари қаторига Янги Тошкентда халқаро мактаб қуриш, Тошкентдаги Америка Технология Университетини қо'ллаб-қувватлаш ва Озарбайжонда автомобил заводини яратишда иштирок этиш киради.

Озарбайжоннинг О'збекистондаги энг йирик лойиҳаси Чорвоқ сув омбори бо'йида жойлашган Агаларов Девелопмент томонидан бошқариладиган барча мавсумий Сеа Бреезе Узбекистан курорти бо'лиши кутилмоқда. 2024-йилда компания бош директори Эмин Агаларов лойиҳани Шавкат Мирзиёевга тақдим этди, о'ша пайтда унинг қиймати 10 миллиард долларга баҳоланган эди. Лойиҳа ҳозирда дастлабки босқичда. 2025-йил июн ойида томонлар лойиҳани амалга ошириш бо'йича келишув имзоладилар, бу ҳозирда 5 миллиард долларга баҳоланмоқда ва бу уни О'збекистон туризм саноатидаги энг йирик хусусий инвестицияга айлантиради.

Қурилишнинг Чорвоқ экотизими ва сув та'минотига та'сири ҳақидаги жамоатчилик муҳокамаси ижтимоий тармоқларда фаол бо'лди. Расмийлар инвестор учун "қат'ий шартлар" қо'йганликларини айтишди: агар сув омборига сув оқизилса, қурилиш то'хтатилади, шартнома бекор қилинади ва ер тортиб олинади. Январ ойида Бо'стонлиқ туманида жамоатчилик муҳокамалари бо'либ о'тди ва апрел ойида экологик баҳолаш лойиҳанинг биринчи босқичини тасдиқлади, бу эса ба'зи о'згартиришларни талаб қилди.

2024-йил сентабр ойида шу компания Тошкент марказида қиймати 133 миллион доллар бо'лган 750 та квартирадан иборат премиум турар-жой мажмуаси Агаларов Ресиденсе қурилишини бошлади.

2024-йил август ойида О'збекистон ва Озарбайжон то'қимачилик саноатида еттита қо'шма лойиҳани бошлашга келишиб олдилар, улардан энг каттаси Евлах туманидаги Глобал Техтиле пахта ва то'қимачилик кластери бо'либ, унинг қиймати 104 миллион долларни ташкил этади. Озарбайжоннинг Азершекер компанияси билан ҳамкорликда амалга оширилган лойиҳа пахта етиштиришдан тортиб тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришгача бо'лган даврни о'з ичига олади. Лойиҳа дастлаб 2026-йил о'рталарида якунланиши режалаштирилган эди.

Томонлар келажакда лойиҳалар ко'ламини кенгайтиришни режалаштирмоқдалар. 2026-йил июл ойида Озарбайжоннинг янги элчисининг ишонч ёрлиқларини қабул қилиб, Шавкат Мирзиёев икки мамлакатнинг қо'шма инвестиция портфели яқин келажакда 10 миллиард долларга етиши кутилаётганини айтди.

**Энергетика**

О'збекистон ва Озарбайжон о'ртасидаги энг йирик қо'шма лойиҳа Қорақалпог'истондаги Устюрт платосида нефт ва газ қидирув ишларидир. 2025-йил июл ойида Озарбайжон давлат нефт компанияси СОСАР томонлар маҳсулот тақсимоти то'г'рисидаги битимни имзолаганида биринчи марта О'збекистоннинг ишлаб чиқариш секторига кирди. Лойиҳага инвестициялар 2 миллиард долларгача баҳоланмоқда ва Устюрт платосининг ер ости бойликларида, дастлабки ҳисоб-китобларга ко'ра, 100 миллион тоннагача нефт ва 35 миллиард кубометр газ бо'лиши мумкин.

2026-йил май ойида Британиянинг БП компанияси лойиҳага қо'шилди ва ҳамкорларидан 40% улушни сотиб олди, аммо СОСАР лойиҳа оператори бо'либ қолмоқда. Платода сейсмик қидирув ишлари аллақачон бошланган. "О'збекнефтегаз" агар муваффақиятли бо'лса, О'збекистон нефт маҳсулотлари импортини бутунлай ё'қ қила олишини ма'лум қилди.

Томонлар электр энергияси соҳасида ҳам ҳамкорлик қилмоқдалар. 2024-йил ноябр ойида Бокуда бо'либ о'тган БМТнинг иқлим о'згариши бо'йича конференсиясида О'збекистон, Қозог'истон ва Озарбайжон президентлари "яшил энергия ё'лаги" то'г'рисида битим имзоладилар. Ҳужжатга ко'ра, Марказий Осиё мамлакатлари қуёш ва шамол электр стансиялари томонидан ишлаб чиқарилган электр энергиясини Озарбайжон орқали Европага етказиб беришни режалаштирмоқда.

Лойиҳанинг о'зи ҳозирда тайёргарлик босқичида: уч давлат қо'шма корхона ташкил этишди ва техник-иқтисодий асослашни ишлаб чиқмоқдалар, кейинги босқичларда эса электр узатиш линиялари қурилиши режалаштирилган.

**Транспорт ва логистика**

О'рта ё'лак (Транскаспий ё'налиши) Марказий Осиё мамлакатлари о'ртасидаги транспорт ва логистика ҳамкорлигининг асосий ё'налиши ҳисобланади. У Марказий Осиёдан Туркия ва Европага Каспий денгизи, Озарбайжон ва Грузия орқали юк ташийди. О'збекистон юклари Қозог'истон ва Туркманистон портлари орқали Каспий денгизига етиб боради. Шунинг учун О'збекистон мамлакатни қо'шнилари орқали транспорт ё'лагига интеграция қилувчи уланиш лойиҳаларидан манфаатдор. О'збекистон ва Хитойни Қирг'изистон орқали бог'лайдиган янги темир ё'л қурилиши 2024 йил охирида бошланган.

Бундан ташқари, Хитой-Қирг'изистон-О'збекистон-Туркманистон-Озарбайжон-Туркия мултимодал ё'налиши (САССА+) фаолият юритмоқда. 2025 йилда ушбу ё'налиш бо'йлаб 6720 дан ортиқ контейнер юклари ташилди, бу о'тган йилга нисбатан 47% га ко'п. Ушбу ё'налиш учун 2026-йил учун имтиёзли тарифлар белгиланди ва юк ташиш ҳажмининг янада ошиши кутилмоқда.

О'збекистон Транспорт вазирлиги ма'лумотларига ко'ра, О'збекистон ва Озарбайжон о'ртасидаги икки томонлама юк ташиш ҳажми 2024-йилда 100 000 тоннадан ошди, бу 2023-йилга нисбатан 5% га ко'п. Транзит юк ташишлар сезиларли даражада юқори: 2024-йилда О'рта ё'лак доирасида Боку портидан 1 миллион тоннадан ортиқ о'збек юки о'тди, бу о'тган йилга нисбатан 26% га ко'п. Ва 2026-йилда 1,5 миллион тоннагача о'сиш прогноз қилинмоқда.

Юкларни расмийлаштиришнинг о'зи ҳам соддалаштирилмоқда: икки мамлакат о'ртасидаги божхона транзити Э-ТИР электрон тизимига о'тказилди, чегараларни расмийлаштириш тезлаштирилди ва автомобил транспортида иккала томон ҳам қог'оз рухсатномалардан воз кечиб, Э-ПЕРМИТ электрон тизимига о'тмоқда.

2024-йилда Қирғизистон, Ўзбекистон, Туркманистон, Озарбайжон, Грузия, Туркия ва Тожикистон темир йўл маъмуриятларининг кўп томонлама учрашувидан сўнг, Евросиё транспорт йўналиши ассоциацияси ташкил этилди – бу юк ташишни тезлаштириш ва йўналишдаги тўсиқларни тезда бартараф этиш учун мўлжалланган доимий платформа. 2026-йил феврал ойида Ўзбекистон, Озарбайжон ва Грузия темир йўллари Тошкентда Транскаспий йўналишини биргаликда ривожлантиришга қаратилган ҳамкорлик шартномасини имзоладилар.

Гуманитар ҳамкорлик

2021-йилда Ўзбекистон Қорабоғни тиклашга ёрдам беришга тайёрлигини эълон қилди. Ўша пайтда Шавкат Мирзиёев мамлакат минтақадаги ёдгорликлар, маданий жойлар ва таълим муассасаларини тиклашга ҳисса қўшишини айтди.

2023-йил август ойида Ўзбекистоннинг Озарбайжондаги йирик гуманитар лойиҳаси бошланди: Шавкат Мирзиёев ва Илҳом Алиев биргаликда Фузулида Ўзбекистон маблағлари ҳисобидан қурилган 960 ўқувчига мўлжалланган Мирзо Улуғбек ўрта мактабини очишди. Мактаб 100 ўқувчи билан бошланган; бугунги кунда у тахминан 650 бола таҳсил олади.

Озарбайжоннинг мавжудлиги тахминан 40 000 озарбайжонлик яшайдиган ва Ҳайдар Алиев номидаги маданият маркази фаолият юритадиган Тошкентда ҳам сезилади. 2022-йил июн ойида, Илҳом Алиевнинг декларация имзоланиши билан якунланган давлат ташрифининг биринчи кунида, президентлар пойтахт марказида Ҳайдар Алиев номидаги ко'ча ва майдонни очдилар, ёдгорлик барельефлари билан то'лдирилди.

2025-йил ёзида икки мамлакат президентлари Бокудаги "О'збекистон" тематик бог'ининг дизайнини тақдим этдилар. Тахминан 80 миллион долларга тушган бог' "О'збекистон ко'згуси" сифатида тасаввур қилинган ва йилига 800 000 ташриф буюрувчини қабул қилишга мо'лжалланган.

xabarchi’да cookie файллари

Тил ва мавзу танловингизни эслаб қолиш ҳамда ҳозир сайтни нечта одам ўқиётганини санаш учун cookie файлларидан фойдаланамиз — бу ҳисоб аноним, фақат браузерингиз очиқ турганда сақланади ва на сиз билан, на бошқа ташриф билан боғланмайди. Рухсатингиз билан сайт қандай ўқилишини ҳам ўлчаймиз: Microsoft Clarity саҳифа кўришлари ва улардаги ҳаракатларни ёзиб боради, ўз ҳисобимиз эса қайтган ўқувчиларни санайди. Сизни ташрифлар орасида танийдиган ҳеч нарса сиз қабул қилмагунингизча ўлчанмайди.