Давомий филм билан дебют
1970-йиллардан 1990-йилларга қадар таниқли тошкентлик журналист Александр Тюриков биз билан 1988-йилда "Ўзбекфилм" студияси томонидан чиқарилган "Бўрилар" филмини яратишда иштирок этгани ҳақидаги хотиралари билан ўртоқлашди.
Дебют филми ва унинг оқибатлари
1970-1990-йилларда ишлаган таниқли тошкентлик журналист Александр Тюриков 1988-йилда "О'збекфилм" томонидан чиқарилган "Бо'рилар" филмини суратга олишдаги иштироки ҳақидаги хотиралари билан о'ртоқлашди.
Унинг столида учта юпқа папка ётарди.
"Мана менинг барча ссенарийларим... Яна бир "Тоҳир ва Зуҳра" ва бир нечта "Ҳинд" мелодрамаси..." Фирдавс менга умид билан қаради. "Балки сиз бирор нарса ёза оласиз? Сиз "Молодежка" муҳарририсиз, то'г'рими? Замонавий, долзарб, дейиш мумкин бо'лган нарса..."
Собиқ синфдошимнинг гапини тушуниш мумкин эди. Фирдавс Зайнутдинов яқинда "О'збекфилм"даги ёш режиссёрлар ва ссенарий муаллифларини қо'ллаб-қувватлашга баг'ишланган "Дебют" ижодий уюшмасининг раҳбари этиб тайинланган эди.
"Менинг ҳамкасб режиссёрларим келиб, папкаларни варақлайдилар... Мен уларни о'зим ёзишни бошлашга васвасага тушаман..." деб шикоят қилди у. Кейинчалик Фирдавс о'зи режиссёрлик қила бошлади ва жуда яхши ссенарийлар ёзди, лекин ҳозир унинг хаёлида бошқа нарсалар бор эди. "Бо'ш вақтингизда бу ҳақда о'йлаб ко'ринг", деб таклиф қилди у.
О'ша куни мен тасодифан студияда эдим. Мен ҳеч қачон кино ижодкорлиги билан шуг'улланмаганман - туг'илганимдан бери газетачи бо'лганман, дейиш мумкин...
"Мен бу ҳақда о'йлаб ко'раман..." деб иккиланиб ва'да бердим.
1985-йил эди. О'згариш даври, бутун таниш дунёмизда инқилобнинг бошланиши. Марказий матбуот илгари тақиқланган деб ҳисобланган масалаларни ко'риб чиқа бошлади: фоҳишалик, гиёҳвандлик, мафия... Албатта, О'збекистонда о'ша пайтда ҳеч ким бу нарсалар ҳақида ёзмаган ёки филмга туширмаган.
Ва бо'ш вақт ҳам аста-секин о'згариб борарди. Алкоголга қарши кампания эндигина бошланган эди.
Киностудияга ташрифимдан бир неча кун о'тгач, до'стларим билан бир куни кечқурун чой устида о'тириб, айнан шу кампаниянинг ижобий ва салбий томонларини муҳокама қилардик. Кимдир кулгили бир фактни айтиб о'тди: вокзал яқинида яшовчи ба'зи ёшлар иш вақтидан кейин спиртли ичимликлар сотиш орқали пул ишлашнинг ажойиб усулини о'йлаб топишган - вокзал шкафларидан фойдаланишган. Схема филмда батафсил тасвирланган, шунинг учун мен ҳозир тафсилотларга то'хталмайман.
Кейин менга бир нарса аён бо'лди: мана ссенарий учун сюжет!
Ва кейин ҳаммаси техника масаласи эди. "Бо'рилар" ссенарийси ёзилди ва қабул қилинди ва мустақил ишини узоқ вақтдан бери кутаётган ёш режиссёр Собир Назармуҳамедов суратга олишни бошлади.
Премьера Кино уйида бо'либ о'тди. Бино ташқарисида ко'плаб одамлар то'планишди. Мен о'йладим: улар асосий залда яна бир Америка жанговар филмини намойиш этишяпти. Ма'лум бо'лишича, ё'қ - улар бизнинг филмимизни ко'риш учун келишган.
Собир, албатта, яхши! У саҳналардаги ҳақиқий ҳаётда филм қаҳрамонларига о'хшаш қаҳрамонларни ижро этган. Ва улар ажойиб о'йнашди! Шундай қилиб, барча йигитлар о'зларини ко'риш учун келишди.
Кичкина зал ҳаммани сиг'дира олмади ва ташкилотчилар иккинчи намойишни бошлашга мажбур бо'лишди.
Яна бироз вақт о'тди. Фирдавс қо'нг'ироқ қилди.
Раҳбарият мендан сизга айтишимни со'ради: дебют муваффақиятли бо'лди, ҳамма нарса долзарб эди, ҳатто дадил ҳам. Улар давомини хоҳлашади. "Бо'рилар 2"ни ёзинг.
Мен давомини ёздим. Яхшиямки, сюжет бунга имкон берди.
Аммо кейин... афсуски...
Кейинчалик "О'збекфилм" раҳбари Ало Хо'жаев эслаганидек, замонлар кескин о'згара бошлади. СССР Давлат Кино Қо'митаси аллақачон кам бюджетли студияни молиялаштиришни деярли то'хтатди ва республика бюджетида фақат мултфилмлар ва дубляж учун етарли маблаг' бор эди.
Шундай қилиб, менинг филмдаги дебютимнинг давоми ҳеч қачон бо'лмади.
Аммо бу филмни суратга олишда иштирок этган бошқа одамлар учун ишлар анча муваффақиятли бо'лди. Бош ролни о'йнаган о'нинчи синф о'қувчиси, келишган йигит Фарҳод Маҳмудов кейинчалик Россия киносининг энг машҳур актёрларидан бирига айланди, унинг номи 80 дан ортиқ филмлар эди.
О'ша пайтдаги Тошкент театр ва сан'ат институти талабаси, "О'збекфилм"нинг ёш рассоми Тимур Бекмамбетов ҳам ушбу саҳнага ташриф буюрган, нафақат рус, балки жаҳон киносининг ҳам таниқли устаси бо'лди.
Ва бугун мен қизим Олгадан бу ажойиб дунё, саҳнада содир бо'ладиган чинакам мо''жизавий нарсалар ҳақида ко'п нарсаларни о'рганяпман. У касби бо'йича кино рассоми ва ко'п йиллар давомида Америка кино саноатида муваффақиятли ишлаб келмоқда.
Аммо бу, улар айтганидек, бошқа ҳикоя...