Давлат хизмати пенсиялари тўланишининг кечиктирилиши ортидан мотамдаги оилалар «адолатсиз» солиқ ҳисоб-китобларига дуч келиши мумкин
Парламентнинг Давлат ҳисоблари қўмитаси раисининг таъкидлашича, оилалар ўз айбисиз солиққа тортилмаслиги керак.
Давлат хизматчиларининг пенсия тўловларидаги кечикишлар туфайли яқинларини йўқотган оилалар «адолатсиз» солиқ тўловига дуч келишлари мумкинлиги ҳақида ҳукумат огоҳлантирилди.
Буюк Британия Қироллик божхона ва солиқ бошқармаси (HMRC) қоидаларига кўра, солиқдан озод қилиниши учун муайян бир марталик пенсия тўловлари пенсия жамғармасига ўлим ҳақида хабар берилган пайтдан эътиборан икки йил ичида амалга оширилиши керак.
Парламентнинг Давлат ҳисоблари қўмитасига раислик қилувчи Консерватор депутат сэр Жеффри Клифтон-Браун баъзи оилалар ўз айбисиз «ўлим солиғи»га тортилиши «виждонсизлик» эканини айтди.
Вазирлар маҳкамаси девони кечикишлар солиқ ундирилишига олиб келса, компенсация олишнинг мавжуд йўллари, жумладан Пенсия омбудсмани орқали мурожаат қилиш имконияти борлигини билдирди.
Бироқ омбудсман ҳозирда оддий шикоятлар 18 ой ичида кўриб чиқилиши, мураккаброқ ҳолатлар эса кўпроқ вақт олиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирмоқда.
Давлат хизмати пенсия жамғармаси Буюк Британиядаги 1,7 миллион давлат сектори ходимларининг пенсияларини бошқаради.
Аутсорсинг билан шуғулланувчи Capita компанияси 2025 йил декабрь ойида MyCSP дан ушбу жамғарма бошқарувини қабул қилиб олди ва 86 000 дан ортиқ ҳал қилинмаган ишлар мерос бўлиб қолганини айтди.
Топшириш жараёнига тайёргарлик кўриш учун икки йиллик ўтиш даври бўлган бўлса-да, муаммолар давом этди ва февраль ойига келиб ҳал қилинмаган ишлар сони 120 000 тага етди.
Истеъфодаги давлат хизматчилари ва яқинларини йўқотган оилалар пенсия тўловларини ойлаб кутишга мажбур бўлмоқда, баъзилари эса коммунал ва бошқа тўловларни тўлашга қийналмоқда.
Бева-бечоралар ёки хизмат даврида вафот этганларга оид 100 кундан ортиқ вақтдан бери кутаётган 1 643 та ҳал қилинмаган иш мавжуд.
Улардан фақат 301 таси 15 кун ичида тўлаб берилиши кутилмоқда.
Давлат хизматчилари манфаатларини ҳимоя қилувчи PCS касаба уюшмаси ушбу ҳолатларнинг ҳаммаси ҳам икки йиллик солиқ қоидаси таъсирига тушмаслигини, аммо уларнинг қанча вақт ҳал қилинмай қолиши бўйича «жиддий саволлар» борлигини айтди.
Агар шахс 75 ёшга тўлмасдан вафот этса, пенсия жамғармаси ўлим ҳақида биринчи марта хабар топган кундан эътиборан икки йил ичида тўланса ва унинг қиймати марҳумнинг бир марталик тўлов ва ўлим нафақаси лимитидан паст бўлсагина, пенсиянинг бир марталик ўлим нафақаси солиқдан озод қилинади.
Акс ҳолда, тўлов олувчининг даромад солиғи ставкаси бўйича солиққа тортилади.
Сэр Жеффри Вазирлар маҳкамаси девони вазири Луиз Ҳейгга хат ёзиб, ҳукуматни жабрланган оилалар ушбу «адолатсиз молиявий жазо»га дуч келмаслигини тасдиқлашга чақирди.
Унинг хати BBC Radio 4 нинг Money Box Live кўрсатувидан сўнг юборилган бўлиб, унда эҳтимолий солиқ мажбурияти ёритилган эди.
Сэр Жеффри «ҳозирда Давлат хизмати пенсия жамғармасини қамраб олган тартибсизлик ўлим нафақаси тўловларининг икки йил ичида амалга оширилиши эҳтимоли жуда паст эканини англатади», деди.
У «жамғарма бошқарувидаги хатоликлар ўнинчи ойга ўтаётган бир пайтда, кўп сонли» оила аъзолари «вақт бир йилга яқинлашиб бораётганини хавотир билан кузатишини» огоҳлантирди.
У қўшимча қилди: «Бу улар чекмаслиги керак бўлган қўшимча стрессдир».
58 ёшли Роб Васселл акаси вафот этганидан кейин унинг давлат хизмати пенсиясидан бир марталик тўловни кутаётганига деярли икки йил бўлди.
22 октябрь куни пенсия жамғармасига унинг ўлими ҳақида хабар берилганига икки йил тўлади, шунинг учун агар у тўловни атиги бир неча кун ичида олмаса, у солиққа тортилиши мумкин.
Ўз вазияти бўйича BBC’нинг Money Box дастурига мурожаат қилган Роб, вазият созилиб кетгани сабабли Capita компаниясига тобора «умидсизлик» билан қўнғироқ қилаётганини айтди.
«Менинг айбим бўлмаган нарса учун солиқ тўлаш жуда аламли», деди у.
«Бу аллақачон қийин бўлган жараёнда ортиқча ташвиш ва азоб-уқубатларни келтириб чиқаради.»
Робнинг айтишича, бу пул унга акаси учун тўлаши керак бўлган мулк харажатларини қоплаш ва жамғармасидаги 20 000 фунт стерлинглик камомадни тўлдириш учун керак эди.
Шу билан бирга, у одамлар шунчаки яшаб қолиш учун бу пулга муҳтож бўлган бошқа ҳолатларни эшитиш «юракни эзишини» айтди.
Роб компенсация орқали солиқни қайтариб олиш учун «бошқа кураш»га дуч келиш истиқболи «шунчаки таслим бўлишни хоҳлаб қолишингга» сабаб бўлишини қўшимча қилди.
PCS касаба уюшмаси раҳбари Фрэн Ҳиткот, агар оилалар Capita хатолари туфайли қўшимча молиявий жазога тортилса, бу «чуқур адолатсизлик» бўлишини айтди.
«Агар бу содир бўлса, оилалар ўз назоратидан бутунлай ташқарида бўлган хатолар учун бадал тўлашга мажбур қилинаётганидан ҳукумат уялиши керак», деди у.
Давлат хизмати пенсия жамғармаси учун умумий жавобгар бўлган Вазирлар маҳкамаси девони намояндаси шундай деди: «Capita’га ўтилгандан кейинги хизмат кўрсатиш даражаси мутлақо қабул қилиб бўлмайдиган даражада ва биз ҳеч бир аъзонинг молиявий жиҳатдан зарар кўрмаслигини таъминлашга содиқмиз.
Биз Capita олдига талабларни қўйишда давом этмоқдамиз, жумладан, деярли 10 миллион фунт стерлинг тўловларни ушлаб турибмиз ва жисмоний шахсларнинг кечикишларга дуч келмаслиги учун қўлимиздан келган барча ишни қиляпмиз.
Агар кечикишлар солиқ тўловини келтириб чиқарса, шикоят қилишнинг мавжуд усуллари йўқотишларни қоплаш учун молиявий компенсация ёки товон пулини таъминлаши мумкин.»
Компания илгари хизмат кўрсатишдаги муаммоларнинг пенсия жамғармаси аъзоларига етказган таъсири учун кечирим сўраган ва ҳал қилинмаган ишларни бартараф этиш устида ишлаётганини айтган эди.