Давлат стратегик компаниялар хусусийлаштирилганидан кейин уларда махсус ҳуқуқларни сақлаб қолиши мумкин бўлади
Хусусийлаштириш тўғрисидаги янги фармонда стратегик корхоналар хусусий инвесторга сотилганидан кейин ҳам давлатнинг уларда иштирок этиш бўйича махсус ҳуқуқини сақлаб қолиш имконияти назарда тутилмоқда. Шунга ўхшаш механизм — ъолтин аксияъ институти 2022-йилда бекор қилинган эди.
Давлат стратегик компаниялар хусусийлаштирилгандан сўнг ҳам уларда махсус ҳуқуқларни сақлаб қолиши мумкин бўлади
Ўзбекистонда стратегик аҳамиятга эга корхоналар хусусийлаштирилаётганда, давлат уларнинг фаолиятида иштирок этиш бўйича махсус ҳуқуқни ўзида қолдириши мумкин. Бу механизм президентнинг 28-августдаги иқтисодиётда давлат иштирокини қисқартириш ва хусусийлаштиришни жадаллаштириш ҳақидаги фармонида назарда тутилган.
Ҳужжатга мувофиқ, махсус ҳуқуқ миллий хавфсизликни ҳимоя қилиш, иқтисодий барқарорлик ҳамда жамоат манфаатларини таъминлаш мақсадида жорий этилиши мумкин.
Потенсиал харидор корхона хусусийлаштириш жараёни бошланишидан олдин давлат бундай ҳуқуқни сақлаб қолиши ҳақида хабардор қилиниши керак.
Шу билан бирга, хусусийлаштириш тугагач, давлатнинг иштирок этиш бўйича махсус ҳуқуқи президентнинг алоҳида қарори билан жорий этилади. Уни кейинчалик бекор қилиш ҳам фақат давлат раҳбарининг алоҳида қарори асосида амалга оширилиши мумкин.
Фармонда ушбу махсус ҳуқуқ айнан қандай ваколатлар бериши аниқлаштирилмаган, шунингдек, хусусийлаштиришда бу механизм қўлланиши кўзда тутилган корхоналарнинг алоҳида рўйхати ҳам келтирилмаган.
2022-йилда Ўзбекистонда “олтин аксия” институти — хусусийлаштирилган стратегик компанияларни бошқаришда давлатнинг иштирок этиш бўйича махсус ҳуқуқи бекор қилинган эди.
Аввал бу механизм орқали давлат вакили кузатув кенгаши таркибига кириши ва айрим муҳим қарорларга вето қўйиши мумкин эди.
Ўша пайтда Давлат активларини бошқариш агентлиги “олтин аксия” амалда ўн йилга яқин қўлланилмаганини, у инвесторларнинг хусусийлаштиришга қизиқишини пасайтириши ва бошқа аксиядорларнинг ҳуқуқларини чеклаши мумкинлигини билдирган эди. Европа тикланиш ва тараққиёт банки ҳам ушбу механизмдан воз кечишни тавсия қилганди.
Стратегик корхоналар рўйхатига илгари ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаси, шунингдек банк соҳаси компаниялари, жумладан Навоий кон-металлургия комбинати, Олмалиқ КМК, “Ўзметкомбинат”, “Ўзбекнефтгаз”, “Ўзбеккўмир”, “Ҳудудгазтаъминот”, УзАуто Моторс, “Ўзкимёсаноат”, “Навоиязот”, “Ўзбекгидроенерго”, “Иссиқлик электр стансиялари”, “Ўзтрансгаз”, УзГасТраде кирган эди.
Ҳужжат иқтисодиётда давлат улушини камайтиришга қаратилган янги чора-тадбирлар пакетига киради.
Дастур доирасида 84 та хўжалик жамиятидаги давлат улушлари, 1242 та кўчмас мулк обьекти, шунингдек тадбиркорлик ва шаҳарсозлик мақсадлари учун қарийб 8000 гектар ер майдонлари савдога чиқарилиши режалаштирилган. Бундай режалар ҳақида президент аввалроқ, август ойида тадбиркорлар билан ўтказилган очиқ мулоқотда айтиб ўтган эди.
Бундан ташқари, давлат иштирокидаги 85 та корхонани тугатиш ва қайта ташкил этиш кўзда тутилган. Илгари сотилмаган яна 84 та обьект бошланғич нархи 1 млн сўм билан такроран ауксионга қўйилиши керак.
Сотиш учун мўлжалланган активларнинг умумий қиймати тахминан 100 трлн сўм деб баҳоланмоқда. Йил охиригача ҳокимият органлари уларни реализация қилишдан камида 14 трлн сўм тушум олишни мақсад қилган.