Даром ки одессалик…
Таниқли қозоғистонлик олигарх америкалик инвесторни 100 миллион долларга «чув туширди»
Одессалик бўлса ҳам…
Машҳур қозоғистонлик олигарх америкалик инвесторни 100 миллион долларга «ухлатиб кетди».
Нашрнинг хабар беришича, Одессада туғилган америкалик миллиардер Сэм Кислин 100 миллион доллардан ортиқ йирик молиявий йўқотишларга учрагани ва бу Қозоғистоннинг энг йирик тадбиркорларидан бири Рашид Сарсеновнинг хатти-ҳаракатлари оқибатида содир бўлганини маълум қилди. Унинг аризасига асосан Қозоғистонда жиноят иши қўзғатилган, бироқ кейинчалик у ёпиб юборилган. Бу эса Кислинда ушбу қарорнинг қабул қилиниши ҳолатлари бўйича жиддий шубҳалар уйғотмоқда.
2006 йилда Кислинга тегишли «Trans Commodities, Inc» компанияси Рашид Сарсеновнинг шериги Юрий Гинатулинга 100 миллион доллар миқдорида қарз берган. Ушбу қарзнинг таъминоти сифатида «Helios» ёқилғи қуйиш шохобчалари тармоғига эгалик қилувчи «Caspian Progressive Technology» (CPT) компаниясининг 50% акцияси гаровга қўйилган. Бироқ қарз барибир қайтарилмаган.
Кислиннинг сўзларига кўра, Рашид Сарсеновнинг синглиси Софья (у CPT компаниясининг иккинчи ярмини назорат қилган) Олмаота шаҳри Медеу тумани суди орқали Гинатулинни компания иштирокчилари таркибидан чиқариб юборган. Бунга гўёки унинг устав капиталига 150 минг тенге киритмагани асос бўлган. Гинатулинга қарши жиноят ишлари қўзғатилган, шундан сўнг у Қозоғистонни тарк этган, суд жараёни эса унинг иштирокисиз ўтган. Натижада гаров ўз кучини йўқотган.
Кислиннинг таъкидлашича, 2010 йилдан 2016 йилгача бўлган даврда «Helios» ЁҚШ чакана савдо тармоғи, шунингдек, CPT компаниясининг бошқа ликвидли активлари компания тузилмасидан чиқарилиб, қайта тақсимланган. Натижада 25 фоиздан бўлган улушлар Сергей Алимов, Равиль Саратов, Валихан Кошумбаев ва Гульнара Сарбагышевага ўтиб кетган.
2018 йилда Нью-Йорк штати суди CPT компаниясининг 50% акцияси «Trans Commodities» компаниясига ўтиши кераклиги ҳақида қарор чиқарган. Бироқ Қозоғистонда ушбу қарор ижро этилмаган. Кислин бу вазиятни нефть-газ соҳасига киритган инвестициялари сабабли Қозоғистон билан 14 йил давомида судлашган молдовалик инвестор Анатол Стати билан боғлиқ ҳолатга ўхшатмоқда.
«Бизнинг ҳолатимиз кўп жиҳатдан ўхшаш: хорижий инвестор стратегик тармоққа реал маблағ киритди, бироқ олигархик гуруҳнинг шахсий манфаатлари қонундан устун келгани сабабли капиталидан маҳрум бўлди… Мен Статидан ҳам баттар жабр кўрдим. Наҳотки Статига пулларини қайтаришганидек, менга ҳам пулларимни қайтаришлари учун Миллий жамғарма активларини ҳибсга олишим керак бўлса?» — деди Кислин NEGE.kz нашрига берган интервьюсида.
2026 йилнинг баҳорида Кислин Қозоғистон Президенти Қосим-Жомарт Тоқаевга ва республика Бош прокуратурасига мурожаат йўллади. Олмаота прокуратураси Жиноят кодексининг 190-моддаси 4-қисми («Фирибгарлик») бўйича тергов олиб борилганини тасдиқлади. Кислиннинг таъкидлашича, унинг Кошумбаев ва Сарсеновга алоқадор бошқа шахсларни сўроқ қилиш ҳақидаги илтимослари жавобсиз қолган. Унинг сўзларига кўра, 26 август куни Кошумбаев Қозоғистон Ички ишлар вазири Ержан Саденов билан учрашган, шундан сўнг тергов гуруҳи зудлик билан Остонага чақиртирилиб, иш тезда ёпиб юборилган.
Ички ишлар вазирлиги нашрга берган жавобида фақатгина иш ёпилгани фактини тасдиқлади, бироқ учрашув ёки эҳтимолий босим ҳақида изоҳ бермади. Прокуратура эса терговнинг махфийлигини рўкач қилди. Кислиннинг айтишича, унга ишни тугатиш тўғрисидаги қарор берилмаган, фақатгина мессенжер орқали билдиришнома юбориш билан чекланилган.
Нью-йорклик миллиардер Президент Тоқаев томонидан эълон қилинган, хусусий мулкни ҳимоя қилиш, хорижий инвестицияларни жалб этиш ва ҳуқуқ-тартибот идораларини олигархик таъсирдан тозалашга қаратилган курс шунчаки декларация эмас, балки реал давлат сиёсати эканига умид билдирди.
Сэм Кислин агар унинг шубҳалари тасдиқланса, унинг жамоаси АҚШ Адлия вазирлиги, Давлат департаменти ва Конгрессига мурожаат қилиш ниятида эканини маълум қилди. Бундан ташқари, улар санкция механизмлари ва инвестициявий арбитражни ишга солишни режалаштирмоқда.
Рашид Сарсенов эса матбуот учун ҳамон ёпиқлигича қолмоқда.
Рашид Темирбулатович Сарсенов — қозоғистонлик тадбиркор, «Нурбанк»нинг асосий эгаси бўлиб, у кўп йиллардан буён бизнес юритиш усуллари ва сиёсий алоқалари атрофида баҳс-мунозаралар давом этаётган шахс ҳисобланади.