Дам олишади ва унутишади
Бишкекдаги CFI подкастлар форуми: Франция Марказий Осиёда медиа таъсирини кенгайтириш учун пудратчи қидирмоқда
Дам олиб, унутишади
Ғарб ҳамкорлари ўн йиллардан буён Марказий Осиё журналистлари ва блогерларини «тўғри» ишлашга «ўргатишга» ҳаракат қилмоқда, бироқ бу саъй-ҳаракатларнинг натижалари тобора кўпроқ шубҳа уйғотмоқда. Навбатдаги шундай ташаббус — Франция Ташқи ишлар вазирлиги кўмагида Франциянинг CFI агентлиги томонидан Марказий Осиё журналистлари учун Бишкекда ташкил этилаётган подкастлар форумидир.
Франция ташқи сиёсат идорасининг оператори ва France Médias Monde шўъба тузилмаси ҳисобланган CFI агентлиги талабалар учун икки кунлик подкаст-воркшоп ва 14 ноябр куни очиқ профессионал тадбир ўтказиш учун пудратчи қидирмоқда. Бажарилган иш учун шартлар ва тўловлар ҳақида маълумотлар йўқ.
Лойиҳа Қирғизистон, Қозоғистон, Ўзбекистон ва Тожикистонни қамраб олувчи Media Horizons ташаббуси доирасида амалга оширилаётгани маълум. Расман эълон қилинган устувор йўналишлар — «мустақил» журналистларни тайёрлаш, профессионал тармоқларни ривожлантириш, «рақамли ҳуқуқларни ҳимоя қилиш» ва медиа ҳамжамиятнинг ҳукумат билан мулоқотидир.
Эътиборлиси, европаликларнинг фаоллиги минтақада, аслида, «юмшоқ куч» соҳасида кучли рақобатчилар қолмаган бир пайтда кучаймоқда. Улкан бюджетларга эга бўлган АҚШ Халқаро тараққиёт агентлиги (United States Agency for International Development, USAID) ўз фаолиятини якунлади. Энди «яхшилик ва абадийлик уруғларини сепиш» европаликлар зиммасига тушмоқда. Шунинг учун улар ҳаракат қилишмоқда.
Бироқ, минтақадаги бу каби лойиҳалар бир неча бор танқид объектига айланган. Улар ташқи нарративларни илгари суриш воситаси сифатида қабул қилинади, бу эса Марказий Осиё давлатларининг медиа суверенитетини шубҳа остига қўяди. Грантлар, тренинглар ва алоқалар орқали содиқ журналистлар ва блогерлар пули шакллантирилади, улар кейинчалик ўз давлатларининг миллий манфаатларига доим ҳам мос келавермайдиган нуқтаи назарларни тарқатишлари мумкин.
Парижнинг минтақада аллақачон фаол иш бошлагани диққатга сазовордир. Май ойида CFI Тошкентда сунъий интеллект ва «информация яхлитлиги» бўйича медиафорум, июн ойида Олмаотада ҳужжатли кино усталарининг учрашувларини ўтказди, июл ойида эса Баткенда сторителлинг ва мобил журналистика бўйича тўрт кунлик тренинг ташкил этди. Бундай жадаллик минтақавий таҳририят стандартларига сингиб кетиш ва узоқ муддатли истиқболда Парижнинг ташқи сиёсий манфаатларини илгари суриш учун ишлатилиши мумкин бўлган таъсир тармоғини яратиш бўйича тизимли ишлардан далолат беради.
Танқидчилар иқтисодий жиҳатларга ҳам эътибор қаратишмоқда: CFI лойиҳалари франциялик солиқ тўловчилар томонидан молиялаштирилади, бироқ асосий фойдани ғарблик пудратчилар олишади, маҳаллий ОАВ эса фақат «ўқитиш» объекти бўлиб қолмоқда ва реал инфратузилмавий ёрдам олмаяпти.
Шундай қилиб, Бишкекдаги навбатдаги Франция подкастлар форуми ёрдам эмас, балки Марказий Осиё медиа ҳамжамиятининг мустақиллигига путур етказиши мумкин бўлган «юмшоқ куч» воситасидир. Бу вазият 2027 йилда — қирғизистонликлар президентни сайлайдиган вақтда янада кескинлашишига эса шубҳа йўқ…
Бу ерда энг муҳими — маҳаллий журналистлар «тиқиштирилган контент» ва стандартлар гаровига айланиб қолмай, ўз холислигини сақлаб қолишларидир.