Чиқиндихоналарни қуёш энергияси ёрдамида XXI асрга олиб кириш

**Қошиқсимон чиқиндихоналарни қуёш энергияси ёрдамида 21-асрга олиб кириш**

Элли Гудчайлднинг айтишича, қуёш фермасини қуришда 20 га яқин киши, шунингдек, майдоннинг газ томонида ишлайдиган 30 нафар муҳандис меҳнат қилмоқда.

Қишлоқ хўжалиги ерларида қуёш фермаларининг қурилиши баҳсли масала бўлиб қолмоқда.

Яқинда Англиядаги энг йирик қуёш электр станцияларидан бири учун режалар тасдиқланди. У Уэллингборонинг жануби ва ғарбида, Нортгемптоннинг шимолида ва Букингемширнинг айрим қисмларида жойлашган 2 965 акр (1 200 гектар) ерни эгаллайди.

Кўпчилик панелларни собиқ саноат ва маиший ҳудудларга (браунфилд) жойлаштириш керак деб ҳисоблайди. Вариантлардан бири — собиқ чиқиндихона майдонларидан фойдаланишдир.

Бедфордширдаги Брогборода лойиҳа ортида турган Infinis компанияси "Европанинг энг катта чиқиндихонаси" деб таърифлаган жойда шундай объектлардан бири қурилмоқда.

Компания "чиқиндихоналарни 21-асрга олиб кираётганини" айтди.

Ҳозирда қурилаётган қуёш панеллари кенг майдон бўйлаб жойлаштирилмоқда.

А421 трассаси бўйлаб жойлашган 450 акр (182 гектар) майдонда ишлар шу йилнинг бошида бошланган. У 2027 йилнинг баҳорида ишга туширилиши кутилмоқда.

168 акр (68 гектар) майдонга 62 000 дан ортиқ панел ўрнатилиши режалаштирилган бўлиб, улар тахминан 40 МВт·ч қувват ишлаб чиқаради — бу 10 500 га яқин хонадон ва яқиндаги Кранфилд университетини электр энергияси билан таъминлаш учун етарлидир.

Илгари сопол карьери ва ғишт заводи бўлган ушбу чиқиндихона 1983 йилдан 2028 йилгача фаолият юритган. Шундан бери у ўша майдоннинг ўзидан олинган лой билан ёпиб ташланган.

Кўмилган чиқиндилар парчалангани сайин метан гази ҳосил бўлади ва йилига 9 МВт қайта тикланадиган энергияга айлантирилади, бу энергия тўғридан-тўғри миллий электр тармоғига узатилади.

Джейсон МакГрейнинг айтишича, чиқиндихона майдони пломбаланган ва у ерда ўнлаб йиллар давомида ҳеч нарса қуриб бўлмайди.

Нортгемптон шаҳрида жойлашган Infinis компаниясининг ривожланиш бўлими раҳбари Джейсон МакГрейнинг айтишича, қуёш электр станцияси ҳам тўғридан-тўғри тармоққа уланади ва Брогборо тоза энергия хабининг бир қисми сифатида Кранфилдга "хусусий кабел уланиши" тортилади.

Унинг таъкидлашича, "газ ва сизиб чиқувчи суюқликларни узоқ муддатли бошқариш" сабабли ердан бошқа ҳеч нарса учун фойдаланиб бўлмайди.

Ушбу газ йиғилади ва барқарор электр таъминотини ишлаб чиқариш учун газ двигателлари орқали юборилади.

У шундай деди: "Бу доимий, яшил энергия, лекин шу билан бирга олдиндан аниқлаш ва бошқариш мумкин бўлган энергиядир.

"Шу билан бирга, биз энди қуёш электр станциясини қуряпмиз, шунинг учун бир манбанинг ўзидан иккита қайта тикланувчи энергия манбаига эга бўламиз."

Агар жуда кўп энергия ишлаб чиқарилса, МакГрейнинг айтишича, майдонда батареяларни сақлаш учун ҳам жой бор.

У шундай деди: "Бизда режалаштириш учун рухсатнома бор, шунинг учун энергияни тармоқда эҳтиёж пайдо бўлгунча вақтинча сақлашимиз мумкин."

МакГрей газни бошқариш қуёш фермасининг кутилаётган 35 йиллик хизмат муддатидан ҳам узоқроқ давом этишини кутмоқда.

Газ майдонда пастда кўмилган чиқиндилардан йиғилади ва кейин электр энергиясига айлантирилади.

Элли Гудчайлд — Infinis компаниясининг жамоатчилик билан алоқалар бўлими раҳбари. Унинг айтишича, ер FCC компаниясига тегишли, энергия Infinis томонидан бошқарилади ва Akis Energy қуёш майдони ортидаги қурилиш гуруҳи ҳисобланади.

Унинг айтишича, компания "чиқиндихоналарни 21-асрга олиб киришни", "экологик муаммо меросини маҳсулдор энергия активига" айлантиришни хоҳлаган.

Гудчайлд қўшимча қилди: "Брогборо илгари Европанинг энг катта чиқиндихонаси бўлган.

"Акс ҳолда бу ер фойдаланилмасдан ётар эди, чунки чиқиндихоналардан чиқадиган газ экологик муаммолар ва маҳаллий аҳоли учун ноқулайликлар, масалан, ҳидлар пайдо бўлмаслигини таъминлаш учун доимий бошқарувни талаб қилади.

"Бу браунфилд ерларининг энг ёрқин мисолидир."

Компания, шунингдек, А421 трассасининг нариги томонидаги Стюартби чиқиндихонасини ҳам бошқаради. У ерда ҳам метан гази энергияга айлантирилади ва у ерда яна бир қуёш фермаси қуриш учун рухсатнома берилган.

Қуёш панеллари ҳозирда Брогбородаги собиқ Oxford Clay ғишт карьерлари ўрнида қурилмоқда.

Cranfield University вакилининг айтишича, университет компания билан "маҳаллий ноль углеродли электр таъминотини таъминлаш" йўлида ҳамкорлик қилмоқда.

Улар шундай дейишди: "Бу Университетнинг 2030 йилгача ноль углерод чиқиндиларига эришиш йўлидаги ривожланишига замин яратади."

Ҳозирда қурилиш ишлари олиб борилмоқда ва объект 2027 йилнинг бошидан қуёш энергиясини ишлаб чиқаришни бошлаши кутилмоқда.

Доктор Пинар Карагўз — Милтон-Кинсда жойлашган Очиқ Университетнинг муҳандислик ва инновациялар мактабида барқарорлик ва ақлли атроф-муҳит бўйича маърузачи.

У шундай деди: "Умумий маънода, ёпилган чиқиндихона майдонлари қуёш қурилмаларини жойлаштириш учун оқилона жой бўлиши мумкин ва муҳим иқлим юмшатиш афзалликларини тақдим этади.

"Бу майдонлар, одатда, ўғит қўлланилгандан кейин ҳам паст қишлоқ хўжалиги ҳосилдорлигини беради."

Бироқ, Карагўз фойда ва мумкин бўлган йўқотишларни диққат билан тортиб кўриш кераклигини қўшимча қилди. У қуёш панеллари "тупроқ намлигини, ҳароратни ва ҳаво оқимини ўзгартириб, майдон бўйлаб янада нам ва қуруқ ҳудудларни ҳосил қилиши мумкинлигини" таъкидлади.

"Қуёш панеллари ушбу учала омилга таъсир қилиши мумкинлиги сабабли, натижадаги таъсирлар қуруқроқ ёки намроқ минтақаларга қараб фарқ қилиши мумкин", деди у.