АҚШнинг нефть пойтахти қуёш энергияси бумини қандай кутиб олди
Техас ҳозирда мамлакатдаги қуёш электр станциялари орқали электр энергияси ишлаб чиқарувчи энг йирик штат ҳисобланади.
АҚШнинг нефть пойтахти қуёш энергияси бумини қандай кутиб олди
Фермер Стив Каргил ҳозирда ўз ерида қуёш электр станцияси ишлашига рухсат бергани учун йилига 200 000 доллар олади.
Стив Каргилнинг оиласи 1953 йилдан бери Техас жануби-ғарбидаги кичик Увалде шаҳри яқинидаги текис ва қуруқ ерда меҳнат қилиб келади.
67 ёшли Каргил уч фарзандидан бири худди ўзи отасидан мерос қилиб олганидек, кун келиб фермани ўз қўлига олишига узоқ вақт ишонган эди.
Бу ишонч 2018 йилнинг бир кечасида кучли дўл ёғишидан кейин барбод бўлди.
Каргил ва унинг ўғли Райан карам ва пиёз ҳосилини йиғиб олгунча бир неча ой давомида парвариш қилишган эди. Кейин эса бўрон ёпирилиб, бир кечада ҳамма нарсани йўқ қилди.
«Ўғлимнинг: 'Дада, буни уддалай оламанми, йўқми, билмайман. Сиз ҳамма нарсани тўғри қиласиз, биз жуда қаттиқ меҳнат қиламиз, лекин бир куни эрталаб туриб қарасангиз, ҳамма нарса йўқ бўлиб кетган бўлади', дегани эсимда», дейди Каргил.
Каргилнинг айтишича, унинг фермаси у билан тугаш хавфи остида эди, чунки уч фарзандидан ҳеч бири тўлиқ вақт давомида деҳқончилик билан шуғулланишни хоҳламаган. Йиллар давомида у ернинг тақдири ва ўзининг нафақаси нима бўлиши ҳақида ўйларди, чунки фермерлар камдан-кам ҳолларда суяниши мумкин бўлган пенсияга эга бўладилар.
Кейин, 2001 йилда Каргил ўз ерининг 600 акрини (тахминан тўртдан бир қисмини) йирик қуёш электр станциясини қурган OCI Energy компаниясига ижарага бериш тўғрисида шартнома имзолади.
«Ҳатто энг ширин тушларимда ҳам фермамда қуёш лойиҳаси амалга оширилишини тасаввур қилмагандим», дейди Каргил. Ортга назар ташлаб, у буни барака деб атайди.
Каргилга йилига 200 000 доллар (150 000 фунт стерлинг) тўлайдиган ижара шартномаси унга кучли қурғоқчилик пайтида ҳам фермани сақлаб қолиш имконини берди. У суғориш суви лимитини ҳали ҳам деҳқончилик қилаётган ерига йўналтира олди ва дизель ёқилғиси ҳамда ўғит каби харажатларнинг ошиши туфайли энди уйқуси қочмайдиган бўлди. «Бу менинг ҳаётимни ўзгартирди».
Ҳали ҳам АҚШдаги энг йирик нефть ишлаб чиқарувчиси бўлган Техас шу йил бошида Калифорнияни ортда қолдириб, қуёш электр станцияларидан электр энергияси ишлаб чиқариш бўйича мамлакатда биринчи ўринга чиқди.
АҚШ Энергетика ахбороти бошқармаси маълумотларига кўра, ўтган йилнинг март ойида Техасда қуёш энергияси биринчи марта кўмирдан кўра кўпроқ электр энергияси ишлаб чиқарди.
Иссиқ кунларда, электр энергиясига бўлган талаб энг юқори чўққига чиққанда, қуёш энергияси ҳозирда Техас бўйлаб ишлатиладиган қувватнинг учдан бир қисмини мунтазам равишда таъминламоқда, дейди Техас қуёш энергияси ва энергия сақлаш ассоциацияси ижрочи директори Марк Стовер.
Унинг айтишича, қуёш бумини иккита асосий омил ҳаракатлантирмоқда. Биринчидан, қуёш электр станцияларини АҚШнинг қолган қисмидан алоҳида бўлган Техас электр тармоғига улаш арзон ва тездир. Иккинчидан, Техасда тез ўсиб бораётган аҳоли туфайли электр энергиясига бўлган талаб жуда катта ва тобора ортиб бормоқда.
2015 йилдан 2025 йилгача Техас аҳолиси 15,8 фоизга ўсди.
«Техасда бизга жуда кўп энергия керак ва бу бизга тезда керак», дейди Стовер.
Қуёш энергияси ҳам арзонлашди. OCI лойиҳаларни ишлаб чиқиш бўйича вице-президенти Жеймс Скоттнинг айтишича, йиллар давомида ишлаб чиқаришдаги кичик яхшиланишлар нархларни пасайтириб юборди ва ҳозирда бу штатда энергия ишлаб чиқаришнинг энг арзон усулига айланди.
«Бундан 20 йил олдин бунга ҳеч ким ишонмаган бўларди», дейди Скотт.
Унинг айтишича, лойиҳа қурилгандан сўнг, у ишлаб чиқарадиган электр энергияси нархи ўнлаб йиллар давомида ўзгаришсиз қолиши мумкин, чунки ёқилғи — қуёш нури ҳеч қандай харажат талаб қилмайди.
«Биз кейинги 25 йил давомида сиздан бир мегаватт-соат учун 40 доллар оламиз», дейди Скотт ва Amazon ҳамда Apple каби йирик харидорлар нархни шунчалик узоқ муддатга кафолатлаб қўйишни қадрлашини қўшимча қилади.
Таққослаш учун, АҚШдаги янги кўмир электр станциялари бир мегаватт-соат учун деярли 90 долларлик энергия ишлаб чиқаради, дейди Энергетика ахбороти бошқармаси.
Фермерлар бу кенгайишнинг марказига айландилар, чунки қуёш энергиясини кенгайтирувчи девелоперларга катта майдондаги текис ерлар керак.
Стовернинг айтишича, бу соҳа ҳозирда оилаларга одатда 25 йилдан 30 йилгача давом этадиган ва қиймати ҳар йили ошиб борадиган ижара шартномалари орқали бир неча авлодга етадиган даромад келтирмоқда, бу эса баъзи одамларга нафақага чиқиш, оилавий трастлар ташкил этиш ёки шунчаки фермани сақлаб қолиш имконини беради.
Стовернинг таъкидлашича, қуёш энергиясининг эгаллаган майдони танқидчилар ўйлаганидан камроқ. «Бу соҳа Техас ерларининг 0,15 фоизидан камроғидан фойдаланмоқда», дейди у.
Шундай бўлса-да, қуёш энергиясининг рақиблари ҳам бор. Техас шимоли-шарқидаги Франклин округида кичик бир гуруҳ аҳоли сўнгги бир неча йил давомида унинг ўсишига қаршилик кўрсатмоқда.
Оиласи 1800 йиллардан бери округда ерга эгалик қилиб келаётган маҳаллий адвокат БФ Хикс қўшниларининг қуёш компаниялари билан 30 йиллик ижара шартномаларини имзолаганини ва бульдозерлар унинг мулки яқинидаги кўп асрлик эман дарахтларини вайрон қилаётганини кўрганини айтади.
У тозаланган ерларни ёқишдан чиққан тутун бир неча ҳафта давомида шаҳар устида осилиб турган ёзни эслайди. Оилавий қабристони ёнида қуёш электр станцияси қурилганда, «бу жуда шахсий масалага айланди», дейди у. Унинг қариндошлари икки аср давомида шу ерда дафн этилган.
Шаҳар ҳаётидан қочиш учун округга кўчиб ўтган нафақадаги федерал ҳуқуқ-тартибот идораси ходими Дэвид Трусдейл яқин атрофдаги қуёш лойиҳаси унинг уйи яқинида қурилишини билганидан кейин бу ишга аралашганини айтади. Унинг қўшимча қилишича, Техас қонунчилигига кўра, ҳеч қандай экологик экспертиза талаб қилинмаган.
«Биз дунёни қутқаришга ҳаракат қилаётиб, уни вайрон қиляпмиз», дейди Трусдейл ўзи гувоҳи бўлган ерларни тозалаш ишлари ҳақида. У шунингдек, кўплаб қуёш электр станциялари ёнида ўрнатилган йирик литий-ионли батарея блокларига ишора қилиб, уларни электр велосипедларда вақти-вақти билан содир бўладиган ёнғинларга қиёслайди.
«Агар улардан бири ёниб кетса, улар кетма-кет портлайди, шунинг учун ҳар бири кейингисининг ёнишига олиб келади», дейди у.
Иккала киши ҳам уларнинг эътирозлари сиёсий эмаслигини айтади. Франклин округи қатъий консерватив ҳисобланади, аммо аҳоли штатдаги янги қуёш қурилишига қўйилган биринчи тақиқлардан бирини жорий этишга ёрдам берди, кейинчалик у девелоперларнинг ҳуқуқий босими остида бекор қилинди.
Уларнинг шикоятлари қуёш энергиясининг Техас қишлоқларига тарқалиши билан боғлиқ кенг тарқалган хавотирларни акс эттиради — визуал таъсир, ер тозалангандан кейин сув оқими ва ерларини куйдирадиган батареяларни сақлаш блоклари ҳақидаги хавотирлар.
Президент Трамп қуёш ва шамол энергиясини «фермерларни вайрон қилувчи» деб атади ва қайта тикланадиган лойиҳалар учун солиқ имтиёзларини бекор қилишга ҳаракат қилди.
Шу билан бирга, президент Трамп фойдаланган Fabrizio Lee and Associates ижтимоий сўровнома фирмаси февраль ойида республикачи сайловчиларнинг 68 фоизи харажатларни пасайтириш учун мамлакатга «электр энергияси ишлаб чиқаришнинг барча шакллари, жумладан, қуёш энергияси ҳам керак» деб ҳисоблашини аниқлади.
Стовернинг айтишича, у республикачилар назоратидаги Техас штати қонун чиқарувчи органида кенг қўллаб-қувватлашни кўрган. «Ушбу технологиялар тармоққа ишончлилик фойдасини келтириши тан олинган», дейди у.
Увалдега қайтган Стив Каргилнинг айтишича, яқин орада нафақага чиқиш нияти йўқ бўлса-да, қуёш электр станцияси унинг молиявий аҳволини мустаҳкамлаганидан кейин ферма бешинчи авлодга ҳам етиб боришига умиди катта.
«Ақлли бўлишдан кўра омадли бўлиш яхшироқ», дейди Каргил отаси унга айтадиган гапларини такрорлаб. «Ва бу мен шунчаки омадли бўлган ҳолатлардан бири эди».