Бола қандай қилиб болалар муассасасида «ҳеч кимники бўлмаган» бўлиб қолди? Сабаб — баённомалар ва стандартларнинг йўқлигида
Жаҳон амалиётида болаларни ҳимоя қилиш барча муассасалар ва уларнинг ходимлари учун мажбурий бўлган қатъий стандартлар, протоколлар ва регламентларга асосланади. Намангандаги боғчада қизчага нисбатан содир этилган зўравонлик Ўзбекистон таълим ва тарбия тизимида бундай механизмлар мавжуд эмаслигини кўрсатди. «Газета.uz» шарҳи.
Бола қандай қилиб болалар муассасасида «эгасиз» бўлиб қолиши мумкин эди? Ҳамма нарса баённомалар ва стандартларнинг йўқлигига бориб тақалади
Юқорида келтирилган мисоллар — бу болалар муассасалари риоя қилиши шарт бўлган қоидалар ва баённомалардан кўчирмалардир.
Бу каби нормалар қабул қилинади ва мунтазам равишда янгилаб турилади, масалан,
Ўзбекистоннинг мактаб ва мактабгача таълим муассасаларида шунга ўхшаш нарса борми? Катта эҳтимол билан, йўқ.
Мактабгача ва мактаб таълими тизимидаги навбатдаги фожиа — бу сафар Наманганда болага нисбатан содир этилган даҳшатли жиноят — яна одатий сценарийни ишга туширди: ижтимоий тармоқлар адолат талаб қилмоқда, вазирлик расмий баёнот эълон қилмоқда, ишчи гуруҳлар тузилмоқда, вазият болалар омбудсмани ва Бош прокуратура томонидан «назоратга олинмоқда», ҳокимиятнинг энг юқори бўғинлари жараёнга қўшилмоқда.
Тизим яна воқеа содир бўлганидан кейин муносабат билдириб, «ёнғинни ўчиришга» ҳаракат қилмоқда.
Масалан, болаларнинг оммавий заҳарланишидан кейин ҳам шундай бўлган эди. Биз қайта-қайта бир хил нарсага дуч келмоқдамиз: таълим тизимида тарбияланувчилар ва ўқувчиларнинг ҳаёти, хавфсизлиги ва фаровонлигига таҳдид солувчи вазиятларнинг олдини олиш ёки уларни эрта аниқлаш имконини берувчи институционал механизмлар мавжуд эмас.
Матбуот томонидан ошкор қилинган Наманган воқеасининг тафсилотлари бунга яққол мисолдир. Мудира таътилда бўлганини ва ҳеч нарсадан хабари йўқлигини даъво қилмоқда. Ходимлар ҳам ҳеч нарсани билмасликларини айтишмоқда. Кузатув камералари ишламаган, онанинг улар нима учун ишламагани ҳақидаги саволига эса жавоб йўқ.
Боланинг хавфсизлиги у эрталаб боғча остонасидан ҳатлаб ўтган пайтдан бошлаб, кечқурун ота-онасига топширилгунга қадар, амалда тасодиф ихтиёрига ташлаб қўйилган.
Буларнинг барчаси тизимнинг — болалар хавфсизлигини таъминлайдиган ва уларнинг ҳаёти ҳамда хавфсизлигига таҳдидларни истисно этадиган (ҳеч бўлмаганда истисно этиши керак бўлган) аниқ қурилган механизмларнинг йўқлигини тасдиқлайди.
Халқаро амалиётда болаларни ҳимоя қилиш болалар билан ишлайдиган барча муассасалар ва уларнинг ходимлари учун мажбурий бўлган қатъий стандартлар, баённомалар, регламентлар ва талабларга асосланади. Материалнинг бошида мисоллар келтирилган бундай стандартлар, жумладан, қуйидагиларни белгилайди:
Тизимда болалар билан ишлашда ҳар бир ходимнинг ҳаракатлар алгоритмини тартибга солувчи батафсил баённомалар мавжуд бўлиши керак. Ходимлар ушбу баённомалар бўйича ўқитилган бўлиши ва турли вазиятларда қандай ҳаракат қилишни билиши шарт. Маъмурият томонидан таъқиб қилинишдан қўрқмасдан хавф-хатарлар ҳақида хабар бериш имконини берувчи механизм ишлаши керак.
Ҳа, бундай баённомалар ва стандартларнинг ўзигина болалар хавфсизлигини кафолатламайди.
Аммо уларнинг мавжудлиги ва барча муассасалар томонидан риоя этилиши — хавф-хатарларни камайтириш учун зарур бўлган базавий минимумдир.
Агар хавф-хатарлар олдиндан ҳисоблаб чиқилмаган бўлса ва уларнинг олдини олиш бўйича ҳаракатлар занжири расмийлаштирилмаган бўлса, болалар иштирокидаги фожиаларнинг такрорланиши — фақат вақт масаласидир.
Кўргазмали ишдан бўшатишлар ва судлар, эҳтимол, бундай ҳолатларда жамоатчиликдаги кескинликни камайтиришга ёрдам берар, аммо қўшни муассаса ёки тумандаги болани янги фожиалардан ҳимоя қила олмайди.