«Боғ унга ғамхўрлик қилинаётган экан, тирикдир». Рассомлар Haqiqiy’даги «Модернизм боғи» кўргазмасида Тошкент архитектурасини қандай қайта англамоқдалар
Haqiqiy галереясидаги «Сад модернизма» («Модернизм боғи») кўргазмаси Тошкент модернизм архитектурасига 11 нафар рассомнинг нигоҳи — уларнинг шахсий тажрибаси ва шаҳарга бўлган муносабати орқали назар ташлашни таклиф этади. ЮНЕСКО рўйхатига киритилган 10 та объектдан ташқари, муаллифлар пойтахт учун аҳамиятли бўлган ва сақлаб қолиниши муҳим бўлган бошқа рамзий биноларни ҳам намойиш этмоқдалар.
«Боғ унга ғамхўрлик қилишсагина яшайди». Рассомлар Haqiqiy галереясидаги «Модернизм боғи» кўргазмасида Тошкент архитектурасини қандай қилиб янгича англамоқдалар
Пойтахтдаги Haqiqiy галереясида XX асрнинг иккинчи ярмидаги Тошкент архитектурасига бағишланган «Модернизм боғи» кўргазмаси бўлиб ўтмоқда. Бу галерея асосчиси Александра Романованинг ижодий ривожланиш гуруҳидан ўсиб чиққан «Цех 115» санъат ҳамжамияти аъзолари ва таклиф этилган муаллифларнинг лойиҳасидир.
Лойиҳага Тошкент модернизимининг ўнта объекти ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилгани сабаб бўлди, улар орасида «Жемчуг» турар жой биноси, «Халқлар дўстлиги» саройи, Ўзбекистон Давлат санъат музейи, Бадиий академиянинг Марказий кўргазмалар зали ва бошқа рамзий иншоотлар бор.
Шахсий ҳикоялар ва хотиралар орқали рассомлар архитектуранинг шаҳар ҳаётида қандай роль ўйнашини кўрсатиб беришади ва ҳимоя ҳамда сақлаб қолишга муҳтож бўлган бошқа объектларга ҳам эътибор қаратишади.
«Биз бундай муҳим лаҳзани муҳрлаб қўйиш ва севимли шаҳримизга бағишланган лойиҳа яратишга қарор қилдик. Биз бинолар ҳақида нафақат меъморий объектлар сифатида, балки улар одамлар учун нимани англатиши, улар билан қандай хотиралар ва ҳиссиётлар боғлиқлиги ҳақида гапиришни истадик», — дейди галерея асосчиси Александра Романова.
Унинг тасаввурида совет архитектураси бир вақтнинг ўзида ҳам монументал, ҳам заифдир — ва бу ерда гап конструкцияларнинг мустаҳкамлигида эмас, балки меросга бўлган муносабатда.
Шаҳар ҳақидаги дид ва тасаввурлар темир-бетон эскиришидан кўра тезроқ ўзгаради.
Қачонлардир ўтмишдан қолган бино янги даврга мос келмай қолади ва уни қайта қуришни, унга хос бўлмаган элементлар билан тўлдиришни ёки янги қурилиш учун бузишни бошлашади, худди Кино уйи билан содир бўлгани каби. Шунинг учун, рассомнинг фикрича, ўтмиш архитектурасининг қадрини тушуниш ва уни айнан мерос сифатида сақлаб қолиш муҳимдир. Бу фикр лойиҳа номига олиб чиқилган боғ образининг асосини ташкил этади.
«Боғ каби, архитектура ҳам доимий эътибор ва ғамхўрликка муҳтож — фақат шу йўл билангина уни кейинги авлодлар учун асраб қолиш мумкин», — деб тушунтиради Романова.
«Цех 115» ҳамжамияти аъзоси Александра Коло ўзининг «Хотиралар проектори» суратини бугунги кунда Ўзбекистон Киносанъати саройи жойлашган «Панорамали» кинотеатрига бағишлади. Унинг тарихини ўрганар экан, у аста-секин эътиборни архитектурадан одамларнинг ушбу жой ҳақидаги хотираларига қаратди. Нуқ таралаётган бола образи — дунёни англаш воситаси сифатида кинонинг метафорасидир.
«Модернистик бинолар кўпинча қатъий, совуқ ва монументал сифатида қабул қилинади, аммо уларнинг фасадлари ортида мутлақо иссиқ ва жонли маконлар — театрлар, кинотеатрлар, кутубхоналар, чойхоналар яширинган эди. Масалан, „Панорамали“ тошкентликлар учун рамзий маскан эди. Бу ерга нафақат фильмлар томоша қилиш, балки мулоқот қилиш, маърифат олиш учун ҳам келишарди. Мен ана шу ички ҳаётни кўрсатмоқчи эдим», — деб тушунтиради Коло.
Рассом Оля Вис «Тўкинлик косаси» асарида «Чорсу» бозори гумбазини мевалар солинган коса кўринишида тасвирлади. Бека Каюмова «Қуёш» гелиомажмуасини отаси олган фотосурат асосида чизди. Инна Сафиуллина коллажининг «қаҳрамони» эса Ўзбекистон Давлат санъат музейи бўлди.
Кўргазма лойиҳаси иштирокчиларга ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган Тошкент модернизими объектлари рўйхатини ўзларича кенгайтириш имконини берди.
Жаҳон миқёсида тан олинган ўнта бино билан бир қаторда, рассомлар расмий мақомга эга бўлмаган, аммо шаҳар учун муҳим бўлган бошқа модернистик архитектура объектларига ҳам эътибор қаратдилар.
Уларни танлашда рассомлар кўп жиҳатдан ўз тажрибалари ва хотираларига таяндилар.
Робия Қодирова «Шакллар орасида» суратида П. П. Беньков номидаги бадиий коллежни тасвирлади. Композицияда у бинонинг таниқли элементларидан — цилиндрсимон минора ва Владимир Чубнинг санъатнинг турли турларига бағишланган катта барельефидаги иккита фигурадан фойдаланган. Рассом учун бу нафақат ўқиш йиллари билан боғлиқ жой, балки деярли ўзгаришсиз сақланиб қолган Тошкент модернизимининг намуналаридан биридир.
«Боғ унга ғамхўрлик қилишсагина яшайди. Архитектура билан ҳам худди шундай. Биз нафақат ЮНЕСКО рўйхатига киритилган биноларга, балки ундан ташқарида қолганларига ҳам эътибор қаратмоқчимиз. Уларни ҳам кейинги авлодлар учун асраб қолиш муҳим, токи улар уларнинг тарихини билсинлар, улардан илҳомлансинлар. Агар биз бу меросга бугун ғамхўрлик қилсак, у яшашда давом этади», — дейди Робия Қодирова.
Александра Романова «Анҳор олимпиячилари» асарида Олимпия шон-шуҳрати музейи атрофидаги маконга мурожаат қилди. Полотнида уч нафар бола каналнинг ёрқин кўк сувига шўнғимоқда, дарахтлар ортидан эса бинонинг бир қисми кўриниб турибди. Бу жой рассом учун алоҳида аҳамиятга эга — унинг сўзларига кўра, айнан шу ерда у илк бор шаҳарни яхши кўришини ҳис қилган.
«Мен учун каналга шўнғиётган болалар — бу спортнинг табиий, стихияли, деярли ёввойи кўринишидаги образидир. Зинапоядан юқорида эса аллақачон спорт ютуқларига бағишланган музей жойлашган. Менга бир нарса иккинчисидан ўсиб чиқиши мумкинлиги ҳақида ўйлаш ёқади: оддий болалар ўйини ва сувга сакраш истаги кун келиб катта спортга йўлнинг бошланиши бўлиши мумкин. Мен ана шу туйғуни, шунингдек, Тошкент ёзининг жазирамасини, сувнинг салқинлигини ва ҳаракатни етказиб бермоқчи эдим», — деб тушунтиради Романова.
Лойиҳада «Цех 115» ҳамжамияти аъзоларидан ташқари, таклиф этилган рассомлар ҳам иштирок этишди. Акварельчи Евгений Панов Тошкент телеминорасини, Фарангиз Таштемирова — «Ўзбекистон» меҳмонхонасини тасвирлади. Азиза Шавкатова қуритилган гуллардан Авиасозлар саройи мозаикасининг бир парчасини яратди, Наталья Морозова эса характерли кўк тусдаги тасвирларни олиш имконини берувчи фотобосиб чиқариш усули — цианотипия техникасидан фойдаланган ҳолда «Космонавтлар» ва «Пахтакор» метро станциялари ҳақида иккита асар яратди.
«Модернизм боғи» кўргазмаси 10 сентябргача давом этади.
Галерея ҳар куни соат 11:00 дан 19:00 гача очиқ. Кириш бепул.