БМТТД Ўзбекистон ҳуқуқ ҳимоячиларини сунъий интеллектдан хавфсиз фойдаланишга ўргатди

БМТТД Ўзбекистон ҳуқуқ ҳимоячиларига сунъий интеллектдан хавфсиз фойдаланишни ўргатди

Ўзбекистондаги БМТ Тараққиёт дастури (БМТТД) ва Омбудсман офиси ҳамкорлигида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасида сунъий интеллектдан масъулиятли ва самарали фойдаланишга бағишланган икки кунлик ўқув дастури ташкил этилди. БМТТДнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси хабарига кўра, ушбу таълим 2026-йил 24–25-август кунлари ҳуқуқни ҳимоя қилиш институтлари, фуқаролик жамияти вакиллари ва рақамли бошқарув бўйича экспертлар иштирокида бўлиб ўтди.

Дастурнинг асосий мақсади Омбудсман офисининг кундалик фаолиятида сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш имкониятларини ўрганиш, шунингдек, уларни жорий этишда эътиборга олиниши лозим бўлган ҳуқуқий ва ахлоқий талабларни муҳокама қилишдан иборат бўлди. Иштирокчилар сунъий интеллектнинг асосий тамойиллари, ундан масъулиятли фойдаланиш қоидалари, самарали сўровлар тузиш усуллари ва инсон ҳуқуқлари соҳасидаги халқаро стандартлар билан танишдилар.

Ўқув дастурининг алоҳида қисми сунъий интеллектнинг инсон ҳуқуқларига таъсирини баҳолашга (ҲРИА) бағишланди. Иштирокчилар амалий мисоллар ёрдамида сунъий интеллектдан фойдаланишнинг аҳолининг турли гуруҳлари учун юзага келиши мумкин бўлган оқибатларини кўриб чиқдилар. Хусусан, айрим тоифадаги шахсларга номутаносиб таъсир кўрсатиш эҳтимоли, зарур ҳимоя чоралари ва бундай технологиялар асосида қабул қилинган қарорлар устидан шикоят қилиш механизмлари атрофлича муҳокама қилинди.

БМТТДнинг Европа ва Марказий Осиё минтақавий маркази ҳуқуқ устуворлиги, хавфсизлик ва инсон ҳуқуқлари сиёсати масалалари бўйича мутахассиси Айнура Беккоенова шундай деди: «Сунъий интеллект инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишни янада самарали, қулай ва тезкор қилиш учун катта имкониятлар яратади. Шу билан бирга, ундан фойдаланиш камситишнинг олдини олиш, махфийликни ҳимоя қилиш ва ҳисобдорликни таъминлаш учун ишончли кафолатларни талаб қилади».

Тренингнинг амалий қисми ҳуқуқни ҳимоя қилиш муассасалари фаолиятида сунъий интеллектдан фойдаланишнинг аниқ йўналишларига бағишланди. Иштирокчилар фуқаролар мурожаатларини қайта ишлаш ва тоифалаш, тенденсияларни аниқлаш, айрим ишлар бўйича маълумотларни умумлаштириш ҳамда жавоблар тайёрлаш учун технологиялардан фойдаланиш имкониятларини кўриб чиқдилар.

Шу билан бирга, ўқув давомида нафақат янги технологияларнинг афзалликлари, балки улар билан боғлиқ хавфларга ҳам эътибор қаратилди. Иштирокчилар сунъий интеллектдан давлат ва ҳуқуқни ҳимоя қилиш жараёнларида фойдаланишда маълумотларнинг махфийлиги ва хавфсизлиги, институционал тайёргарлик, ахлоқий чекловлар ва масъулият масалаларини муҳокама қилдилар.

Сунъий интеллект воситаларидан коммуникация, ҳуқуқий маърифат ва ахборот-тушунтириш ишларининг қулайлиги ҳамда инклюзивлигини ошириш мақсадида фойдаланиш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Потенсиал мақсадли гуруҳлар сифатида аёллар, ёшлар, ногиронлиги бўлган шахслар ва қишлоқ жамоалари тилга олинди.

Дастур доирасида Ўзбекистонда рақамли трансформациянинг кенгроқ масалалари ҳам муҳокама қилинди. БМТТД, Омбудсман офиси, фуқаролик жамияти ва экспертлар ҳамжамияти вакиллари ҳамкорлик имкониятлари, маълумотлар ва хавфсизликка қўйиладиган талаблар, шунингдек, сунъий интеллект технологияларини масъулиятли жорий этиш учун зарур институционал шарт-шароитлар юзасидан фикр алмашдилар.

Ўқув интерактив семинар билан якунланди, унда иштирокчилар ўз муассасаларида сунъий интеллектни жорий этиш бўйича амалий қадамларни белгиладилар. Улар қаторида ахлоқий чекловларни ишлаб чиқиш, хавфсизлик чораларини таъминлаш ва эҳтимолий потенциал ташаббусларни тайёрлаш каби вазифалар қайд этилди.

БМТТД ва Омбудсман офиси ўтказилган дастурни рақамли технологиялар ривожланаётган шароитда ҳуқуқни ҳимоя қилиш институтларининг салоҳиятини мустаҳкамлашга қаратилган кенг кўламли ишларнинг бир қисми сифатида баҳоламоқда. Бунда Ўзбекистонда сунъий интеллектдан фойдаланиш инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, инклюзивлик, ҳисобдорлик ва масъулиятли инновациялар тамойилларига мувофиқ бўлишига алоҳида эътибор қаратилмоқда.