БМТ халқаро ҳамжамиятни Толибон билан муносабатларни нормаллаштиришга шошилмасликка чақирди.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти халқаро ҳамжамиятни Толибон билан муносабатларни шошилинч равишда нормаллаштиришдан тийилишга чақирди.

Тошкент, О'збекистон – Podrobno.uz ахборот агентлиги.

БМТ экспертлари Афг'онистонда аёллар ва қизлар ҳуқуқларига қаттиқ чекловлар қо'лланилаётган бир пайтда, очарчилик ва бошқа гуманитар инқирозлар давом этаётган бир пайтда халқаро ҳамжамиятга Толибон билан муносабатларни шошилинч равишда нормаллаштиришдан тийилишни қат'ий тавсия қилишди.

Мутахассисларнинг фикрига ко'ра, со'нгги бир неча йил ичида мамлакатда аёллар ва қизлар ҳуқуқларига чекловлар кучайди. 2021-йилда Толибон ҳокимият тепасига келганидан со'нг, мактаблар 12 ёшдан ошган қизларни қабул қилишни то'хтатди ва 2022-йил декабр ойида аёлларга олий та'лим бериш тақиқланди. Натижада, 2,4 миллион қиз о'рта та'лимни тугатиш имкониятидан маҳрум бо'лди.

Чекловлар ҳаётнинг бошқа жабҳаларига ҳам та'сир ко'рсатди. Аёллар ва қизлар мунтазам равишда камситиш ва ко'плаб тақиқларга дуч келмоқдалар, ногиронлиги бо'лган одамлар эса та'лим, сог'лиқни сақлаш ва иқтисодий иштирок этишда то'сиқларга дуч келмоқдалар. Шу билан бирга, Афг'онистон жиддий озиқ-овқат танқислигини бошдан кечиришда давом этмоқда. Мамлакатда тахминан 14 миллион киши о'ткир озиқ-овқат танқислигидан азият чекмоқда, то'ққиз кишидан фақат биттаси ёрдам олади. 12 та вилоятда болалар орасида рекорд даражадаги о'ткир то'йиб овқатланмаслик қайд этилган.

Вазият қуролли можаролар, ишсизлик, нархларнинг ошиши, халқаро молиялаштиришнинг камайиши ва асосан Покистон ва Эрондан қувг'ин қилинган олти миллионга яқин афг'онистонликнинг қайтиши билан янада ог'ирлашди. Асосий озиқ-овқат маҳсулотларининг нархи 20-30% га ошди. Қишгача гуманитар дастурларни давом эттириш учун Жаҳон озиқ-овқат дастурига қо'шимча 500 миллион доллар керак.

Аёлларга нисбатан зо'равонлик жиддий муаммо бо'либ қолмоқда. Толибон ҳокимият тепасига келганидан бери о'нта вилоятда 231 та фемицид қайд этилган.

О'лимларнинг эллик учтаси расман о'з жонига қасд қилиш деб топилган, гарчи қариндошлар ва гувоҳлар оиладаги зо'равонлик ҳақида хабар беришган. Фақат 58 та ҳибсга олиш қайд этилган ва ҳибсга олинганларнинг ба'зилари кейинчалик қо'йиб юборилган. О'згаришлар аёлларни ҳимоя қилишнинг илгари мавжуд бо'лган механизмларига ҳам та'сир ко'рсатди. Толибоннинг қайтишидан со'нг, Хотин-қизлар ишлари вазирлиги, аёлларга нисбатан зо'равонлик бо'йича махсус прокуратура идораси ва бошпаналар тармог'и бекор қилинди. Тахминан 250 аёл судя ишдан четлаштирилди ва аёл прокурорлар уйларига жо'натилди.

Айнан шу чекловлар ва инсон ҳуқуқлари бузилишининг комбинацияси БМТ мутахассислари орасида хавотир уйг'отмоқда. Улар Толибон расмийларига инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилиш учун босимни давом эттиришга ва мамлакатда давом этаётган қонунбузарликларни бартараф этмасдан вазиятни нормаллаштирмасликка чақирмоқдалар.

Уларнинг фикрича, Толибон расмийлари билан муносабатларни нормаллаштиришга қаратилган ҳар қандай қадамлар мамлакатдаги инсон ҳуқуқлари билан бог'лиқ вазиятни ҳисобга олиши керак. Ҳозирги чекловлар ва тақиқлар туфайли энг заиф гуруҳ бо'либ қолаётган аёллар ва қизларнинг аҳволига алоҳида э'тибор қаратиш керак.