БМТ экспертлари АҚШнинг Эронга берган зарбаларида ҳарбий жиноятлар содир этганига ишониш учун асослар борлигини айтмоқда
АҚШ февраль ойида Минабдаги бошланғич мактаб ва Ламерддаги спорт мажмуасига берилган ҳалокатли зарбаларни амалга оширганини тан олмади.
БМТ экспертлари АҚШнинг Эронга берган зарбаларида ҳарбий жиноятлар содир этганига ишониш учун асослар борлигини айтмоқда
Февраль ойида Минабдаги бош мактабга қилинган ҳужумда камида 156 киши, жумладан 120 нафар бола ҳалок бўлди.
БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича экспертлари АҚШнинг Эронда камида 177 нафар тинч аҳоли вакилининг ўлимига сабаб бўлган иккита зарбасида ҳарбий жиноятлар содир этганига ишониш учун асосли далиллар борлигини маълум қилди.
АҚШ бунга дарҳол муносабат билдирмади. Бундан аввал у Ламердга зарба берганини инкор этган ва Минабдаги ҳодиса юзасидан тергов олиб борилаётганини билдирган эди.
Экспертлар, шунингдек, Эрон расмийлари январь ойида ҳукуматга қарши оммавий намойишларни бостириш пайтида инсониятга қарши жиноятлар содир этганини аниқладилар.
Уларнинг таъкидлашича, хавфсизлик кучлари томонидан амалга оширилган қотилликлар барча 31 та вилоятда «ҳайратланарли ва мисли кўрилмаган миқёсда» содир бўлган.
Эрон ҳам ушбу хулосаларга ҳали изоҳ бермади, гарчи у бундан аввал инсон ҳуқуқларининг тизимли равишда бузилиши ҳақидаги айбловларни рад этган эди.
«Эрондаги тинч аҳоли ўз ҳукумати томонидан содир этилаётган инсон ҳуқуқларининг қўпол равишда бузилиши ва инсониятга қарши жиноятлар ҳамда мамлакатнинг АҚШ ва Исроил билан ҳалокатли можароси ўртасида қолиб кетган», — дея огоҳлантирди фактларни аниқлаш миссияси пайшанба кунги баёнотида.
БМТ Инсон ҳуқуқлари бўйича кенгашига тақдим этилган сўнгги маърузасида миссиянинг уч нафар мустақил эксперти можаро пайтида тинч аҳолига қилинган энг қонли иккита ҳужумни ўрганиб чиқди.
Маҳаллий расмийларнинг маълумотларига кўра, 28 февраль куни АҚШ ва Исроил Эронга қарши уруш бошлаган пайтда, «Томагавк» (Tomahawk) ракеталари жанубдаги Минаб шаҳрида жойлашган «Шажараҳ Таййибаҳ» бошланғич мактабига келиб тушган ва оқибатда камида 156 киши, жумладан 120 нафар бола ҳалок бўлган.
Фактларни аниқлаш миссияси экспертларининг таъкидлашича, мактаб ўша куни зарба берилган Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси (ИИҚК) ҳарбий-денгиз мажмуаси яқинида жойлашган бўлган, бироқ мактаб яққол ажралиб турган ва унинг ҳарбий мақсадларда фойдаланилганини кўрсатувчи ҳеч қандай белги бўлмаган.
Тўпланган далилларга, жумладан, АҚШ ҳарбийларининг дастлабки суриштирувида АҚШ кучлари масъул деб топилгани ҳақидаги ОАВ хабарларига ва можарода фақат АҚШ «Томагавк» ракеталарига эга эканлигига асосланиб, экспертлар АҚШ мактабга зарба берганига ишониш учун асосли далилларга эга эканликларини билдиришди.
Шунингдек, улар омон қолганларнинг мактабга икки марта зарба берилгани ҳақидаги кўрсатмаларига таяниб, мактаб «мўлжалланган зарба нуқтаси бўлгани ва зарар ИИҚК мажмуасига қилинган ҳужумдан адашган ракета ёки билвосита талофат натижаси эмаслигини» айтишди.
АҚШ ҳарбийлари Минабдаги зарба бўйича тергов натижаларини ҳали эълон қилгани йўқ, бироқ Мудофаа вазири Пит Хегсет АҚШ «ҳеч қачон тинч аҳоли объектларини нишонга олмаслигини» таъкидлаган.
Шунингдек, 28 февраль куни юқори аниқликдаги зарба берувчи ракеталар (PrSM) Ламерддаги спорт мажмуаси ва яқин атрофдаги турар-жой ҳудудига вольфрам шарчаларидан иборат булутларни сочган, оқибатда маҳаллий расмийларга кўра, камида 21 тинч аҳоли вакили, жумладан етти нафар бола ҳалок бўлган.
Фактларни аниқлаш миссияси экспертлари бу сафар ҳам спорт мажмуаси яққол ажралиб турганини ва ундан ҳарбий мақсадларда фойдаланилганига ҳеч қандай ишора бўлмаганини таъкидладилар.
Улар можарода фақат АҚШ PrSM ракеталарига эга эканлиги каби далилларга таяниб, зарба АҚШ томонидан амалга оширилганига ишониш учун асосли далиллар мавжуд деган хулосага келишди.
АҚШ ҳарбийлари ўша куни Ламердга ҳеч қандай зарба бермаганини маълум қилди ва қўлланилган қуролни PrSM деб кўрсатган хабарларни рад этди.
Иккала ҳолатда ҳам фактларни аниқлаш миссияси экспертлари «АҚШ тинч аҳолининг ҳалок бўлишига ёки жароҳатланишига ёхуд тинч аҳоли объектларига зарар етишига олиб келадиган тартибсиз ҳужум уюштириш орқали ҳарбий жиноят содир этганига ишониш учун асосли далиллар мавжуд» эканини билдиришди.
Миссия маърузасида, шунингдек, Эрон расмийларининг 2025 йил декабрь ва 2026 йил январь ойларида Эрон бўйлаб тарқалган оммавий намойишларни куч ишлатиб бостиргани ҳам тилга олинади.
Экспертларнинг таъкидлашича, бу аввалги бостиришлардан кўра мисли кўрилмаган даражада кескинлашган бўлиб, бунга оммавий қотилликлар ва жароҳатларга сабаб бўлган ўқотар қуролларнинг кенг қўлланилиши ҳамда кенг кўламли ҳибсга олишлар сабаб бўлган.
Улар гувоҳлар, тиббиёт ходимлари ва қурбонларнинг яқинларига таяниб, хавфсизлик ходимлари томлар ва бошқа баланд нуқталарда позицияларни эгаллаб, оломонга қарата автоматлардан ўқ узганларини билдиришди.
Намойишчилар, шунингдек, сочма ўқлардан боши, кўкраги ва кўзларидан оғир жароҳатлар олган, баъзилари умрбод кўр бўлиб қолган.
Бостириш кучайган сари, хавфсизлик кучлари тиббиёт муассасаларига ҳужум қилиб, ярадор намойишчиларни калтаклаган ва ҳибсга олган, баъзи тиббиёт ходимларини ушлаб турган, бу эса жабрланувчиларни ҳаётни сақлаб қолувчи даволанишга мурожаат қилишдан қўрқитиб қўйган, дейди экспертлар.
Улар, шунингдек, намойишлар пайтида ҳибсга олинган ўн минглаб одамлар қийноқларга солингани, бир кишилик камераларда сақлангани ва юридик ёрдам олиш ҳуқуқидан маҳрум этилганини аниқладилар.
Экспертлар ҳукумат ўшандан бери намойишчиларга нисбатан ўлим жазосини қўллашни кучайтирганидан огоҳлантирдилар, тартибсизликлар билан боғлиқ айбловлар бўйича тезлаштирилган суд жараёнларидан сўнг камида 29 эркак қатл этилган.
Фактларни аниқлаш миссияси маърузасида бостириш оқибатида ҳалок бўлганлар сонини мустақил равишда тасдиқлаш имкони бўлмагани, бироқ бу кўрсаткич расмий 3000 кишилик рақамдан анча юқори эканига ишониш учун жиддий асослар борлиги қўшимча қилинган. Ҳукумат ҳалок бўлганларнинг аксарияти хавфсизлик кучлари аъзолари ёки йўловчилар бўлганини даъво қилган.
АҚШда жойлашган Инсон ҳуқуқлари фаоллари ахборот агентлиги (Hrana) 7000 дан ортиқ одамнинг ўлдирилганини тасдиқлаганини, уларнинг деярли барчаси намойишчилар эканини маълум қилди.
Фактларни аниқлаш миссияси экспертлари Эрон расмийлари намойишларни бостириш пайтида «инсон ҳуқуқларини кўплаб қўпол равишда бузиш» ҳолатларига йўл қўйган ва бу ҳаракатлар «тинч аҳолига қарши қаратилган кенг кўламли ва тизимли ҳужумнинг бир қисми сифатида содир этилган қотиллик, қамоққа олиш ва жисмоний эркинликдан бошқача тарзда жиддий маҳрум қилиш, қийноқлар ва бошқа ғайриинсоний ҳаракатлар каби инсониятга қарши жиноятларни» ташкил этади деган хулосага келишди.
Эрон расмийлари АҚШ ва Исроилни тартибсизликларни қўзғатишда айблади ва ўлим ҳолатлари учун жавобгарликни ўзлари «террорчилар» ва «исёнчилар» деб атаган шахслар зиммасига юклади.