БМТ экспертининг сўзларига кўра, Тожикистон иқтисодиётни меҳнат миграцияси ва пул ўтказмаларидан ташқари диверсификация қилиши керак

БМТ эксперти Тожикистон меҳнат миграцияси ва пул о'тказмаларига бог'лиқликдан ташқари иқтисодий базасини кенгайтириши кераклигини маслаҳат берди. БМТ мустақил эксперти Аттия Варис мамлакатга расмий ташрифидан со'нг, Тожикистон иқтисодий о'сиши ва қашшоқликни камайтиришдаги ютуқларидан фойдаланиб, янада муносиб бандликни та'минлаш, давлат хизматларини яхшилаш ва аёллар ва ёшлар учун имкониятларни кенгайтиришни таклиф қилди.

Варис Тожикистоннинг фуқаролик можаролари ва чуқур иқтисодий қайта қуриш каби муҳим сиёсий ва иқтисодий о'згаришлар орқали барқарорлигини э'тироф этди. У мамлакатнинг ҳозирги иқтисодий о'тиш даврида инсон ҳуқуқлари тамойилларига мос келадиган диверсификацияланган, иш билан та'минланган о'сишга устувор аҳамият беришни қо'ллаб-қувватлади.

Мутахассис барқарор иқтисодий о'сишни, қашшоқликни камайтиришдаги ютуқларни ва инфратузилмани кенгайтиришни олқишлади. Бироқ, у иқтисодиёт меҳнат миграцияси, пул о'тказмалари ва импортга жуда бог'лиқ бо'либ қолишини, ички ишлаб чиқариш ва экспорт эса ҳали ҳам ривожланиш босқичида эканлигини та'кидлади. Варис шундай деди: "Пул о'тказмалари оилаларни, уй хо'жаликлари исте'молини ва қашшоқликни камайтиришни қо'ллаб-қувватлади, аммо улар уйда етарли, муносиб ва самарали бандликни о'рнини боса олмайди".

Дарҳақиқат, яқинда Жаҳон банки Тожикистон ищи кучининг тахминан то'ртдан бир қисми чет элда иш билан банд эканлигини хабар қилди. Ушбу мигрант ищиларнинг пул о'тказмалари 2022 ва 2025 йиллар оралиг'ида мамлакат ялпи ички маҳсулотининг о'ртача 50% ни ташкил этди, бу эса иқтисодиётни қабул қилувчи мамлакатлардаги иқтисодий о'згаришларга мойил қилди.

Буни ҳал қилиш учун Варис қишлоқ хо'жалиги ва озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш, барқарор туризм, минерал қиймат занжирлари ва рақамли иқтисодиёт каби соҳаларни қо'ллаб-қувватлашни тавсия қилди. Шунингдек, у та'лим ва ко'никмаларни ривожлантиришга инвестицияларни ко'пайтириш, ишончли интернетга кириш ва кичик ва о'рта корхоналар учун молиявий имкониятларни яхшилашга чақирди.

Варис ҳукуматни иқтисодий диверсификация кенгроқ имкониятлар яратишини та'минлаш учун аёллар, ёшлар ва қишлоқ жамоаларига мақсадли ёрдам ко'рсатишга чақирди. Иш ҳақини оширишга қаратилган са'й-ҳаракатларни э'тироф этган ҳолда, у паст иш ҳақи, болаларни парвариш қилиш имкониятларининг чекланганлиги ва ижтимоий хизматларнинг етишмаслиги аёлларнинг иқтисодиётда тенг иштирок этишига то'сқинлик қилаётганини та'кидлади. У болаларни парвариш қилиш муассасаларини кенгайтириш, молиявий саводхонликни ошириш ва тадбиркорлар учун бизнесни ривожлантиришни қо'ллаб-қувватлашни таклиф қилди.

БМТ эксперти Роғун (Роғун) ГЕСининг Тожикистоннинг ортиб бораётган ички электр энергиясига бўлган талабини қондириш ва минтақавий энергетика ҳамкорлигини мустаҳкамлаш салоҳиятини таъкидлаб, унинг 2033-йилда қуриб битказилиши кутилаётганини олқишлади. У йирик инфратузилма лойиҳалари шаффоф харажатлар ва фойда таҳлили, масъулиятли молиялаштириш ва жамоатчилик иштироки билан бирга бўлиши кераклигини таъкидлади.

Варис шунингдек, давлат молиявий қарорларини қабул қилишда шаффофликни оширишни қўллаб-қувватлади ва фуқаролар давлат бюджетлари, харажатлар, қарзлар ва йирик инвестиция лойиҳалари ҳақида аниқ ва ўз вақтида маълумотларга эга бўлишлари кераклигини таъкидлади. У бюджетни режалаштиришда жамоатчилик билан маслаҳатлашувларни кучайтиришни ва вазирликлар, ихтисослашган муассасалар ва маҳаллий ҳокимият органларига аниқроқ масъулият, ресурслар ва ҳисобдорликни юклашни тавсия қилди.

Тоғли Бадахшон автоном вилоятига ташрифи давомида Варис йўл алоқасининг яхшиланиши ва трансчегаравий бозорларнинг ташкил этилишини юқори баҳолади. Бироқ, у қийин рельеф, узоқ масофалар ва транспорт инфратузилмасидаги камчиликлар билан боғлиқ давом этаётган муаммоларни таъкидлади.

Варис Тожикистон ҳукуматига БМТнинг махсус процедуралари билан ҳамкорлиги ва иштироки учун миннатдорчилик билдирди. Унинг ташрифи 2005-йилдан бери махсус процедуралар мандати эгаси томонидан Тожикистонга 13-расмий ташриф бўлди.