«Биз уни ҳеч қачон топа олмадик»: Ground Zero вайроналаридан топилган жасад қолдиқларини идентификация қилиш ҳаракатлари давом этмоқда
Ҳужумлардан бери Нью-Йорк расмийлари 1000 дан ортиқ қурбонларнинг қолдиқларини топиш учун янги, мураккаб технология устида ишламоқда.
«Биз уни ҳеч қачон топмадик»: Граунд-Зиродан топилган жасад қолдиқларини шахсини аниқлаш ҳаракатлари давом этмоқда
Жульет Скаузо тўрт ёшда, тўрт фарзанднинг энг кичиги эди, ўшанда унинг отаси, ўт ўчирувчи Деннис Скаузо 11 сентябрь фожиасида ҳалок бўлган
25 йил давомида Жульет Скаузо учун отаси ҳаётининг сўнгги кунидан қолган ягона жисмоний хотира унинг шикастланган ўт ўчирувчи каскаси бўлди.
Скаузонинг отаси Деннис — Нью-Йорк ўт ўчириш бошқармасининг (FDNY) хавфли моддалар билан ишлаш бўлинмасида 12 йил хизмат қилган — аслида 2001 йил 11 сентябрда ишлаши керак эмас эди, лекин қўшимча иш ҳақи олиш учун навбатчиликни қабул қилган.
Лонг-Айлендлик тўрт фарзанднинг отаси Жаҳон савдо марказининг Жанубий минораси қулаган пайтда ўша ерда бўлган деб ишонилади, бу ҳақда Скаузо оиласига маълум қилинган. Унинг нишон рақами туширилган каскаси бир неча ойдан кейин топилган.
«Мен деярли бутун ҳаётимни отамнинг вафот этганини билиб ва унинг жасадини ҳеч қачон топмаганимиз ҳақиқати билан яшашни ўрганиб ўтказдим», деди отаси вафот этганда тўрт ёшда бўлган Скаузо.
Нью-Йорк шаҳри бош тиббий экспертиза бошқармаси маълумотларига кўра, Деннис Скаузо 11 сентябрь куни Нью-Йоркда ҳалок бўлган ва ҳалигача шахси аниқланмаган 1000 дан ортиқ кишидан биридир. Ўша куни Жаҳон савдо марказидаги ҳужумларда 3000 га яқин одам ҳалок бўлган.
Ўтган ойда шаҳар маъмурияти суд-тиббий тадқиқот генетик генеалогияси (FIGG) деб номланувчи янги усулдан фойдаланган ҳолда, террорчилик ҳужумларининг илгари шахси аниқланмаган қурбони — 1654-шахснинг кимлигини маълум қилди.
«Ушбу ёндашувдан фойдаланишда ҳақиқий умид бор», деди шаҳар тиббий экспертиза бошқармасининг суд-тиббий антропология бўлими директори Анжела Солер. «Кўпроқ оилалар жавоб олишига умид бор ва келажакда ушбу технология ёрдамида янада кўпроқ қолдиқларни синовдан ўтказа оламиз деб умид қиламиз».
11 сентябрдан бери Солер бошқармаси Жаҳон савдо марказида ҳалок бўлган 2753 қурбоннинг қолдиқларини аниқлаш устида ишламоқда. Ҳозиргача ҳалок бўлганларнинг 60 фоизининг шахси аниқланган.
«Бу ҳар қандай одам ҳаётида дуч келиши мумкин бўлган энг мураккаб идентификация ишларидан бири бўлди», деди Солер.
Бир қатор омиллар шахсни аниқлаш ишларини қийинлаштирди.
Самолёт зарбалари ва авиация ёқилғиси туфайли юзага келган ёнғинларда инсон қолдиқлари шикастланган, бу эса бошқармага ДНК тести учун қурбонларнинг фақат кичик бўлакларинигина қолдирган, деди Солер.
Скаузо, шунингдек, ҳужумлар вақти туфайли кўплаб ўт ўчирувчилар навбатчиликни алмаштириш жараёнида бўлганини, бошқалари эса ёрдам бериш учун қолиб, қўлларига илинган қўшимча жиҳозларни олишганини таъкидлади. Натижада, топилган баъзи қутқарувчилар бошқа одамларнинг исмлари ёзилган кийимларда бўлган, бу эса шахсни аниқлашни янада қийинлаштирган.
Жаҳон савдо маркази ҳудудида бошқа 11 сентябрь ҳужумлари содир бўлган жойларга қараганда анча кўп қурбонлар бўлган.
American Airlines авиакомпаниясининг 77-рейси Пентагонга урилганда ҳалок бўлган 184 кишидан беш нафарининг қолдиқлари шунга ўхшаш шароитлар туфайли ҳеч қачон аниқланмаган. Миллий парклар хизмати маълумотларига кўра, Пенсильвания штатининг Шанксвилл шаҳридаги далага қулаган United Airlines авиакомпаниясининг 93-рейси бортидаги барча 40 қурбоннинг шахсини ДНК, тиш шифокори ёзувлари ва бармоқ излари ёрдамида аниқлаш учун етарлича қолдиқлар топилган.
Жаҳон савдо марказидан топилган қолдиқлар келажакдаги синовлар учун ДНКни сақлаб қолиш мақсадида қадоқланган ва муҳрланган. Ҳужумлардан кейинги дастлабки кунларда одамлар бармоқ излари ёки тиш шифокори ёзувлари орқали аниқланган, аммо вақт ўтиб, улар мавжуд бўлмаганда, бошқарма ДНКга мурожаат қилган. Расмийлар ДНКни ажратиб олиш ва ўша қолдиқларни қайта синовдан ўтказиш учун янги технологиялардан фойдаланишга муваффақ бўлишди.
«Шунинг учун ҳам шунча йиллар ўтса ҳам биз ҳалигача янги шахсларни аниқламоқдамиз, чунки биз пайдо бўлаётган ҳар бир янги технология билан қайта-қайта синовдан ўтказишни давом эттирмоқдамиз», деди Солер.
Тиббий экспертиза бошқармаси маълумотларига кўра, ДНК технологияси бошқармага 11 сентябрдан бери 1495 қурбоннинг шахсини аниқлашга ёрдам берди — баъзилари фақат ДНК ёрдамида, бошқалари эса бир нечта усуллар орқали.
Ўтган йили шаҳар маъмурияти ДНК ёрдамида, 24 йил ўтиб, яна уч қурбоннинг шахси аниқланганини маълум қилди: 26 ёшли валюта трейдери Райан Фитцжеральд; Бостондан Лос-Анжелесга учаётган American Airlines авиакомпаниясининг 11-рейси бортида бўлган 72 ёшли Бабара Китинг; ва оиласи шахсини сир сақлашни маъқул кўрган бир аёл.
Солернинг айтишича, янги FIGG технологияси тўлиқ геном секвенланишига таянади, бу терговчиларга инсоннинг бутун генетик кодини ўқиш имконини беради. Бу уларга қурбоннинг узоқроқ қариндошлари билан мосликни топиш имкониятини оширади. Ушбу мосликлар аниқлангандан сўнг, Нью-Йорк полиция департаменти яқинроқ қариндошларни топишга ёрдам беради.
Нью-Йорк тиббий экспертиза бошқармаси ҳали ҳам ҳар ҳафта яқинларининг қолдиқлари ҳеч қачон топилмаган одамлар ҳақида сўраб қўнғироқ қиладиган яқинларидан қўнғироқлар қабул қилади.
Кўпгина оилалар ўз яқинларини ҳеч қачон дафн эта олмаган, гарчи баъзилар топилган қолдиқларни Нью-Йоркдаги 11 сентябрь ёдгорлик мажмуасидаги сақлагичда қолдиришни маъқул кўришади. Сақлагич Жаҳон савдо маркази ҳудудининг пойдеворида қурилган бўлиб, у ерга фақат тиббий экспертиза ходимлари кириши мумкин. Яқин атрофдаги хотира хонаси деб аталадиган хусусий ҳудуд оилалар учун мотам тутиш учун очиқ.
«Уларнинг яқинлари сўнгги дақиқаларида ўша ерда бўлган ва улар уларнинг ўша ерда қолишини хоҳлашади», деди Солер.
Баъзи одамлар бу ҳақда эшитишни хоҳламайдилар, эҳтимол бу тасдиқ жуда оғриқли бўлгани учундир, деди оилаларни хабардор қилишга ёрдам берадиган Солер.
Скаузо улардан бири. У сўнгги йилларда қариндошининг шахси ниҳоят аниқлангани ҳақида қўнғироқлар олган одамларни билади. Кейинги навбатда бўлиш ғояси унинг оиласи учун қўрқинчли, улар отаси — ҳар томонлама истеъдодли ва жаз севувчи инсон хотирасини сақлаб қолиш учун кўп ҳаракат қилишган.
«Ҳозирги босқичда шахсни аниқлаш унинг ўлими ҳақиқатини ўзгартирмайди. Бу отамни менга қайтариб бермайди ва мен яшаш ва мотам тутишни ўрганган ҳаётимнинг бир қисмига айланган нарсани қайта очишни хоҳламайман», деди у. «Айниқса 25 йил ўтиб, бу яраларни яна янгилайди».
Скаузонинг айтишича, отаси Денниснинг каскаси ва у 12 йил давомида ишлаган FDNY нишони топилган ягона буюмлар бўлган
Аммо Скаузо технологиянинг аҳамияти борлигини айтди.
Солер бу янгиликлар ҳам енгиллик, ҳам қайғу олиб келишини кўрган. «Бу улар ҳамиша тўғри деб билган нарсанинг тасдиғидир — улар яқинларининг 11 сентябрда ҳалок бўлганини билишарди, лекин менимча, кўплаб оилалар учун қолдиқлар расман аниқланмагунча, хаёлларининг бир бурчагида барибир шу савол қолаверади», деди Солер.
«Эҳтимол, улар бу янги шахсни аниқлаш орқали буни яна бир бор бошдан кечираётгандирлар. Аммо шу билан бирга, бу уларнинг 11 сентябрдан кейинги саёҳатларининг бир бобини ёпади», дея қўшимча қилди у.
Солер учун — ва унинг 11 сентябрь воқеалари пайтида ҳам шу ерда бўлган баъзи ҳамкасблари учун — бу иш жуда шахсийдир. Уларнинг бошқармаси ходимлари самолётлар минораларга урилганидан кейин Граунд-Зирога етиб келишган ва бинолар қулаганда ўша ерда бўлишган.
Улар Нью-Йоркдаги ҳужумларнинг ҳар бир қурбони шахсини аниқлай олмасликлари эҳтимоли юқори эканлигини билишади. Баъзи ҳолларда, қурбоннинг ҳеч қандай қолдиқлари қолмаган бўлиши мумкин. Шунга қарамай, улар тўхтамоқчи эмаслар.
«Модомики жавоб излаётган оилалар бор экан, биз уларни қидиришда давом этамиз», деди у.