Бири ҳийла, бири музокара билан енгган: қадимги дунёни ўзгартирган тўрт саркарда
Фемистокл душман флотини тор бўғозга киритиб енгган, Брасид шаҳарни штурм ўрнига келишув билан қўлга киритган. Филипп ИИ Македония армиясини ислоҳ қилган бўлса, унинг ўғли Александр шу қўшин билан Форс давлатини забт этган. Турли даврларда яшаган бу тўрт саркарданинг қарорлари қадимги юнон дунёсидаги кучлар нисбатини ўзгартирган.
Бири ҳийла, бири музокара билан ғалаба қозонган: қадимги дунёни ўзгартирган тўрт саркарда
Милоддан аввалги 480-йилда Форс подшоҳи Ксеркс И Юнонистонга бостириб кирди. Форслар Фермопил жангида ғалаба қозониб, жанубга юришни давом эттирди ва Афинани эгаллаб, талон-торож қилди.
Афиналик саркарда ва сиёсатчи Фемистокл душманга қулай шароитда жанг қилиш хавфли эканини тушунган. Тарихчи Геродотнинг ривоятига кўра, у Ксерксга юнонлар чекинишга тайёрланаётгани ҳақида махфий хабар юборган.
Ксеркс юнон кемаларининг йўлини тўсиш учун флотини Саламин ороли яқинидаги тор бўғозларга йўналтирган. Фемистокл айнан шуни кутган эди: тор ҳудудда форсларнинг кўп сонли кемалари эркин ҳаракатлана олмаган ва бир-бирига халақит берган.
Юнон флоти ҳал қилувчи ғалабага эришган. Денгиздаги мағлубиятдан сўнг қуруқликдаги қўшинини таъминлаш қийинлашишини англаган Ксеркс кучларининг катта қисмини олиб чиқиб кетган. Қолган форс қўшинлари кейинги йили Платея жангида енгилган.
Милоддан аввалги 431-йилда бошланган Пелопоннес урушида Афина ва Спарта тўқнаш келди. Спарта қуруқликда кучли бўлса, Афинанинг флоти денгиз орқали таъминотни сақлаш ва қўшинларни турли йўналишларга юбориш имконини берарди.
Спарталик саркарда Брасид Афинанинг таъминот манбаларига зарба беришга уриниб кўрди. Милоддан аввалги 424-йилда у қўшинини шимолга, Фракия томон бошлаб борди.
Унинг энг муҳим ютуқларидан бири Амфипол шаҳрини Афина таъсиридан чиқариш бўлди. Брасид шаҳарни штурм қилиш ўрнига аҳолига қулай шартлар таклиф қилиб, уни Спарта томонига ўтишга кўндирган. Шу тариқа узоқ қамал ва катта вайронагарчиликсиз мақсадга эришилган.
Афина стратегик аҳамиятга эга шаҳарни қайтариб олишга уринган. Милоддан аввалги 422-йилдаги жангда Брасид ҳалок бўлган, аммо афиналиклар Амфипол устидан назоратни тиклай олмаган.
Милоддан аввалги 359-йилда тахтга чиққан Филипп ИИ Македонияни кучли давлатга айлантирди. Унинг энг муҳим ислоҳотлари армияга тегишли эди.