ББС босиб олинган ҳудудларга ташриф буюрар экан, Исроил Ливандаги иштирокини кенгайтирмоқда, дейди расмийлар.

ББС босиб олинган ҳудудларга ташриф буюрганида, Исроил расмийлари Ливандаги Исроилнинг кенгайганлиги ҳақида хабар беришди.

Исроил чегараси яқинидаги жанубий Ливандаги қирг'оқбо'йи автомагистрал го'зал манзараларни тақдим этади, аммо ҳозирда кимсасиз. Исроил ҳаво ҳужумлари натижасида вайрон бо'лган ко'плаб ташландиқ экинлар ва бинолар харобаларда ётибди.

Нақуура яқинида, оқ ва қизил миллий байроқ билан безатилган Ливан ҳарбий назорат пункти давлатнинг со'нгги ко'ринадиган мавжудлигини англатади. Аскарлар бетон то'сиқлар ортида жойлашган, аммо ё'л бо'ш қолмоқда. Жанубга яқинроқда, тахминан о'н иккита Исроил байрог'и босиб олинган ҳудуднинг бошланишини англатади, уларга фақат Исроил рухсати билан кириш мумкин.

Бу минтақа Ливаннинг шиа мусулмон жамоасининг маркази бо'либ, Эрон томонидан қо'ллаб-қувватланадиган Ҳизбуллоҳ милицияси ва сиёсий партиясини қо'ллаб-қувватлашнинг асосий базаси ҳисобланади. Фақат со'нгги йигирма йил ичида бу ҳудуд Ҳизбуллоҳ билан можаролар пайтида Исроил ҳарбийлари томонидан учта босқинни бошдан кечирди. Энг со'нгги босқин март ойида, АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруши бошланишида Эрон олий раҳбари о'лдирилганидан кейин Ҳизбуллоҳнинг Исроилга ракета ҳужумларидан со'нг бошланди.

О'тган ойда ББС жамоаси Ливандаги БМТ тинчликпарвар кучлари билан биргаликда Унифил номи билан танилган гуманитар миссияга қо'шилди, бу Исроил назоратидаги ҳудудга киришнинг кам сонли ё'лларидан бири. Г'азога о'хшаб, Исроил бу ерда бутун қишлоқларни вайрон қилди ва июн ойида сулҳ э'лон қилинганидан кейин ҳам ҳаво ҳужумлари ва вайронагарчиликлар давом этди.

Финляндия Унифил қо'шинлари бощилигидаги карвон тинч аҳолини чегара яқинидаги христиан қишлоқларига ва қишлоқларидан кузатиб борди. Бу жамоалар уруш пайтида Исроил ҳужумлари ва босқинидан сақланиб қолган ва ҳозирда атрофдаги босқин туфайли мамлакатнинг қолган қисмидан ажратилган. Исроил ҳарбийлари БМТ билан можароларни бартараф этиш механизми орқали ББСнинг мавжудлигига рухсат беришди.

Ҳозирда Исроил назорати остидаги қуруқлик Ливан ҳудудининг тахминан 5 фоизини ташкил қилади, ба'зи жойларда чегарадан 10 км (олти мил) гача чо'зилган. Икки давлатни ажратиб турувчи девор бо'йлаб ҳаракатланиб, ББС жамоаси Исроил томонидан босқинчиликдан кейин қурилган хизмат ё'лларини, Исроил аскарларининг сезиларли даражада ҳаракатланишини ва улар томонидан фойдаланилаётган турар-жой биноларини кузатди. Ба'зи иншоотлар Ҳизбуллоҳнинг портловчи дронларидан ҳимоя қилиш учун то'р билан қопланган эди.

Жамоа шунингдек, Исроил кузатув дронларининг тепадан эшитилишини ва узоқдан портлашларни, эҳтимол, босиб олинган қишлоқлардаги Исроил вайронагарчиликларидан эшитди.

О'тган ой босиб олинган Жанубий Ливанга ташрифи чог'ида Исроил мудофаа вазири Исроил Катз ҳарбийларга "ҳудудда узоқ муддатли мавжудликка тайёргарлик ко'риш учун барча зарур чораларни ко'риш"ни буюрганини айтди. Исроил расмийлари шимолий Исроил жамоаларини Ҳизбуллоҳнинг ракеталари ва жанубий Ливандан отилган дронларидан, шунингдек, қуруқликдаги босқинчиликдан ҳимоя қилиш учун "хавфсизлик зонаси" яратишга интилишмоқда.

Унифил ма'лумотларига ко'ра, Исроил ҳарбийлари босиб олинган ҳудудларда то'ртта янги база яратди ва бундай позицияларнинг умумий сонини то'ққизтага етказди. Исроил кучлари 2024-йилда Ҳизбуллоҳга қарши олдинги уруш пайтида жанубий Ливанга бостириб кирганидан кейин бешта жойда қолган эди, бу можарони тугатган келишувни бузган эди.

"О'тган ойларда биз Исроил позицияларининг мустаҳкамланиши ва мустаҳкамланишини, ҳимоя инфратузилмасининг қурилишини ва бошқа муҳандислик ишларини ко'рдик", деди Унифил вакили Кандис Ардиел. "Биз [шунингдек] жанубий Ливанда ҳарбий фаолиятни қо'ллаб-қувватлаш учун вайронагарчилик ва муҳандислик ишларини олиб бораётган Исроил фуқаролик ходимларини кузатдик."

Инсон ҳуқуқлари ташкилотлари Исроилнинг Жанубий Ливандаги ба'зи ҳаракатлари фуқаролик инфратузилмасини қасддан вайрон қилиш, потенциал равишда уруш жинояти эканлигини та'кидламоқда. Юз минглаб ливанликлар уйларини ташлаб кетишган, қачон ёки қайтиб кела олишлари нома'лум.

Со'ровларга жавобан, Исроил ҳарбийлари вайрон қилинган бинолар Ҳизбуллоҳ томонидан ҳарбий мақсадларда ишлатилганини ва унинг операциялари халқаро ҳуқуққа мувофиқ эканлигини та'кидладилар. У босиб олинган ҳудудлардаги ҳаракатларига оид бошқа аниқ саволларга жавоб бермади.

Июн ойида АҚШ ва Эрон о'заро можарони тугатиш бо'йича дастлабки келишувни э'лон қилишди, бу Ливандаги зо'равонликни то'хтатишни о'з ичига олади. О'шандан бери Ливан разведка ходими Ливан ҳарбийлари Исроилнинг келишувни 5000 дан ортиқ бузишларини, жумладан, ҳаво ҳужумлари, дрон ҳужумлари, о'ққа тутишлар ва Исроил аскарларининг деярли ҳар куни босиб олинган ҳудуддан ташқаридаги Ливан ҳудудига, я'ни Сариқ чизиққа бостириб киришларини ҳужжатлаштирганини хабар қилди.

Г'азога о'хшаб, Исроил ҳарбийлари Ливандаги ба'зи ҳужумларини бевосита таҳдидлар деб та'рифлайдиган нарсаларга қарши операциялар сифатида оқлайди. Бироқ, ко'п ҳолларда, бу тахмин қилинган таҳдидларнинг тезкорлиги ёки ҳатто уларнинг мавжудлиги нома'лумлигича қолмоқда. Буюк Британия ва АҚШ каби давлатлар томонидан террорчи ташкилот деб топилган Ҳизбуллоҳ, сулҳ кучга кирганидан бери Исроилга қарши ҳужумлар уюштирмади, балки Ливан ҳудудида фаолият юритаётган Исроил қо'шинларини нишонга олди.

"[Исроилликлар] [Ливандаги] о'з мавқеини кенгайтирмоқдалар. Улар, шунингдек, сулҳга қарамай, бомбардимон давом этаётган бир пайтда ҳудудларни ёқиб юборишди, уйларни бузишди", деди Ливан разведкаси ходими. "Улар келгуси йилда ёки ҳатто йилларда ҳеч кимнинг [о'ша қишлоқларга] қайтиб боришини истамаслиги аниқ. Бу нафақат Ҳизбуллоҳ ҳақида. Гап одамларнинг қайтишига ё'л қо'ймаслик ҳақида."

Исроил расмийлари Ливандан чиқиб кетишни Ҳизбуллоҳнинг қуролсизланиши билан бог'лашди, Ливан ҳукумати бунга гуруҳнинг розилигисиз эриша олмайди. Кузатувчиларнинг та'кидлашича, Ҳизбуллоҳ со'нгги урушлардаги муваффақияцизликларга қарамай, муҳим ҳарбий куч бо'либ қолмоқда. Иккала давлат ҳам то'г'ридан-то'г'ри музокаралар олиб боришди, натижада АҚШ воситачилигида тузилган доиравий келишувга эришилди: Исроил Ливан армияси аскарлари жойлаштириладиган ва Ҳизбуллоҳнинг қуролсизлантирилиши текшириладиган аниқ "учувчи зоналар"дан чиқиб кетади.

Ҳизбуллоҳ бу ҳаракатларга қарши; Гуруҳ раҳбари Наим Қассем о'тган ҳафта уларни "хо'рлик билан таслим бо'лиш" деб атади. Унинг та'кидлашича, қуроллари ҳақидаги ҳар қандай муҳокама фақат Исроил то'лиқ чиқиб кетганидан кейин бо'либ о'тиши керак. Исроил о'з навбатида, ички можаролардан қочиш учун Ҳизбуллоҳга қарши куч ишлатишни рад этувчи Ливан миллий ҳарбийлари етарли иш қилмаганини да'во қилмоқда.

Режа ҳеч қандай тараққиётга эришмади ва октябр ойи охирида бо'либ о'тадиган Исроил сайловларидан олдин ҳеч қандай сезиларли о'згариш кутилмайди.

"Учувчи зоналар" г'ояси контекст о'згармагунча о'ликдек туюлади", деди вазият билан таниш бо'лган европалик дипломат. "Афтидан, биз Г'азога о'хшаш вазиятга тушиб қолдик. Исроилликлар о'зларини мустаҳкамламоқдалар... ва ҳозирча шу ерда қолишади."