ББС АҚШнинг Яқин Шарқдаги муҳим иттифоқчисига ҳарбий ёрдамни тўхтатишни режалаштираётганини маълум қилди

Қо'шма Штатлар Исломий Давлат (ИС) гуруҳини маг'луб этишга ёрдам берган ва ҳозирда Эрон томонидан қаттиқ ҳужумларга учраган Яқин Шарқдаги муҳим иттифоқчига ҳарбий ёрдамни то'хтатиш ниятида, деб хабар беради то'ртта хабардор манба.

АҚШ Мудофаа вазирлиги со'нгги музокараларда Ироқнинг ярим автоном Курдистон минтақаси раҳбарларига ма'мурият Пешмерга, я'ни курд хавфсизлик кучларига хавфсизлик ёрдамини ко'рсатадиган амал қилиш муддати тугайдиган шартномани янгилашни режалаштирмаётгани ҳақида хабар берди.

ББС музокараларда иштирок этган икки расмий ва бу масала бо'йича бевосита хабардор бо'лган яна иккита манба билан суҳбатлашди. Ушбу манбалар тафсилотлари илгари хабар қилинмаган музокараларни тасвирлаш учун анонимликни со'ради.

Курд расмийлари молиялаштиришнинг қисқартирилиши ҳокимият бо'шлиг'ини яратиши ва Президент Доналд Трамп Теҳрон билан можарони бошлаганидан бери Ироқ Курдистонига юзлаб ракеталар ва дронларни учирган Эронни қо'ллаб-қувватлашидан хавотирда.

Таҳлилчиларнинг та'кидлашича, Пешмергага хавфсизлик ёрдамини то'хтатиш Ироқдаги узоқ йиллик ҳамкорни заифлаштиради ва АҚШнинг минтақадаги иттифоқчиларини қо'ллаб-қувватлаш учун унга ишониб бо'лмаслиги ҳақидаги хабарни етказади.

"АҚШ Ироқ ва Яқин Шарқдаги мақсадларига эришишда америкаликларга ёрдам бериш учун жуда ко'п қон то'ккан курдларни ё'қ қилади", деди Америка университетининг Тинчлик учун глобал курд ташаббуси директори Ереван Саид. "Агар курдлар шунчалик очиқ қолса, бу Эрон, Хитой ва Россия учун катта г'алаба бо'лади."

Иккинчи муддатда Трамп Американинг Яқин Шарқ каби минтақалардаги ташқи алоқаларини камайтиришга ва'да берди. Шунингдек, у Эрон билан уруш бошлади, бу уруш жума куни олти ойлик муддатга етди ва охири ко'ринмади.

Пентагон ва Курд минтақавий ҳукумати (КРГ) о'ртасидаги о'заро англашув меморандуми 30-сентабрда, АҚШ ва бошқа давлатлар қолган қо'шинларини Ироқдан олиб чиқаётган куни тугаши режалаштирилган.

Қо'шинларнинг олиб чиқилиши ИШИДга қарши халқаро ҳарбий кампанияни расман якунлайди, унда пешмергалар Ироқ ва Суриянинг бир қисмини жиҳодчи гуруҳ назоратига чек қо'йиш учун коалиция қо'шинлари билан бирга курашган. Ироқ курдларининг пойтахти Ирбилда жойлашган мамлакатдаги ягона АҚШ ҳарбий базаси коалиция қо'шинлари чиқиб кетгандан со'нг кейинги ойда ёпилиши режалаштирилган.

Ироқ Курдистонида тахминан 180 000 аскардан иборат Пешмерга 2026-молия йилида Пентагоннинг ИШИДга қарши дастури орқали қурол-яроғ, ҳарбий тайёргарлик ва стипендиялар учун 61 миллион доллар олди. Пентагон 2027-молия йили бюджети сўровида гуруҳнинг барча хавфсизлик ёрдамини бекор қилишни таклиф қилди ва ИШИД мағлуб этилгани сабабли пул энди қайта тақсимланиши кераклигини таъкидлади. Бироқ, харажатлар режаси ҳозирда Конгрессдаги кенгроқ бюджет низолари орасида тўхтатиб қўйилган.

Бу сўров Ироқ Курдистонида хавотирларни уйғотди, аммо расмийлар АҚШ сентябр ойида тугайдиган келишувни узайтириш орқали молиялаштиришни янгилашига умид қилишган эди.

Эрон КРГга қарши ҳужумларни кучайтиргани сабабли бу қўрқувлар кучайди. Вашингтондаги таҳлил маркази бўлган Демократияларни ҳимоя қилиш жамғармаси томонидан тўпланган сўнгги мавжуд маълумотлар асосида ўтказилган тадқиқотга кўра, Эрон ва Эрон томонидан қўллаб-қувватланадиган жангарилар май ойи охирига қадар Ироқ Курдистонида 158 та ракета ёки дрон ҳужумларини амалга оширган.

Ҳужумлар ко'пайиб кетганига қарамай, Ироқ ва Курдистон раҳбарлари билан яқинда бо'либ о'тган музокаралар давомида мудофаа вазирлиги расмийлари АҚШ о'заро англашув меморандумини узайтиришни режалаштирмаётганини айтишди, бу ҳақда музокаралардан хабардор бо'лган бир нечта манбалар хабар беришди. Пентагон дастлаб Пешмергага ҳарбий ёрдам ко'рсатиш то'г'рисидаги о'заро англашув меморандумини 2016-йилда имзолаган ва уни 2022-йилда янгилаган.

Пентагоннинг фикрлаш тарзидан хабардор бо'лган манбанинг со'зларига ко'ра, АҚШ ва Курдистон о'ртасидаги хавфсизлик соҳасидаги ҳамкорлик бо'йича якуний қарор ҳали ҳам ко'риб чиқилмоқда. Манбаларнинг та'кидлашича, АҚШ қо'шинлар олиб чиқилгандан кейин ҳам Ироқ, ҳам Ироқ Курдистонида хавфсизликни та'минлашнинг айрим усулларини ко'риб чиқмоқда.

Эрон урушидан олти ой о'тгач, Трамп нимага эришди?

Курдистон Курдистони ҳам, АҚШ Давлат департаменти ҳам изоҳ беришдан бош тортди.

Пешмерга учун хавфсизлик ёрдами ҳақидаги со'ровларга жавобан Пентагон вакили Мудофаа вазири Пит Хегсетнинг июл ойида Ироқ Бош вазири Али аз-Зайдий билан учрашувини умумлаштирган департамент баёнотига ишора қилди.

"Қо'шма Штатлар, Ироқ ва Коалиция ҳамкорлари ИШИДни маг'луб этишда улкан ютуқларга эришдилар ва энди Ироқ хавфсизлик кучлари, жумладан, Пешмерга ва Ироқ Курдистонининг бошқа хавфсизлик кучлари Ироқдаги террорчиларга қарши курашга раҳбарлик қилади", дейилади баёнотда.

Пешмерга учун хавфсизлик ёрдамининг тугаши АҚШ дунёдаги энг йирик консуллигини Ирбилда очганидан бир йилдан камроқ вақт о'тгач содир бо'лади.

О'тган йилнинг декабр ойида бо'либ о'тган 800 миллион долларлик мажмуанинг тантанали очилиш маросимида Давлат департаментининг юқори лавозимли амалдори Майкл Ригас консуллик "Қо'шма Штатлар ва Ироқ Курдистон минтақаси о'ртасидаги муносабатларнинг қадрига далолат" эканлигини айтди.

Курдлар хавфсизлигига оид со'нгги мунозаралар АҚШ, Ироқ ҳукумати ва КРГ о'ртасидаги қо'шинларнинг яқинлашиб келаётган олиб чиқилиши бо'йича кенгроқ музокараларнинг бир қисми эди. Бу сана Вашингтон ва Баг'дод о'ртасида Ироқда қолган АҚШ қо'шинларини ИШИДга қарши кампаниядан олиб чиқиш бо'йича 2024-йилги келишув асосида белгиланган эди. Америка жанговар қо'шинлари Ироқни 2011-йилда тарк этган, аммо 2014-йилда ҳокимиятдаги бо'шлиқ ИШИДнинг кучайишига олиб келганидан кейин қайтиб келишган.

Трампнинг биринчи муддатида ИШИДга қарши глобал коалицияга раҳбарлик қилган Жеймс Жеффрининг со'зларига ко'ра, АҚШ Пешмерга қо'шинларини қо'ллаб-қувватлашда давом этиш орқали худди шу хатони такрорламасликлари мумкин.

"Бу пул яхши сарфланган, буни биз Исломий Давлат Шимолий Ироққа кирганида билдик", деди Обама ма'мурияти даврида АҚШнинг Ироқ ва Туркиядаги собиқ элчиси Жеффри.

Ал-Зайдий июл ойида Оқ уйда Трамп билан учрашди.

Трамп ма'мурияти о'н йил олдин ИШИДга қарши курашиш учун олиб келинган АҚШ қо'шинларининг қанчаси Ироқда қолганини ошкор қилмади. Мутахассисларнинг фикрича, бу рақам Ироқ уруши авжидаги 170 мингдан 1000 дан кам, деб ҳисоблайди.

Ироқ хавфсизлиги бо'йича со'нгги учрашувлар Оқ уй, Мудофаа ва Давлат департаментини о'з ичига олган бо'либ, Том Барак Ироқ бо'йича АҚШнинг асосий овози сифатида ишлаган, деб хабар беради то'ртта манба. Трампнинг яқин иттифоқчиси Барак АҚШнинг Туркиядаги элчиси ва Ироқ ва Сурия бо'йича махсус вакилдир.

Ма'мурият Ироқ билан икки томонлама хавфсизлик шартномасига очиқлигини очиқчасига э'лон қилди. Мамлакатлар со'нгги учрашувларда мумкин бо'лган мудофаа шартномасини муҳокама қилишди, аммо келишув қандай тузилиши ёки Ироқ Курдистонининг роли қандай бо'лиши нома'лумлигича қолмоқда.

Ал-Зайди о'тган ой Вашингтонга ташрифи чог'ида қо'шинларни олиб чиқишни илгари сурди. Май ойида сайланган Ал-Зайди Оқ уйда Трамп билан, шунингдек, Ҳегсетҳ ва Конгресс а'золари билан учрашди.

"1-октабр Ироқ давлатининг траекториясида янги кунни белгилайди, чунки Ироқ ҳар қандай хорижий ҳарбий мавжудликдан озод бо'лади", деди ал-Зайдийнинг идораси о'ша пайтдаги баёнотида.

Таҳлилчиларнинг та'кидлашича, олиб чиқиш уруш пайтида Эрон томонидан нишонга олинган АҚШ қо'шинларининг Яқин Шарқдаги та'сирини камайтиради. Теҳрон минтақадаги АҚШ базаларига, жумладан, Ирбилдаги базага ҳужум қилди.

Бироқ, АҚШнинг собиқ мудофаа амалдори Жейсон Кемпбеллнинг со'зларига ко'ра, бу Пешмерга хавфсизлик кучларини ва минтақанинг қолган қисмини аввалгидан ҳам заифроқ қолдиради, бу эса ҳимоя қилишга ёрдам беради.

"Пешмергалар АҚШ ва ИШИД билан халқаро урушда фронт чизиг'и бо'либ келган", деди Яқин Шарқ институти мутахассиси Кемпбелл. "Агар АҚШ бу ё'лда олдинга силжиса, бу курдларни Эроннинг энг заиф потенциал нишонларига айлантиради".

Эрон Ироқдаги Эрон курд кучларининг штаб-квартирасини нишонга олади.

Сургундаги курдлар дрон о'қи остида Эрон режимига қарши туришни кутишмоқда.