Айрим лавозимларга аёллардан бирорта ҳам ариза тушмаган: Ўзбекистонда аёлларнинг карьера имкониятлари бўйича ўтказилган илк тадқиқотнинг асосий хулосалари
Tashkent Times — бу Ўзбекистоннинг барча сўнгги янгиликларини тақдим этувчи инглиз тилидаги онлайн газетадир
Айрим лавозимларга аёллардан бирорта ҳам ариза тушмаган: Ўзбекистонда аёлларнинг карьера имкониятлари бўйича ўтказилган илк тадқиқотнинг асосий хулосалари
Ўзбекистонда хусусий секторда аёлларнинг карьера истиқболлари ва гендер тўсиқлари бўйича биринчи кенг кўламли тадқиқот якунланди. Унинг хулосалари мамлакатдаги аксарият техник компаниялардаги умумий вазиятни акс эттиради.
Тошкентда энергетика соҳасида аёллар учун карьера имкониятлари бўйича ўтказилган илк тадқиқот натижалари тақдим этилди. Лойиҳа Acwa ва Ўзбекистондаги Америка савдо палатаси (AmCham Uzbekistan) томонидан йўлга қўйилган бўлиб, тадбирда БМТ Аёллар тузилмаси (UN Women), «САБР» ННТ ва «Орол олтин мероси» уюшмаси вакиллари иштирок этди.
Тадқиқот Тошкент, Сирдарё, Самарқанд ва Бухоро вилоятлари ҳамда Қорақалпоғистон Республикасини қамраб олди. Унинг муаллифи ҳуқуқшунос олим ва гендер тадқиқотлари бўйича эксперт, доктор Камола Алиевадир.
Ўзбекистон олий ўқув юртларида STEM (фан, технология, муҳандислик ва математика) йўналишларида таҳсил олаётган талабаларнинг қарийб 40 фоизини аёллар ташкил этади; шунга қарамай, уларнинг фақат кичик бир қисми меҳнат бозорига кириб бормоқда. Масалан, энергетика соҳасида аёллар улуши бор-йўғи 12 фоизни ташкил этади.
«Гендер мувозанатига чин дилдан интиладиган айрим халқаро иш берувчилар суҳбатлар давомида маълум бир техник лавозимларга аёллардан бирорта ҳам ариза олмасликларини тан олишди. Шундай қилиб, ишга қабул қилишдаги камситишлар кадрлар етказиб бериш босқичидаги анча чуқурроқ муаммо билан янада мураккаблашади», — дея таъкидлади тадқиқот муаллифи, доктор Камола Алиева.
Таҳлиллар шуни кўрсатдики, аёлларнинг техник соҳаларга киришига энг бошиданоқ тўсқинлик қилинади: оиладаги «назорат» ҳамда эр ва ота-оналарнинг «аёлларга хос бўлмаган» касблар ҳақидаги стереотиплари биринчи филтр вазифасини ўтайди. Ишга қабул қилиш жараёнида оналикка нисбатан нохолис муносабат пайдо бўлади, бунда аёл номзодларнинг қобилиятлари эмас, балки эҳтимолий туғруқ таътили ва карьерадаги узилишлар ҳақидаги тахминлар баҳоланади. Ҳатто карьера қургандан кейин ҳам аёллар «компетентлик солиғи»га дуч келишади — улар шунчаки тан олиниши учун ўзларини қайта-қайта исботлашлари ва кутилганидан ҳам аълороқ натижа кўрсатишлари керак бўлади.
«Acwa барча гендер вакиллари бўлган мутахассислар учун тенг имкониятлар яратади. Ўзбекистонда бизнинг ҳомийлигимизда Ширин энергетика коллежи фаолият юритмоқда, у ерга мамлакатимизнинг турли ҳудудларидан талабалар қабул қилинади. 2022–2023 йиллардаги биринчи битирувчиларимиз орасида бор-йўғи беш нафар қиз бор эди, уларнинг барчаси ҳозирда Acwa объектларида муваффақиятли ишламоқда. Бугунги кунда хотин-қизларнинг ўқишга қабул қилиниши ортиб бормоқда. Биз учун асосий хулоса шундан иборатки, Ўзбекистонда шунчаки техник таълим ва иш ўрни таклиф қилишнинг ўзи кифоя эмас — уларнинг оиласи ва ижтимоий муҳити билан ҳам ишлаш керак. Бир сафар ота-она битирувчи қизнинг Сирдарёдан Тошкентга кўчиб ўтишини тақиқлаб қўйди. Биз оила билан шахсан учрашиб, иш шароитлари ва карьера истиқболларини тушунтирдик. Бундай ёндашув ресурсларни талаб қилади, аммо бу соҳадаги гендер тўсиқларини бартараф этишнинг ягона йўлидир», — деди Acwa компаниясининг Марказий Осиёдаги операцион фаолияти раҳбари Аҳмед Фаҳад.
Компанияларга аёл истеъдодларни жалб қилиш ва сақлаб қолишга ёрдам бериш учун тадқиқотда бешта асосий омил кўрсатилган:
Мослашувчанлик: Мослашувчан иш графиги ва масофавий иш камдан-кам бериладиган имтиёз эмас, балки одатий бизнес амалиёти бўлиши керак.
Раҳбарият томонидан қўллаб-қувватлаш: Раҳбарият томонидан аёл мутахассисларнинг тажрибасини оммавий равишда эътироф этиш уларнинг раҳбарлик лавозимларига кўтарилишини тезлаштиради.
Ибрат намуналари (Role Models): Муҳандислик лавозимларида аёлларнинг мавжудлиги ёш қизларни техник олий ўқув юртларига киришга ва техник карьера танлашга ундайди.
Интеграциялашган HR тизимлари: Аниқ стандартларни қўллаш — суҳбат давомида никоҳ ва фарзандлар ҳақидаги шахсий саволларни тақиқлашдан тортиб, гендер жиҳатдан мувозанатлашган ишга қабул қилиш комиссияларини тузишгача.
Иш жойларида базавий шароитларни таъминлаш — алоҳида ҳожатхоналар, хавфсиз транспорт ва шилқимликлар ҳақида махфий хабар бериш каналлари.