«Аёллар йўли билан». Робия Қодированинг Zanmakon’даги кўргазмаси нимаси билан қизиқ
Zanmakon маконида Робия Қодированинг «Аёллар чизиғи бўйлаб» кўргазмаси бўлиб ўтмоқда. Унинг асосий мавзуси — рассомнинг яқинлари билан муносабатлари, кундалик танловлари ва ўзлигини англаш орқали мушоҳада юритадиган шахсий тажрибасидир. «Газета» муаллифнинг рефлексияси қандай қилиб ўз кечинмаларимизга юзланиш учун сабаб бўлиши ҳақида ҳикоя қилади.
«Аёллар чизиғи бўйлаб». Робия Қодированинг Zanmakon’даги кўргазмаси нимаси билан ўзига ром этади
28 ёшли рассом Робия Қодированинг исми 2023 йилдан бери маълум. У ижодий танловлар, жамоавий арт-лойиҳалар ва фестивалларда фаол иштирок этади, шунингдек, ижтимоий тармоқларни юритади. Ўтган баҳорда Human House галереясида унинг «Ўзликка йўл» номли илк шахсий кўргазмаси бўлиб ўтди ва у ерда рассом куратор ҳамда тадқиқотчи Светлана Чистякова билан танишди. Бу учрашув суратларни томоша қилиш ва муҳокама қилиш асносидаги мулоқотнинг бошланиши бўлди ва уч ойдан сўнг Zanmakon маконида «Аёллар чизиғи бўйлаб» қўшма кўргазма лойиҳасига айланди.
Куратор Светлана Чистякова ушбу лойиҳани «кузатув-кўргазма» деб атайди. 2022—2026 йилларда яратилган 16 та асарнинг ҳар бири — рассом хотирасида сақлаб қолиш учун тугмачага (холстга) кўчирган кундалик ҳаёт лавҳасидир. Асарларнинг аксариятида бош қаҳрамонлар унинг яқинларидир: Робиянинг бувиси, онаси ва отаси, турмуш ўртоғи, қизи, қайнонаси.
Бир суратдан иккинчисига ўтар экансиз, гўё катта меҳр ва илиқлик билан йиғилган оилавий фотоальбомни варақлаётгандек бўласиз.
«Шахсан мен учун бу кўргазма — ғамхўрлик, меҳр-муҳаббат, авлоддан-авлодга, онадан қизга, бувидан набирага ўтадиган донишмандлик ҳақида. Мен олган тарбия, эшитган сўзларим асарларимда ўз аксини топди. Одамларга яқинларимиз бизнинг суянчимиз ва илҳом манбаимиз эканини эслатиб қўймоқчиман», — дейди Робия Қодирова.
Экспозиция тузилиши жиҳатидан дастлаб туюлганидан кўра мураккаброқ. Юзаки қараганда — аёллар тажрибасига умумий эътибор қаратилган. Чуқурроқ кирилса — учта бўлим бўлиб, уларнинг ҳар бирини куратор муайянроқ мавзу атрофида шакллантирган.
«Илдизлар» бўлимига муносабатлар ва оила ҳақидаги асарлар киритилган.
«Ўтиш даври» аёл кишининг ҳар куни чиқарадиган қарорларига қаратилган: уй ва карьера, қатъий қарор ва шубҳа-гумонлар ўртасидаги танлов.
Ушбу бўлимда «Абадият қалъасида» (2025) асари алоҳида ажралиб туради — бу кўргазмадаги тўқимачилик (текстиль) материалларидан фойдаланилган ва аралаш туйғулар остида яратилган ягона аралаш техникадаги асардир. У дугоналар билан аёллар ҳаётда, таъбир жоиз бўлса, ҳамма нарса яхши бўлганда ҳам ҳис қиладиган чекловлар ҳақидаги суҳбатлар таъсирида пайдо бўлган.
«Аёллар ҳар доим турли ролларни бирлаштирадилар. Лекин баъзида улар ўртасида мувозанат излаш ўрнига, биттасини танлашга мажбур бўлишади. Бу танловсиз танлов — ҳам унга, ҳам бунига эришишни хоҳлайсан, лекин маълум сабабларга кўра бунинг иложи йўқ. Масалан, урф-одатлар бор. Улар бир томондан бизни нимадандир асраш учун мавжуд бўлса, иккинчи томондан — маълум чегарада ушлаб туради. Натижада, гўёки ҳамма нарса яхшидек, лекин негадир қалбинг оғрийди», — деб тушунтиради рассом.
Якуний «Нур» бўлими ҳаёт мазмунини севги, шериклик, оналикдан излаш — вариантлар жуда кўп — ва шу йўлда ўзликни англашни англатади.
Робия Қодированинг сўзларига кўра, унинг асосий вазифаси одамларга ўз тарихи ва кузатувларини сўзлаб бериш эмас, балки уларнинг ўз ҳаётидаги муҳим лаҳзалар, ришталар ва муносабатларни ёдга солишдир.
Ва бу ҳақиқатан ҳам иш беради. Рассомнинг шахсий тажрибаси ташриф буюрувчи аёлларни ўз тажрибаларига мурожаат қилишга ундайди ва шунга ўхшаш вазиятлар ҳақидаги хотираларни уйғотади.
Аммо сюжетларнинг ўхшашлиги ҳиссий акс-садонинг бир хил бўлишини англатмайди. Марказида келин образи бўлган «Остонада» (2025) асари оилавий ҳаётда бахтли бўлганлар ва турмуш қуришдан ҳеч қандай яхшилик кўрмаганлар томонидан турлича қабул қилинади.
Юзида чарчоқ аломатлари бўлган ухлаётган онанинг портрети — кўргазмадаги реализм услубидаги ягона асар бўлиб, кимдадир аёлга нисбатан ҳамдардлик ва ўз онасини қучоқлаш истагини уйғотса, бошқаларда буни қилиш имконсизлигини англашдан кўз ёшларига сабаб бўлади.
Кўргазма рассомнинг ўзига — унинг ўз бадиий тилини қандай излаётганига назар солиш имконини ҳам беради. Робия Қодированинг муаллифлик услуби — авангард, кубизм ва брутализм элементларининг кундалик, баъзан содда сюжетлар билан қизиқарли уйғунлигидир. У ранглардан қўрқмайди, геометрик шакллар билан ишончли ишлайди, меъморчиликдан илҳом излайди, шу сабабли унинг асарлари шаҳар мозаикалари ёки витражларини эслатади. Рассом учун академик қоидаларга амал қилиб, «аълочи» бўлишдан кўра, ўз қарашларини етказиб бериш муҳимроқ деган қатъий туйғу пайдо бўлади.
Zanmakon маконидаги «Аёллар чизиғи бўйлаб» кўргазмасига 18 сентябргача ташриф буюриш мумкин.