Ауксионсиз ер: Эски ер ажратиш тизими қарийб 9000 та ноқонуний мулкка қандай олиб келди

Ауксионсиз ер: Эски ер ажратиш тизими қарийб 9000 та ноқонуний қурилишга қандай олиб келди

Яқин вақтгача О'збекистоннинг Тошкент шаҳрида очиқ савдоларсиз ер сотиб олиш мавжуд эди. Қонунчиликда бир нечта механизмлар ко'зда тутилган эди: ерлар ҳокимларнинг қарорлари билан, инвестиция лойиҳалари доирасида ёки махсус дастурлар доирасида берилиши мумкин эди. Бироқ, мажбурий ауксионлар жорий этилгандан со'нг, шаҳар аввалги қоидалар бо'йича қабул қилинган қарорларни ко'риб чиқишни бошлади. Ушбу аудитлар аллақачон минглаб буйруқларнинг бекор қилинишига, о'нлаб инвестиция шартномаларининг бекор қилинишига ва минглаб ноқонуний иншоотларнинг аниқланишига олиб келди.

Anhor.uz сайтининг Тошкент шаҳар ҳокимияти ма'лумотларига таяниб хабар беришича, 2024-йилдан бери пойтахтда умумий майдони 166,84 гектар бо'лган 8882 та ноқонуний иншоот аниқланган. Бугунги кунга қадар 5984 та иншоот бузиб ташланди, бу эса 66,09 гектар ерни бо'шатди. Ушбу иншоотларнинг ба'зилари бо'йича суд жараёнлари давом этмоқда.

Шу билан бирга, Тошкент шаҳар ҳокимининг 2011-йилдаги 574-сонли қарори асосида чиқарилган 2087 та буйруқ бекор қилинди. Ушбу ҳужжат жисмоний ва юридик шахсларга ободонлаштириш учун ер участкаларини ким ошди савдосисиз ажратишга имкон берди. Ушбу схема бо'йича жами 712,38 гектар ер ажратилди.

2-август куни Олмазор туманидаги қурилиш майдончасида тупроқнинг қулаши шаҳар ерларини тақсимлашнинг аввалги тизимига янгидан э'тибор қаратишга ундади. Ушбу лойиҳага оид ҳужжатларни ко'риб чиқиш жараёнида журналистлар илгари 243-мактаб эгаллаб турган майдон 2020-йилда очиқ ким ошди савдосисиз хусусий компанияга о'тказилганини аниқладилар. Бу о'ша пайтда амалдаги инвестиция мажбуриятлари билан давлат мулкини сотиш механизми доирасида содир бо'лган.

Ҳужжатларга ко'ра, 2019-йил охирига келиб, 243-мактаб бино ва ер участкасининг қонуний эгаси бо'либ, умумий майдони 3006 квадрат метрни ташкил этган. 2020-йил май ойидаёқ Давлат активларини бошқариш агентлигининг ҳудудий бошқармаси ДОНМАҲ-ИМЕХ билан инвестиция мажбуриятлари билан мулк олди-сотди шартномасини тузди. Мулк ҳуқуқи 2022-йил август ойида ро'йхатдан о'тказилди.

Бироқ, битим нархи, ушбу компанияни танлаш сабаблари, инвестиция мажбуриятларининг моҳияти ва собиқ та'лим муассасасининг мақсадини о'згартириш сабаблари нома'лумлигича қолмоқда.

Терговда та'кидланганидек, мажбурий ким ошди савдолари жорий этилишидан олдин, Тошкентда ерни рақобатбардош савдоларсиз ажратишнинг бир нечта механизмлари мавжуд эди. Ҳокимларнинг қурилиш учун ер участкаларини ажратиш то'г'рисидаги қарорларидан ташқари, 2018-йилдан бери инвестиция муҳитини яхшилаш бо'йича тажриба о'тказилди, бу тадбиркорларга очиқ савдоларсиз инвестиция лойиҳалари учун махсус участкаларни олиш имконини берди. Бундан ташқари, инвестиция мажбуриятлари билан давлат мулкини олди-сотди шартномалари ҳам қо'лланилди.

Механизмларнинг о'зи о'ша пайтда амалдаги қонунчиликда белгиланган ва ноқонуний деб ҳисобланмаган. Бироқ, рақобатбардош процедуранинг ё'қлиги ма'лум бир инвестор нима учун танланганлигини, мулкларнинг нархи қанчалик оқилона эканлигини ва инвестиция мажбуриятлари кейинчалик то'лиқ бажарилганлигини баҳолашни қийинлаштиради.

Ҳозирда расмийлар ушбу механизмлар бо'йича қабул қилинган қарорларни ко'риб чиқмоқдалар. Илгари ҳокимнинг 574-сонли фармойишлари билан ажратилган 254 та участкада ноқонуний қурилиш аниқланди. 69 та ҳолатда эгалари иншоотларни ихтиёрий равишда бузиб ташлашди. Яна 44 та участка бо'йича судга да'во аризалари берилди, улардан 36 таси аллақачон қаноатлантирилган, қолган ишлар эса судларда ко'риб чиқилмоқда.

Инвестиция тажрибаси доирасида ер олган лойиҳалар алоҳида ко'риб чиқилди. Натижада, инвестиция мажбуриятларини бажармаган тадбиркорлар билан тузилган 69 та шартнома бекор қилинди. Бо'шатилган 74,1 гектар ер шаҳар захирасига қайтарилди ва кейинчалик оммавий ким ошди савдосига қо'йилди.

Шу билан бирга, ер тақсимоти бозорининг о'зи ҳам о'згарди. 2021–2023-йилларда умумий майдони 105,5 гектар бўлган 390 та ер участкаси очиқ ким ошди савдолари орқали жами 769 миллиард сўмга сотилган бўлса, 2024-йил бошидан 2026-йил 1-августгача 204,1 гектар бўлган 967 та ер участкаси жами 4,951 триллион сўмга сотилган.

Ҳокимлик маълумотларига кўра, нафақат ким ошди савдолари сони, балки пойтахтнинг марказий туманларида сотувга қўйилган ер участкалари сони ҳам ошди. Бироқ, тергов муаллифлари турли йиллардаги ер нархларини тўғридан-тўғри таққослаш эҳтиёткорликни талаб қилишини таъкидламоқдалар, чунки участкаларнинг жойлашуви, уларнинг ҳажми, улардан фойдаланиш мақсади ва бошқа омиллар бу кўрсаткичларга таъсир қилади.

Илгари қабул қилинган қарорларни қайта кўриб чиқиш давом этмоқда. Расмийлар шаҳар ҳудудларини ноқонуний қурилишлардан тозалашда давом этмоқда ва бир қатор мулклар бўйича суд жараёнлари ҳали ҳам давом этмоқда. Айни пайтда, Anhor.uz журналистлари собиқ 243-мактаб участкасининг хусусий инвесторга о'тказилиши ҳолатлари ва тузилган битим шартларини аниқлаштириши керак бо'лган со'ровларга жавоб кутмоқдалар.