Асирга олинган украиналик аскарлар ББСга нима учун Россия учун жанг қилганликларини айтиб беришди
Украинада туғилган ва Россия учун жанг қилган эркаклар давлатга хиёнат қилишда айбланмоқда, аммо ғарбий Украинадаги ҳарбий асирлар лагерида кўпчилик улар ўз ватанларини ҳимоя қилган деб ҳисоблашади.
Россия учун жанг қилаётганда асирга олинган украиналик аскарлар о'зларининг сабабларини ББС билан баҳам ко'ришди. Бу шахсларнинг аксарияти, туг'илган жойи Украина бо'лишига қарамай, о'зларини рус деб билишади.
Г'арбий Украинадаги юқори даражадаги хавфсизлик лагерида Россия учун жанг қилаётган эркакларни жойлаштириш орқали аскарларни ёллашда сезиларли о'згариш кузатилмоқда. Уруш бошида узоқ, қашшоқ ҳудудлардан жалб қилинган аскарларнинг аксарияти энди Санкт-Петербург ва Екатеринбург каби йирик Россия шаҳарларидан. Бироқ, барча асирлар рус эмас; ба'зилари о'з миллатига қарши қурол ко'тарган Украина фуқаролари.
Ҳарбий асирлар билан суҳбатлашиш қийинчиликларни келтириб чиқаради, биринчи навбатда уларнинг баёнотлари мажбурий эмаслигига ишонч ҳосил қилиш ва вазиятга қараб уларнинг самимийлигини баҳолаш. Россия ҳарбийлари билан алоқа қилиш имконияти ё'қлиги сабабли, бу суҳбатлар уруш динамикасини ва унинг жангчиларининг, жумладан, Россия томонидаги украиналик аскарларнинг сабабларини тушуниш учун ноёб имконият яратади. ББС барча асирларга интервю беришдан бош тортиш, фақат рози бо'лганлар билан, соқчилар ва камералардан узоқда гаплашиш имкониятини берди. Расмий суҳбатлардан ташқари, турли жойларда асирлар билан то'г'ридан-то'г'ри суҳбатлар рус тилида олиб борилди.
Ҳарбий асирлар лагерида ишг'ол қилинган шарқий Украина ва Россиянинг йирик шаҳарларидан келган шахслар яшайди. Масалан, Антон о'н ёшида Украинанинг шарқий Донбасс минтақасининг бир қисми Москванинг содиқ назорати остига о'тганида. 2022-йилда, 18 ёшга то'лганида, Владимир Путин можарони кучайтирганда, у дарҳол Россия учун жанг қилиш учун ро'йхатдан о'тган. "Мен танловимдан афсусланмайман. Мен о'з еримни ҳимоя қилиш учун бордим", деб та'кидлади Антон, до'стлари ҳам ко'нгилли бо'лганини та'кидлаб. У о'лим ҳақида тез-тез СМС хабарлар олаётганини айтиб берди. Бошқа маҳбуслар ҳам бу фикрни қо'ллаб-қувватлаб, барча дастлабки о'ртоқлари о'лдирилганини айтишди. Улар, шунингдек, катта миқдордаги ро'йхатдан о'тиш бонусларига қарамай, ко'нгиллилар сонининг камайганини кузатдилар, бу эса Путиннинг оммавий сафарбарликдан қочиш стратегиясига қарши потенциал қийинчилик туг'дириши мумкинлигини ко'рсатади.
Украина о'з фуқароларини жанг майдонида қо'лга олганда, улар хоинлик айбловлари билан жазоланадилар, аммо кейинчалик рус аскарлари билан бирга ҳарбий асирлар лагерларига юборилади. Расмий равишда Киев уларни ҳали ҳам украин деб ҳисоблайди ва Россиянинг уларнинг минтақаларини назорат қилишини вақтинчалик деб билади, гарчи жойлардаги ҳақиқат мураккаброқ бо'лса ҳам. Украина ҳарбий асирлар бо'йича мувофиқлаштириш штабидан Петро Яценко уларни "жуда Россияпараст ва уларнинг миллий о'зига хослиги жуда ноаниқ" деб та'рифлади.
Антон хоин бо'лганини қат'иян рад этади. "Мен о'зимни рус деб биламан. Мамлакат ҳеч нарсани англатмайди, ҳаммаси миллатга бог'лиқ. Менинг бутун оилам Россиядан. Менинг барча илдизларим у ердан", деди у о'зининг украин фамилиясини аҳамияциз деб ҳисоблаб. Украинада туг'илган бутун бир авлод босқин остида вояга етди, рус мактаби ва Кремл назоратидаги оммавий ахборот воситалари та'сирига учради, улар Киев ҳукуматини доимий равишда "нацистлар" ва ноқонуний деб тасвирлаб келишди. То'лиқ миқёсли босқинчиликдан бери бу та'сир янада ко'проқ ҳудудларга айланди. Антон бу ривоятларни о'злаштирди, энди деярли фақат рус шиорларида гапиради. У Путинни "менинг президентим" деб атайди ва у юз минглаб одамлар ҳалок бо'лишига қарамай, Донбасснинг қолган қисмини эгаллашга ҳаракат қилиши керак, деб ҳисоблайди. "Одамлар, айниқса бегуноҳ одамлар о'лгани ачинарли", деди Антон. "Аммо уруш уруш. Уни тугатиш мумкин эди. Лекин ҳеч ким буни қилишни хоҳламади."
Қамоқхона касалхонасида Артём танаси шрапнел билан то'либ, атиги икки ойлик жангдан со'нг бурчакдаги каравотда ётарди. Антон сингари, у ҳам Донецкдан ва нафақат молиявий манфаат учун, балки урушга ихтиёрий равишда қо'шилди. "Бизнинг о'зимизга нисбатан нафратимиз бор", деб тушунтирди Артём, 2014-йилда Украина кучлари унинг Киевдан ажралиб чиқишига ё'л қо'ймасликка уринган пайтда унинг минтақаси қаттиқ о'ққа тутилганини эслаб. Бироқ, унинг ҳарбий тажрибаси уни г'азаблантирди. У қо'мондонини "ёмон" деб та'рифлади ва ҳеч қачон 400 000 рубл (3470 фунт стерлинг; 5000 доллар) миқдоридаги ро'йхатдан о'тиш то'ловини олмаган. Унинг шикоятларига қо'шимча равишда, қо'шни каравотда ётган ярадор рус аскари бундан беш баравар ко'п пул олгани айтилмоқда.
Суҳбатлашган барча Украинада туг'илган ҳарбий асирлар 2014-йилдан бери босиб олинган ҳудудлардан келган ва деярли барчаси Россия армиясига ихтиёрий равишда қо'шилган. Бироқ, Донецк вилоятидан бо'лган бир киши жанг қилишга мажбур бо'лганини, кимга ишонишни билмай, асабийлашиб гапирганини да'во қилди. Расмий разведка ма'лумотларига ко'ра, 50 000 дан ортиқ украиналиклар босиб олинган ҳудудларда ихтиёрий равишда чақирилган, бошқа ма'лумотларга ко'ра эса бу рақам анча юқори. Бу одамнинг айтишича, унинг оиласи Россия босқини пайтида Донецкда сиёсий ёки миллий садоқат туфайли эмас, балки бу уларнинг уйи бо'лгани учун қолган. Унинг энди ягона мақсади хотини ва болаларининг олдига қайтиш ва фронтга қайтариб юборилмасликдир. "Мен шунчаки яшириниб оламан", деб тан олди у.
Касалхона деразалари остида маҳбуслар эккан қулупнай ва бодринг қаторлари гуллаб-яшнамоқда. Ундан нарида, ташқи макондан кучли лак ҳиди таралади. Бир амалдор жилмайиб, эшик ёнидаги сумкадан олтин рангли пластик тутқични чиқариб, "Бу нима учун эканлигини биласизми?" деб со'ради. Ичкарида эркаклар ёг'оч тобутлар йиг'ишарди. Амалдор қамоқхонанинг аввалги шартномаси бог' омборлари учун бо'лганини айтиб, бу шартномани даҳшатли ҳис қилди. Ҳовлининг нариги томонидаги яна бир устахонада бир нечта ҳарбий асирлар сун'ий Рождество дарахтларини ясашарди, улар безакли безаклар билан безатилган эди. Тобут ясовчилар сингари, улар ҳам маошларидан қо'шимча овқат ва сигареталар учун фойдаланишларини айтишди.
Украинанинг Луганск шаҳрида туг'илган Сергей, иккала мамлакат ҳам Совет Иттифоқи таркибида бо'лганида Донбассга ко'чиб о'тган ота-онаси каби рус эканлигини о'зи ҳам танитади. У о'н йил олдин "ватанимни ҳимоя қилиш учун" Россия армиясига қо'шилган, аммо қайтиб келганидан кейин нафақага чиқишини, фронтга қайта қо'шилмаслигини да'во қилмоқда. "Мен о'з ҳиссамни қо'шдим". Бироқ, ко'пчиликнинг бундай танлови бо'лмайди.
Пластик шохларни қо'йган Сергейнинг ёнида гиёҳванд моддалар сотувчиси бор эди, у ко'пчилик сингари узоқ муддатли қамоқ жазосидан қочиш учун "фақат" ҳарбий хизматга қо'шилган. "Мен учун 15 йиллик қамоқ жуда ко'п эди", деб тушунтирди Константин. "Биламан, бу мени оқламайди, лекин бу ҳақиқат. Мен ҳозир 44 ёшдаман, 60 ёшда бо'лардим. Шунинг учун ё'қ." Бироқ, "Вшники" ёки маҳкум аскарлар озод бо'лиш учун уруш тугагунига қадар омон қолишлари керак ва ҳужумкор қо'шинлардаги имкониятлар унчалик яхши эмас. Уч нафар судланган қотил бир йиллик жангдан кейин озод бо'лишларига ишонишганини, аммо шартномалари автоматик равишда янгиланишини айтишди.
Жанг майдонида ватандошларини о'лдириш ҳақида со'ралганда, Сергей саволни "провокацион" деб ҳисоблади ва жавоб беришдан бош тортди. "Мен ҳеч қандай урушда яхши нарса ко'рмаяпман ва бундай урушда априори яхши нарса бо'лиши мумкин эмас", деб жавоб берди Константин эҳтиёткорлик билан. "Мен биз украинлар билан бир хилмиз демоқчи эмасман, лекин биз яқинмиз. У ерда барчамизнинг қариндошларимиз бор. Бу шунчаки яхши эмас." Шунга қарамай, у ҳали ҳам жанг қилиш қарори то'г'ри бо'лганига ишонади. У ҳам, Сергей ҳам урушнинг тезда тугашини кутмайдилар, иккаласи ҳам Путин бутун Донбассни назорат қилмагунча то'хтамаслигига ишонишади. "Аммо у ерда биладиган ҳар бир киши етарли бо'лди", деди Константин. "Мен шунчаки бу имкон қадар тезроқ тугашини истайман."
Тушлик пайтида денгиз комбинезонидаги маҳбуслар бошларини эгиб, қо'лларини орқаларига қисиб, овқат залига киришди. Улар шо'рва ва димлама ейишганда, "Қрим ҳақидаги афсоналар" номли видео Россиянинг 2014-йилда Украинадан тортиб олинган ярим оролнинг тарихий эгалик ҳуқуқи ҳақидаги да'восини рад этиб, узлуксиз намойиш этилди. Ҳеч ким э'тибор бермади. Қайта тарбиялаш ишлари ярим о'йлангандек туюлди. Киев учун асосий э'тибор бу ҳарбий асирларни о'з аскарларини уйга қайтариш учун алмашинув учун ишлатишдир. Бироқ, алмашинув ро'йхатлари бо'йича музокаралар олиб борилаётганда, Донбассдан келган эркаклар Россия учун устувор аҳамиятга эга эмас. "Бу йил атиги о'н икки киши бошқа жойга ко'чирилди", деб афсусланди Константин. "Афтидан, улар бизни алмашишни хоҳламайдилар. Менимча, биз охирги бо'либ кетамиз."