АҚШдаги оралиқ сайловлар натижалари қачон маълум бўлади?

АҚШдаги оралиқ сайловлар натижалари қачон маълум бўлади?

Миллионлаб америкаликлар оралиқ сайловларда овоз бермоқда. Сайлов натижалари АҚШ президенти Дональд Трампнинг Республикачилар партияси ёки мухолифатдаги Демократлар партияси Конгрессни назорат қилишини ҳал қилади ва бу Трампнинг президентлигига катта таъсир кўрсатиши мумкин.

Сайлов участкалари ёпилганидан сўнг, якуний натижа бир неча соат, кун ёки ҳатто ҳафталар давомида эълон қилинмаслиги мумкин.

Конгресс икки палатадан иборат: қуйи Вакиллар палатаси ва юқори Сенат.

Партия Вакиллар палатасида кўпчиликни қўлга киритиши учун 218 та ўринга эга бўлиши керак. Сенатда эса мутлақ кўпчилик учун 51 та ўрин талаб қилинади. Агар палатадаги ўринлар 50-50 кўринишида бўлиниб қолса, вице-президент ҳал қилувчи овозни беради ва бу ўша партияга назоратни топширади.

Датлабки натижалар EST бўйича 18:00 дан (GMT бўйича 23:00) кейин кутилмоқда. Улар умумий манзара ҳақида кўп нарсани ошкор қилмайди, чунки бу курашлар Республикачилар (Кентукки ва Индиана) ёки Демократлар (Вермонт) учун хавфсиз деб қаралган жойларда бўлиб ўтмоқда.

Тун давом этар экан, BBC таҳлилчилари Трамп учун ишлар қандай кетаётганини кўрсатиб берадиган рақобатли пойгаларга эътибор қаратишади.

Шарқий вақт минтақасида Сенат учун бир нечта муросасиз пойгалар мавжуд, масалан, сайлов участкалари EST бўйича 19:30 да (GMT бўйича 00:30) ёпиладиган Огаё ва EST бўйича 20:00 да (GMT бўйича 01:00) ёпиладиган Мэн штатлари. Улар сайловчиларнинг кайфияти ҳақида дастлабки ишораларни бериши мумкин.

Баъзи муҳим пойгалар АҚШ оммавий ахборот воситалари томонидан «ҳал бўлган» деб эълон қилина бошланиши мумкин. Улар тўлиқ ҳисоб-китоб тугашдан олдин ҳам қайси томон штабда ғалаба қозонганини башорат қилиш учун моделларга таянадилар.

Бу ҳолат партия ёки номзоднинг етиб бўлмас устунликка эришгани тахмин қилинганда юз беради. Аммо шиддатли кураш кечаётган баъзи штатларда ОАВ тахминларни эълон қилишдан олдин узоқ вақт кутиши мумкин.

Умумий натижанинг қанчалик тез чиқиши пойгаларнинг қанчалик муросасиз экани ва қайси курашлар ҳал қилувчи бўлиб чиқишига боғлиқ бўлади.

2022 йилда, оралиқ сайловларнинг циясидан кейинги кун — 9 ноябрда ҳам Республикачилар ва Демократлар АҚШ Конгресси устидан назорат учун ҳамон шиддатли кураш олиб бораётган эди.

Республикачилар Вакиллар палатасида ғалаба қозониши кутилган бўлса-да, Сенат учун пойга ҳамон қалтис аҳволда эди.

Тўлиқ манзарани олиш учун бир неча кун керак бўлди.

CBS News 17 ноябрь куни Республикачилар Вакиллар палатасида кўпчиликни ташкил қилиш учун зарур бўлган 218 та ўринни қўлга киритганини башорат қилди.

Невададаги Сенат учун муҳим пойгани ҳисоблаб чиқиш тўрт кун давом этди. У ерда Демократларнинг кичик фарқ билан эришган ғалабаси уларга 50 та ўринни келтирди, бу эса уларга Сенат назоратини сақлаб қолишга имкон берди, чунки ўшанда вице-президент Камала Харрис ҳал қилувчи овозга эга эди.

Жоржиядаги Сенат пойгаси қайта овоз бериш босқичига ўтишига тўғри келди, чунки ноябрь ойида ҳеч бир номзод 50% га етмаган эди.

Натижалар 7 декабргача маълум бўлмади, ўшанда Демократлар бу ўринни эгалладилар.

Cook Political Report мустақил сайлов таҳлили органи томонидан ноаниқ (тенг имкониятли) деб таснифланган еттита Сенат пойгаси мавжуд, external:

- Аляска

- Канзас

- Айова

- Мэн

- Мичиган

- Огаё

- Техас

Ушбу ўринларнинг олтитаси ҳозирда Республикачилар ва биттаси Демократлар томонидан эгалланган. Демократлар 51 та ўринга эришиш ва Сенат назоратини ўз қўлига олиш учун ушбу ўринларнинг тўрттасида ва шунингдек, Демократлар фойдасига эҳтимоли юқори ёки мойил деб баҳоланган яна тўртта ўринда ғалаба қозонишлари керак бўлади.

Агар Демократлар Мичигандаги ўз ўринларини бой беришса, Сенатда кўпчиликни қўлга киритиш анча қийинлашади. Чапчи сиёсий янги келган номзод Абдул Эл-Сайед Республикачи Майк Роджерс билан тўқнаш келмоқда, у Трампнинг иттифоқчиси ва собиқ ФҚБ агентидир.

Аммо сўровномалар шуни кўрсатадики, уларда Техасда ҳали ҳам имконият бор, у ерда собиқ ўқитувчи Джеймс Таларико, агар амалдаги штат бош прокурори ва Трампнинг яқин иттифоқчиси Кен Пакстонни мағлуб этса, 1988 йилдан бери бу штатда Сенат ўрнини эгаллаган биринчи демократ бўлиши мумкин.

Республикачиларнинг қуйи палата — Вакиллар палатасидаги амалдаги кўпчилиги жуда оз. Уларда 218 та вакил бор, бу назорат учун зарур бўлган аниқ сондир, шунингдек, улар билан бирга овоз берадиган битта мустақил вакил мавжуд.

Cook Political Report маълумотларига кўра, Вакиллар палатаси учун энг диққат билан кузатилаётган пойгаларнинг баъзилари шарқий соҳил штатларида бўлиб ўтмоқда. Буларга Нью-Йоркнинг 17-округи, Пенсильваниянинг 8-округи ва Вирджиниянинг 1-округи киради.

Сайловчилар сўровномаси EST бўйича 17:00 да (GMT бўйича 22:00) эълон қилинади, бу сайловчилар эътиборидаги энг муҳим масалалар ҳақида маълумот беради.

Сўнг, EST бўйича 18:00 да (GMT бўйича 23:00) дастлабки сайлов участкалари Кентукки ва Индианада ёпилади. Шундан сўнг эътибор еттита асосий кураш майдони бўлган штатга қаратилади:

EST бўйича 19:30 (GMT бўйича 00:30) - Огаёда сайлов участкалари ёпилади, бу ерда Республикачи сенатор Жон Хюстед Демократ Шеррод Браун билан тенгма-тенг бормоқда. Бу штатдан олинган натижалар туннинг қандай кечиши ҳақида шама қилиши мумкин.

EST бўйича 20:00 (GMT бўйича 01:00) - Мэндаги Республикачи сенатор Сьюзан Коллинз ва Демократ Трой Джексон ўртасидаги шиддатли Сенат пойгасида, шунингдек Мичиган, Канзас ва Техаснинг катта қисмида овоз бериш тугайди.

EST бўйича 21:00 (GMT бўйича 02:00) - Марказий вақт минтақасидаги Айова ва Мичиганнинг қолган қисмларида, шунингдек Канзас ва Техасда сайлов участкалари ёпилади. Шундан кейинги соатларда Республикачилар ёки Демократлар учун ишлар режалаштирилганидек кетаётгани ҳақида аниқроқ манзара пайдо бўла бошлаши мумкин.

EST бўйича 01:00 (GMT бўйича 06:00) - Соңги кураш майдони бўлган Аляскада овоз бериш тугайди. Демократ Мэри Пелтола ва амалдаги Республикачи сенатор Дэн Салливан ўртасидаги муросасиз Сенат пойгаси бюллетенда Дэн Салливан исмли иккинчи номзод борлиги сабабли эътиборни тортди.

Ҳар бир штат ўз сайловларини ўзи ўтказади ва овозларни ҳисоблаш ҳамда қайта ишлаш бўйича ўз қоидаларига эга.

Бюллетенлар биринчи бўлиб ҳисобланадиган тартиб штатдан штатга фарқ қилади. Баъзи штатлар, масалан, Флорида, муддатдан олдин ва почта орқали юборилган бюллетенларни сайлов кунидан олдин қайта ишлайди, бошқалари эса 3 ноябргача ҳисоб-китобни бошламайди.

Маҳаллий сайлов мулозимлари — баъзан тайинланадиган, баъзан сайланадиган — овозларни солиштириш (канвассинг) деб аталадиган жараёнда якка тартибдаги овозларни текширадилар, қайта ишлайдилар ва ҳисоблайдилар.

Аксарият штатлар машина натижаларига қарши текшириладиган бюллетенларни қўлда ҳисоблашни ўз ичига олган сайловдан кейинги расмий аудитни талаб қилади, гарчи қоидалар бутун мамлакат бўйлаб фарқ қилса-да. Тўлиқ қўлда ҳисоблаш одатда қайта ҳисоблаш ҳолатлари учун олиб қўйилади.

Ҳар бир штат ва ҳудудда солиштириш жараёнида кимлар иштирок этиши мумкинлиги, овозларни қайта ишлаш тартиби ва қайси қисмлар жамоатчилик учун очиқ экани, жумладан, партиявий кузатувчилар ҳисоб-китобни қандай кузатиши ва баъзи штатларда расмий эътирозлар билдириши мумкинлигини белгиловчи қатьий қоидалар мавжуд.

Муросасиз пойгалар кўпроқ вақт олади ва қайта ҳисоблаш ҳамда ҳуқуқий эътирозларга олиб келиши мумкин.

Почта орқали юборилган бюллетенларни ҳисоблаш анча узоқ вақт олади, чунки мулозимлар конвертларни қайта ишлари ва имзоларни текширишлари керак.

30 дан ортиқ штат бюллетенларни сайлов кунидан олдин қайта ишлашга рухсат беради, аммо бошқалари бунга йўл қўймайди, бу эса натижалар чиқиши бир неча кунга чўзилиши мумкинлигини англатади.

Калифорнияда сиздаги ситема бўйича барча бюллетенлар сайлов кунида ёки ундан олдин почта муҳри билан белгиланган бўлиши керак ва агар улар сайловдан кейин етти кун ичида етиб келса ҳам ҳисобга олинади.

Ҳар бир штатнинг ўз қоидалари ва тартиблари бўлгани сабабли, баъзи кечиктиришлар тизимнинг ўзида назарда тутилган.

Аляскада афзал кўрилган танловли овоз бериш (ranked-choice voting) ҳисоб-китоб мамлакатнинг бошқа жойларига қараганда анча узоқроқ вақт олишини англатиши мумкин ва бюллетенлар бўйича келишмовчиликлар масалани мураккаблаштирадиган ҳуқуқий эътирозларга олиб келиши мумкин.

Ҳар бир овоз якуний ҳисоб-китобга киритилгач ва қайта ҳисоблаш каби босқичлар якунлангач, сайлов натижалари тасдиқланади — аввал маҳаллий округ даражасида. Соңгра улар штат миқёсида, одатда штат солиштириш кенгаши ёки штат котиби томонидан тасдиқланади.

Шундан сўнг, губернатор одатда Вакиллар палатаси ва Сенат ғолибларининг тасдиқномаларини Конгрессга юбориш учун имзолайди.

Натижаларга эътироз билдирилиши мумкин. Яқин натижали пойгалардаги номзодлар қайта ҳисоблашни талаб қилишлари мумкин ва баъзи штатларда агар фарқ муайян оралиқда бўлса, қайта ҳисоблаш автоматик равишда ишга тушади.

Номзодлар, шунингдек, қонунбузарликларни важ қилиб кўрсатиб, сайлов юзасидан судга мурожаат қилишлари мумкин.

Якуний сўзни Конгресс айтади. Вакиллар палатаси ва Сенат пойгаларида мағлуб бўлган номзодлар эътироз билдиришлари мумкин, бу икки палатада бироз фарқли тартибларга эга.

Назарий жиҳатдан, иккала палата ҳам кимгадир ўрин беришни рад этиши ёки текширув тайинлаши мумкин.

Конгресснинг ваколат муддати тугаётган аъзолари якшанба, 3 январь куни ўз лавозимларини тарк этадилар. Бу сана дам олиш кунига тўғри келгани сабабли, агар Конгресс бошқа кунни белгиловчи қонун қабул қилмаса, янги аъзолар ўша санада лавозимга киришишлари мумкин.

, эхтернал