АҚШ Хитойга қарши: сунъий интеллект бўйича глобал пойгада ким етакчилик қилмоқда

АҚШ ва Хитой: сунъий интеллект бўйича жаҳон пойгасида ким олдинда

Вашингтон ва Пекин сунъий интеллект соҳасида глобал етакчилик учун рақобатлашишда давом этмоқда. Америка Қўшма Штатлари харажатлар ва ҳисоблаш қувватлари бўйича мутлақ устунликни сақлаб қолмоқда, бироқ Хитой илмий тадқиқотларда пешқадамлик қилмоқда ва илғор моделларни яратишда ортда қолишни тез суръатлар билан қисқартирмоқда.

АҚШ Президенти Дональд Трамп ва ХХР Раиси Си Цзиньпин ўртасида Вашингтонда режалаштирилган саммит арафасида АҚШ молия вазири Скотт Бессент Америка томони Хитойга СИ бўйича махсус «огоҳлантириш механизми» — миллий хавфсизликка таҳдидлар тўғрисида тезкор хабардор қилиш учун тўғридан-тўғри алоқа каналини яратишни таклиф қилганини маълум қилди.

Етакчиларнинг музокаралари технологик қуролланиш пойгаси ва экспертларнинг СИ хавф-хатарлари борасида кучаяётган хавотирлари фонида бўлиб ўтди.

СИ тизимларининг ўқиш ва ишлаш тезлиги бевосита FLOPS (сониясига сузувчи вергулли операциялар) билан ўлчанадиган ҳисоблаш қувватлари ҳажмига боғлиқ. Ушбу кўрсаткич бўйича АҚШ ХХРдан сезиларли даражада олдинда.

Epoch AI тадқиқот институти маълумотларига кўра, СИ соҳасидаги бутун жаҳон ҳисоблаш қувватининг деярли 75 фоизи АҚШ ҳиссасига, Хитой ҳиссасига эса 14 фоиздан сал кўпроғи тўғри келади.

Стэнфорд университетининг 2026 йилги СИ индексига кўра, етакчи микросхема ишлаб чиқарувчилари орасида жаҳон ҳисоблаш қувватларининг 60 фоиздан ортиғи Американинг Nvidia компанияси ҳиссасига тўғри келади. Хитойнинг Huawei компанияси улуши ҳозирча камроқ, аммо барқарор равишда ошиб бормоқда.

АҚШда 5 400 дан ортиқ маълумотларни қайта ишлаш маркази ишлайди — бу исталган бошқа мамлакатдагидан тахминан 10 баравар кўп — шунингдек, СИ учун 84 та ихтисослаштирилган дата-марказ мавжуд бўлиб, бу дунёнинг кейинги саккизта давлати умумий кўрсаткичидан юқоридир.

Anthropic), бироқ Хитой ишланмалари амалий қўлланишда оммалашиб бормоқда.

Arena кўр-кўрона тестдан ўтказиш платформасида Американинг Anthropic, xAI, Google ва OpenAI моделлари юқори ўринларни Хитойнинг Alibaba ва DeepSeek ишланмалари билан бўлишиб турибди.

OpenRouter платформасида Хитойнинг DeepSeek, Z.ai ва Tencent моделлари қайта ишланадиган токенлар ҳажми бўйича етакчилик қилмоқда. Бу уларнинг арзонроқ қиймати ва очиқ кодли (Open Source) эканлиги билан боғлиқ.

Стратегик ва халқаро тадқиқотлар маркази (CSIS) маълумотларига кўра, Хитой тизимлари Америка флагманларидан «йиллар эмас, балки саноқли ойлар» ортда қолмоқда. Хусусан, 2026 йил апрель ойида чиққан DeepSeek V4 Pro модели АҚШнинг энг илғор аналогларидан тахминан саккиз ойга ортда қолмоқда.

АҚШ кучли технологик сектори туфайли СИ харажатлари бўйича етакчилик қилмоқда, бироқ Хитой инвестицияларни тезроқ оширмоқда.

Goldman Sachs баҳолашига кўра, Американинг IT-гигантлари — Amazon, Microsoft, Google, Meta, Oracle — 2026 йилда инфратузилма ва дата-марказларга биргаликда тахминан 764 миллиард доллар йўналтиради. Хитойнинг тўртта етакчи компанияси — Alibaba, Tencent, Baidu, ByteDance — тахминан 102 миллиард доллар сарфлайди.

TrendForce прогнозларига кўра, Хитой технологик гигантларининг капитал харажатлари 2026 йилда 80 фоиздан кўпроққа ошади, Америка компаниялари харажатларининг ўсиши эса тахминан 76 фоизни ташкил этади.

Хитой илмий нашрлар сони ва мутахассислар тайёрлаш бўйича етакчилик қилмоқда, бироқ АҚШ жаҳон истеъдодлари учун асосий жозиба маркази бўлиб қолмоқда.

Хавфсизлик ва янги технологиялар маркази маълумотларига кўра, СИ мавзусидаги барча жаҳон нашрларининг 27 фоиздан ортиғи Хитой ҳиссасига, АҚШ ҳиссасига эса тахминан 12 фоизи тўғри келади.

MacroPolo тадқиқотига кўра, СИ соҳасидаги дунёнинг ТОП-20% энг яхши тадқиқотчиларининг 47 фоизи бакалавр даражасини Хитойда олган (таққослаш учун, 2019 йилда бу кўрсаткич 29 фоизни ташкил этган).

Хитой таълимининг муваффақиятларига қарамай, ХХРда базавий таълим олган СИ соҳасидаги етакчи олимларнинг қарийб 72 фоизи якунда АҚШда фаолият юритади.